MODERN EĞİTİM KURUMLARININ BATILILAŞMA DÖNEMİNDEKİ GELİŞİMİ (1700-1900)

Abstract

Osmanlı İmparatorluğu’nun 17. yüzyılın ikinci yarısından itibaren ekonomik ve askeri anlamda gerilemeye başlamasıyla birlikte önemli sorunlarda artık gün yüzüne çıkmaya başlamıştır. Bu dönemden sonradır ki devletin güçlendirilmesi ve tekrar eski ihtişamlı dönemlerine geri götürülmesi amacıyla düşüncelerde beliren yenileşme olgusu, yüzyılın sonlarına doğru kaybedilen savaşlarla birlikte hayata geçirilmesi zorunlu bir dönüşüm sürecini de beraberinde getirmiştir. Rönesans’la birlikte düşünce temellerini tamamlayan Batı dünyası aynı dönemlerde bu temeller üzerine inşa ettiği Batı Medeniyeti’nin ürünlerini almaya başlamış olarak görünür. Bu nedenledir ki, diğer dünya ülkeleri tarafından takip edilmesi ve örnek alınması gereken bir konuma yükselmiştir. Gerilemeye başlayan Osmanlı İmparatorluğu için de Batı’yı örnek olarak almaktan başka seçenek olmadığını tarihçilerimiz dile getirmektedirler. Batılılaşma kavramı bizde birçok isimde ve anlamda ele alınmış olmasına karşın (muasırlaşma, medenileşme, yenileşme, garplılaşma, çağdaşlaşma, modernleşme, vs.) asıl manada toplumumuzu ve geleceğimizi etkileyen bir unsur olarak, kültür değişmelerini içermesi yönünden ve eğitim kurumlarının değişmesi bakımından, sonraki süreç içerisinde diğer anlamlarından bizim için daha önemli olmuştur. Bu yaklaşım içerisinde ele alınacak olduğunda, önemli kültür değişimlerine sebep olması bakımından 18. yüzyılı Osmanlı için Batılılaşmanın başlangıç tarihi olarak alabiliriz. Batılılaşma döneminde en büyük değişimi eğitim alanında yapmış olduğumuz açıktır. Öyle ki, ilk değişim hareketleri olan askeri alanda yapılan yeniliklerde bile, Avrupa’dan getirilen eğitimciler görev almış daha sonra ise bu girişimler eğitimin giderek sistemli bir hal alması sonucuna bağlanmıştır. Askeri yenileşme çabaları sonucunda önce bu alanlardaki eğitim anlayışı ve sistemi ele alınmış ve zamanla genel anlamıyla eğitim anlayışı da bu çerçeve içinde genişlemiştir. Bu değişime bağlı olarak Avrupa tarzında oluşturulan yeni eğitim kurumları ülkede yerleşmeye başlamıştır.

Keywords

• Batılılaşma, eğitim, eğitim kurumları, Osmanlı İmparatorluğu

References

1. ADIVAR, Abdülhak Adnan, Osmanlı Türklerinde İlim, Maarif Matbaası, İstanbul, 1943 (Bu Kitabın Fransızcası: Dr. Adnan Adıvar (Abdülhak Adnan), La Science Chez les Turcs Ottomans, Paris, Lib. Orientale, Maison-neuve, 1939)
2. AKYÜZ, Yahya, Başlangıçtan 2001’e Türk Eğitim Tarihi, 8.Baskı, Alfa Yay., İstanbul, 2001
3. AKINCI, Gündüz, Türk-Fransız Kültür İlişkileri (1071–1859), Ankara,1973
4. BERKES, Niyazi, Türkiye’de Çağdaşlaşma, Yayına Hazırlayan: Ahmet Kuyaş, YKY., 4.B, İstanbul, 2003
5. CEZAR, Mustafa, Sanatta Batıya Açılış ve Osman Hamdi, İş Bankası Yay., İstanbul, 1971
6. EDHEM, Halil, Elvahı Nakşiye Koleksiyonu, 1. Baskı, Milliyet yayınları, 1970
7. ERGİN, Osman, Türkiye Maarif Tarihi, C 1/5, İstanbul, 1977
8. ERGİN, Osman, Türkiye Maarif Tarihi, Cilt 2, İstanbul, 1940

9. İMBERT, Paul, Osmanlı İmparatorluğunda Yenileşme Hareketleri Türkiye’nin Meseleleri, Çev. Adnan CEMGİL, Havas Yayınları, İstanbul, 1981
10. KAFADAR, Osman, Türk Eğitim Düşüncesinde Batılılaşma, Vadi
11. Yayınları, Ankara, 1997
12. ŞİŞMAN, Adnan (2004), Tanzimat Döneminde Fransa’ya Gönderilen Osmanlı
13. Öğrencileri (1839–1876), Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara, ss. 86–87.
14. LEWIS, Bernard, Modern Türkiye’nin Doğuşu, İngilizceden Çev. Boğaç Babür TURNA, Arkadaş Yay., 3.B., Ankara, 2008
15. MERTER, Feridun, “Eğitim Reformlarımız ve Sosyal Değişme”, Eğitim, Yeni Türkiye, C.7, Ankara, 1996
16. ORTAYLI, İlber, Tarihimiz ve Biz, Timaş Yayınları, İstanbul, 2008
17. ORTAYLI, İlber, Batılılaşma yolunda, Merkez Kitapçılık, İstanbul, 2007
18. ORTAYLI, İlber, “Maarifin Son 150 Yıldaki Serencamı”, Eğitim, Yeni Türkiye, C.7, Ankara, 1996
19. SOYSAL, İsmail, Fransız İhtilali ve Türk-Fransız Diplomasi Münasebetleri (1789– 1802), 2. Basım, Ankara, 1987
20. ŞİŞMAN, Adnan, Tanzimat Döneminde Fransa’ya Gönderilen Osmanlı Öğrencileri (1839–1876), Türk Tarih Kurumu, Ankara, 2004
21. TANSUĞ, Sezer, Çağdaş Türk Sanatı, 3. Basım, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1993
22. TAYAN, Turhan, “Milli Eğitimde Reform”, Eğitim, Yeni Türkiye, C.7, Ankara, 1996
23. TOPTAN, Köksal, “Türk Milli Eğitimi ve Geleceği”, Eğitim, Yeni Türkiye, C.7, Ankara, 1996
24. UNAT, Faik Reşit, Türkiye Eğitim Sisteminin Gelişmesine Tarihi bir Bakış, Ankara, 1964
25. ÜLKEN, H. Z., Türkiye’de Çağdaş Düşünce Tarihi, 2. Basım, İstanbul, 1979
26. ÜLKEN, Hilmi Ziya, “Türkiye’de Çağdaş Düşünce Tarihi”, 8.Basım, Ülken Yayınları, İstanbul, 2005