Dreams and Realities: Alienation and Corrosion of Character Among Sociology Graduates Working Outside Their Field

Öz

Flexible and insecure labor markets have rendered graduate unemployment a structural issue. In 2023, 24% of bachelor’s degree holders in Turkey were unemployed. Today, as labor is increasingly reduced to utility and technique, graduates from non-instrumental fields such as history, philosophy, and sociology—this study’s focus—bear the brunt of this problem. Sociology graduates are often compelled to work in sectors unrelated to their qualifications to make a living. Many begin their careers with the aspiration to heal the wounds inflicted by the social structure or to criticize it. Yet they become alienated when they cannot integrate these dreams or their sociological training into their work. Instead, they find themselves contributing to the reproduction of the very structure they hoped to transform. As their skills lose market value, they experience not only professional frustration but also a deeper sense of corrosion of character. This study aims to capture the experiences of alienation and corrosion of character among sociology graduates working outside their field. To this end, a descriptive, qualitative, and phenomenological design was employed, involving 20 participants from occupational sectors commonly entered by sociology graduates. Through semi-structured interviews, themes were identified regarding participants’ field of study choices, definitions of sociology, professional dreams, and their experiences of alienation and the corrosion of character. The analysis revealed that participants who experienced alienation had mostly begun their careers with dreams oriented toward social benefit rather than exchange value. They tended to define the sociologist as someone who heals or critiques, yet were unable to carry these dreams and qualifications into their working lives. Notably, these participants often sought to legitimize their alienated labor by emphasizing either the social benefit it provided or their ongoing struggle with the system. In contrast, those who described the sociologist as a neutral photographer did not report experiencing alienation.

Anahtar Kelimeler

• Alienation
• Corrosion of Character
• Sociology of Work
• Graduate Unemployment
• Sociology Graduates

Hayaller ve Hayatlar: Alanları Dışında Çalışan Sosyoloji Mezunlarında Yabancılaşma ve Karakter Aşınması

Öz

Esnek ve güvencesiz emek piyasaları diplomalı işsizliğini yapısal bir sorun haline getirmiş, 2023 yılında Türkiye’de lisans mezunlarının %24’ü istihdam dışında kalmıştır. Günümüzde çalışmanın kazanç, fayda ve tekniğe indirgenişi, işsizlik probleminin yükünün büyük ölçüde tarih, felsefe ve bu çalışmanın konusu olan sosyoloji gibi araçsal olmayan alanların mezunlarınca taşınması anlamına gelmektedir. Sosyoloji mezunları, geçinebilmek adına vasıflarından kopuk iş kollarında çalışmak zorunda kalmaktadırlar. Toplumsal yapının açtığı yaralara çare olmak veya yapıyı eleştirmek görev ve hayalleriyle hayata atılan sosyoloji mezunları; yapıyı yeniden-üreten iş kollarında çalışırken, vasıflarını emeklerine katamadıkları için yabancılaşmakta ve piyasada giderek önemsizleşen vasıfları beraberinde aşınan karakterlerinden üzüntü duymaktadırlar. Bu çalışmada; alanları dışında çalışan sosyoloji mezunlarının yabancılaşma ve karakter aşınması deneyimlerinin aktarılması amaçlanmış, sosyoloji mezunlarının yoğun olarak çalıştıkları farklı iş kollarından 20 katılımcı beraberinde betimsel, nitel ve fenomenolojik bir araştırma gerçekleştirilmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşmeler sonucunda katılımcıların; alan tercihleri, sosyoloji tanımları, hayalleri ve tecrübe ettikleri yabancılaşma ve karakter aşınması tecrübeleri bağlamlarında temalar ortaya konmuş, aralarındaki örüntüler analiz edilmiştir. Analiz sonucunda yabancılaşma tecrübe eden katılımcıların çoğunlukla değişim değerindense toplumsal faydaya gönderme yapan hayallerle yola çıktıkları, sosyoloğu çare olan veya eleştiren bir vasıfla tanımladıkları ve fakat bu hayal ve vasıflarını çalışma hayatlarına taşıyamadıkları saptanmıştır. Ayrıca bu katılımcıların yabancılaşmış emeklerini, topluma sağladıkları fayda veya yapıyla mücadeleleri beraberinde meşrulaştırma pratikleri dikkat çekicidir. Sosyoloğu resim çeken tarafsız bir araştırmacı olarak tanımlayan katılımcıların yabancılaşma tecrübesi sergilememeleriyse oldukça anlamlıdır.

Anahtar Kelimeler

• Yabancılaşma
• Karakter Aşınması
• Çalışma Sosyolojisi
• Diplomalı İşsizlik
• Sosyoloji Mezunu

Kaynakça

1. Alemdaroğlu, A. (2015). Yabancı şirketler, özel üniversiteler ve yükseköğretimin dönüşümü: Laurate Education Inc.. S.M. Değirmencioğlu ve K.İnal (Ed.), Yükseköğretimin serbest düşüşü: Özel üniversiteler (s. 248-279) içinde. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
2. Arslan, E. (2022). Nitel araştırmalarda geçerlilik ve güvenirlik. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (51), 395-407. https://doi.org/10.30794/pausbed.1116878
3. Başkale, H. (2016). Nitel araştırmalarda geçerlik, güvenirlik ve örneklem büyüklüğünün belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 9(1), 23-28.
4. Bentham, J. (2021). Ahlak ve yasama ilkeleri. İstanbul: Litera Yayıncılık.
5. Biernacki, P. ve Waldorf, D. (1981). Snowball sampling: Problems and techniques of chain referral sampling. Sociological Methods & Research, 10, 141-163.
6. Bora, T. ve Erdoğan, N. (2017). “Cüppenin, kılıcın ve kalemin mahcup yoksulları” yeni kapitalizm, yeni işsizlik ve beyaz yakalılar. T. Bora, vd. (Ed.). Boşuna mı okuduk: Türkiye’de beyaz yakalı işsizliği (13-44) içinde İstanbul: İletişim Yayınları.
7. Braverman, H. (2008). Emek ve tekelci sermaye: Yirminci yüzyılda çalışmanın değersizleştirilmesi. İstanbul: Kalkedon Yayınları.
8. Collins, R. (2019). Diploma enflasyonu ve üniversitelerin geleceği. M. Kurtoğlu (Ed.), Neoliberalizm, bilgi ve Üniversiteler: Eleştirel yükseköğretim araştırmalarına giriş (s. 191-214) içinde. İstanbul: NotaBene Yayınları.

9. Creswell, J. W. ve Creswell, J. D. (2021). Araştırma tasarımı: Nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları. Nobel Akademik Yayıncılık.
10. Dardot, P. ve Laval, C. (2018). Dünyanın yeni aklı: Neoliberal toplum üzerine derleme. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
11. Delanty, G. (2019). Küresel çağda üniversite ideası: Amaç olarak bilgiden bilginin sonuna doğru mu? M. Kurtoğlu (Ed.), Neoliberalizm, bilgi ve Üniversiteler: Eleştirel yükseköğretim araştırmalarına giriş. (s. 63-98) içinde. İstanbul: NotaBene Yayınları.
12. Derrida, J. (2002). The future of the profession on the university without condition (Thanks to the “humanities,” what could take place tomorrow). T. Cohen (Ed.), Jacques Derrida on humanities: A critical reader (s. 24-57) içinde. Cambridge: Cambridge University Press.
13. Drucker, P.F. (1969). The age of discontinuity guidelines to our changing society. London: Heinemann.
14. Erdoğan, N. (2017). Sancılı dil, hadım edilen kendilik ve aşınan karakter. T. Bora, vd. (Ed.). Boşuna mı okuduk: Türkiye’de beyaz yakalı işsizliği (75-116) içinde İstanbul: İletişim Yayınları.
15. Erdoğan, E.K. (2021). Bayağı kalabalığız: Üniversiteli işsizliği. İstanbul: İletişim Yayınları.
16. Feyerabend, P. (2017). Özgür bir toplumda bilim. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
17. Fleming, P. (2022). Çalışmanın mitolojisi: Kapitalizm kendine rağmen nasıl ayakta kalıyor. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları.
18. Foucault, M. (2013). Güvenlik, toprak, nüfus: Collége de France dersleri (1977-1978). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
19. Gaulejac, V. (2013). İşletme hastalığına tutulmuş toplum: İşletme ideolojisi, yönetsel iktidar ve toplumsal taciz. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
20. Giddens, A. (2014). Kapitalizm ve modern sosyal teori: Marx, Durkheim ve Max Weber’in çalışmalarının bir analizi. İstanbul: İletişim Yayınları.
21. Giddens, A. ve Sutton, P.W. (2019). Sosyoloji. İstanbul: Kırmızı Yayınları.
22. Gorz, A. (2019). İktisadi aklın eleştirisi: Çalışmanın dönüşümleri - anlam arayışı. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
23. Güllüpınar, F. ve Gökalp, E. (2014). Neoliberal zamanın ruhu, yaşam boyu öğrenme ve istihdam ilişkileri: yaşam boyu öğrenme politikaları’nın eleştirel bir analizi. Mülkiye Dergisi, 38(2), 67-92.
24. Günay, D. (2004). Üniversitenin neliği, akademik özgürlük ve üniversite özerkliği. Internatıonal Congress On Hıgher Educatıon, EDU 2004 (s. 1-15) içinde. İstanbul: Türkiye.
25. Habermas, J. (2004). "Kamusal" alan. M. Özbek, (Ed.), Kamusal alan (s. 95-103) içinde. Ankara: Hil Yayın.
26. Habermas, J. (2019). “İdeoloji” olarak teknik ve bilim. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
27. Hagaman, A. B., & Wutich, A. (2017). How many interviews are enough to identify metathemes in multisited and cross-cultural research? Another perspective on Guest, Bunce, and Johnson’s (2006) landmark study. Field Methods, 29(1), 23-41. https://doi.org/10.1177/1525822X16640447
28. Harvey, D. (2023). Neoliberalizmin kısa tarihi. Ankara: Sel Yayıncılık.
29. İnal, K. (2015). Üniversiteyi pazarlamak! Reklam ve tanıtım aracı olarak özel üniversitelerin web sayfaları. S.M. Değirmencioğlu ve K.İnal (Ed.), Yükseköğretimin serbest düşüşü: Özel üniversiteler (s. 248-279) içinde. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
30. Kant, I. (2013). Eğitim üzerine. İstanbul: Say Yayınları.
31. Kant, I. (2022). Aydınlanma nedir?. İstanbul: Albaraka Yayınları.
32. Kartal, H. (2024). İş arama tecrübelerinin arayanların bakış açısıyla bir incelemesi: Ankara ili sosyoloji mezunları örneği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Çankırı: Çankırı Karatekin Üniversitesi.
33. Kurtar, S. (2016). Bilgi, eğitim ve sorgulamanın açıklığında modern üniversiteleri (yeniden) düşünmek. Kilikya Felsefe Dergisi, (2), 52-78.
34. Kümbetoğlu, B. (2012). Sosyolojide ve antropolojide niteliksel yöntem ve araştırma. İstanbul: Bağlam Yayıncılık
35. Malkoç, İ. B., Murteza, Y., & Öztürk, B. (2025, Ocak). A critical review of national Turkish literature on the concept of alienation. 6th International 5 Ocak Congress on Social Sciences and Humanities, Adana, Türkiye.
36. Marx, K. (2005). El yazmaları: Ekonomi politik ve felsefe. Ankara: Sol Yayınları.
37. Marx, K., & Engels, F. (2008). Komünist manifesto. İstanbul: Can Sanat Yayınları.
38. Marx, K. (2021). Kapital: Ekonomi politiğin eleştirisi 1. cilt sermayenin üretim süreci. İstanbul: Yordam Kitap. Mill, J.S. (2021). Faydacılık. Ankara: Pinhan Yayıncılık.
39. Neuman, W.L. (2014). Toplumsal araştırma yöntemleri nitel ve nicel yaklaşımlar 1. cilt. Ankara: Yayınodası Yayıncılık.
40. Nietzsche, F. (2012). Öğretim kurumlarımızın geleceği üzerine. İstanbul: Say Yayınları.
41. Noy, C. (2008). Sampling knowledge: The hermeneutics of snowball sampling in qualitative research.
42. International Journal of Social Research Methodology, 11(4), 327–344. https://doi.org/10.1080/13645570701401305
43. Ollman, B. (2023). Yabancılaşma: Marx’ın kapitalist toplumdaki insan anlayışı. İstanbul: Yordam Kitap. Readings, B. (2020). Üniversite harabeleri. İstanbul: Küre Yayınları.
44. Ritzer, G. (2020). Toplumun McDonaldlaştırılması: Çağdaş toplum yaşamının değişen karakteri üzerine bir inceleme. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
45. Rockmore, T. (2014). Marksizmden sonra Marx: Karl Marx’ın felsefesi. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
46. Rousseau, J.J. (2019). Emile ya da eğitim üzerine. İstanbul: Alfa Yayınları.
47. Sennett, R. (2017a). Karakter aşınması yeni kapitalizmde işin kişilik üzerindeki etkisi. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
48. Sennett, R. (2017b) Yeni kapitalizmin kültürü. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
49. Sennett, R. (2019). Zanaatkâr. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
50. Şekertekin, Z. (2023). Karl Jaspers felsefesinde üniversite kavramı (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
51. Sungur, O. (2015). Üniversitelerin bölgesel kalkınmada -değişen- rolü ve girişimci üniversite kavramı. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15(4), 35-61.
52. Standing, G. (2015). Prekarya: Yeni tehlikeli sınıf. İstanbul: İletişim Yayınları.
53. Toffler, A. (1989). The third wave the classic study of tomorrow. New York, NY: Bantam Books.
54. Türkiye İstatistik Kurumu. (2021). İşgücü istatistikleri, 2021 (Sayı: 45645). Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Isgucu-Istatistikleri-2021-45645
55. Türkiye İstatistik Kurumu. (2022). İşgücü istatistikleri, 2022 (Sayı: 49390). Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/bulten/index?p=isgucu-istatistikleri-2022-49390
56. Türkiye İstatistik Kurumu. (2023a). İşgücü istatistikleri, 2023 (Sayı: 54059). Erişim adresi:
57. Türkiye İstatistik Kurumu. (2023b). Yükseköğretim istihdam göstergeleri, 2023 (Sayı: 53466). Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Yuksekogretim-Istihdam-Gostergeleri-2023-53466
58. Türkiye İstatistik Kurumu. (2024). İşgücü istatistikleri, 2024 (Sayı: 54059). Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Isgucu-Istatistikleri-2024-54059
59. Türkiye İstatistik Kurumu. (2025). İşgücü istatistikleri, şubat 2025 (Sayı: 54060). Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Isgucu-Istatistikleri-Subat-2025-54060
60. Türkiye İş Kurumu. (2025). Mart 2025 istatistik bülteni. Erişim adresi: https://media.iskur.gov.tr/103672/03-mart-2025-aylik-istatistik-bulteni.pdf
61. Ünsaldı, L. ve Geçgin, E. (2017). Sosyoloji tarihi: Dünya’da ve Türkiye’de. Ankara: Heretik Yayınları.
62. Vatansever, A. ve Gezici Yalçın, M. (2024). “Ne ders olsa veririz”: Akademisyenin vasıfsız işçiye dönüşümü. İstanbul: İletişim Yayınları.
63. Weber, M. (2013). Protestan ahlakı ve kapitalizmin ruhu. İstanbul: Oda Yayınları.
64. Weber, M. (2020). Toplumsal ve ekonomik örgütlenme kuramı. İzmir: Cem Yayınevi.
65. Yıldırım, E. (2000). İktidar, üniversite ve aydınlar. Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi, (1), 1-11.