Japan's Uyghur Diaspora

Abstract

The harsh living conditions faced by East Turkestan Turks and the Chinese government’s political pressures occasionally emerge in diplomatic relations between Japan and China. Global concern over the issue of East Turkestan has increased as Chinese pressure intensified since the early 20th century. Furthermore, this issue has started to receive greater attention in Japanese public opinion due to Japan's negative relations with China. The short-lived East Turkestan Republics, emerging in 1933 and 1944, could not maintain their existence against the Chinese government's resistance and interference. After the period of problematic political turmoil, an era of political exile emerged; particularly with highly educated Uyghur Turks leaving their homelands, the spread of diaspora culture in foreign countries began. Japan is the leading Far Eastern country confronted with the wave of migration from East Turkestan. "Xinjiang Uyghur Autonomous Region", meaning "New Frontier" in Chinese, which is under Chinese occupation today, has not given up its struggle for independence, and the struggle for independence of both the Uyghur Turks continuing their lives in their homeland and the diaspora who had to flee to foreign countries, continued in various ways. The People's Republic of China, established in 1949 as a result of the dominance over the region that the Chinese Communist Party provided, intensified its oppressive regime over Uyghur Turks and the other Turkic peoples. Some intellectuals and even religious leaders and politicians fleeing from the increased pressure and seeking to struggle for independence through more concrete means had to migrate from their homelands. This study examines the first Uyghur Turks who traveled to Tokyo in pursuit of their struggle for freedom in 1939 and the Uyghur diaspora who migrated to Japan after the 1980s. The research scope extends from leaders such as Muḥammad Amīn Bughra and Maḥmūd Muḥītī, who established the first diplomatic contacts with Japan in the 1930s, to the activities of Uyghur Turks who went to Japan for education post-1980s and formed a community there due to their inability to return. This study seeks to provide a holistic perspective on the historical and contemporary status of the East Turkestan diaspora in Japan. As the relevant literature predominantly focuses on the Uyghur diaspora in Europe and America, Japan's role in this process has generally remained underrepresented. This study employs qualitative research methods, drawing on primary and secondary sources, including archival records, tombstones, and biographical works related to East Turkestan.

Keywords

• History Heritage and Archaeology
• East Turkestan
• Uyghur Turks
• Japan
• Diaspora
• Chinese Pressure Policies

Japonya Uygur Diasporası

Abstract

Doğu Türkistan Türklerinin ana yurtlarında karşı karşıya bulundukları sıkıntılı yaşam mücadelesi ve Çin hükûmetinin uyguladığı politik baskılar, Japonya ile Çin arasındaki diplomatik ilişkilerde zaman zaman öne çıkan hususlar arasında yer almaktadır. 20. yüzyılın başlarından itibaren Doğu Türkistan Türkleri üzerinde Çin baskısı ağırlaşıp dünya ülkelerinin Doğu Türkistan meselesine olan ilgileri artış göstermekle birlikte, bu konu Japonya'nın Çin ile olumsuz ilişkileri nedeniyle bilhassa Japon kamuoyunda daha da fazla dikkat çekmeye başlamıştır. 1933 ve 1944 yıllarında ancak kısa süre ayakta kalabilen Doğu Türkistan Cumhuriyetleri, her defasında Çin yönetimlerinin engellemelerine karşı koyamamış ve varlığını sürdürememiştir. Süreç içerisinde yaşanan sıkıntılı siyasi çalkantılar döneminin ardından siyasi sürgünler dönemi ortaya çıkmış ve özellikle yüksek eğitimli Uygur Türklerinin ana yurtlarından ayrılmalarıyla, dış ülkelerde kültürel diasporanın yaygın hâle gelme süreci başlamıştır. Doğu Türkistan’dan başlayan göç dalgasıyla karşı karşıya kalan Uzak Doğu ülkelerinin başında Japonya gelmektedir. Günümüzde Çin devletinin işgali altında olan ve Çin dilinde “Yeni Topraklar” anlamına gelen “Sincan Uygur Özerk Bölgesi”, eski zamanlarda olduğu gibi günümüzde de bağımsızlık mücadelesinden vazgeçmemiş ve gerek öz yurtlarında yaşama devam eden Uygur Türkleri gerekse yurt dışına kaçmak zorunda kalan diaspora “Özgürlük Mücadelesine” çeşitli yollarla devam etmiştir. Çin Komünist Partisi’nin bölgede sağladığı hâkimiyeti sonucunda 1949 yılında kurulan Çin Halk Cumhuriyeti, Uygur Türkleri ve diğer Türk halkları üzerindeki baskısını daha da artırmıştır. Özgürlük mücadelesini sürdürmek için daha sağlam zeminler arayan bazı aydınlar, hatta dinî liderler ve siyasetçiler, artan baskılar nedeniyle ana yurtlarından göç etmek zorunda kalmıştır. Bu çalışmada, özgürlük mücadelesi için yeni umutlarla 1939’da Japonya’nın başkenti Tokyo’ya giden ilk Uygur Türkleri ile 1980’lerden sonra Japonya’ya ulaşan Uygur diasporasının sosyo-kültürel durumu ve mücadelesi ele alınmıştır. Araştırmanın kapsamı 1930'lu yıllarda Japonya ile ilk diplomatik temasları kuran Mehmet Emin Buğra ve Mahmut Muhiti gibi liderlerden başlayıp 1980'ler sonrasında Japonya'ya eğitim amaçlı giden ancak artan baskılar sebebiyle geri dönemeyerek Japonya'da bir topluluk oluşturan Uygur Türklerinin faaliyetlerine kadar uzanmaktadır. Bu çalışmada Doğu Türkistan diasporasının Japonya'daki tarihi ve güncel durumunun bütüncül bir yaklaşımla ele alınması hedeflenmiştir. İlgili literatürün ağırlıklı olarak Avrupa ve Amerika'daki Uygur diasporasına odaklanması sebebiyle Japonya'nın bu süreçteki rolü genellikle eksik kalmıştır. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemleri kullanılmıştır ve Doğu Türkistan'a dair arşiv kayıtları, mezar taşları ve biyografik eserler dahil olmak üzere birincil ve ikincil kaynaklardan faydalanılmıştır.

Keywords

• Tarih Miras ve Arkeoloji
• Doğu Türkistan
• Uygur Türkleri
• Japonya
• Diaspora
• Çin Baskı Politikaları

References

1. Azizi, Bey. “مەخمۇت مۇھىتى بىلەن ئۆتكەن 12 يىل (Mexmut Muhiti Bilen Ötken 12 Yil) [Mahmut Muhiti İle Geçen 12 Yıl].” Sincan Tarihi Materyalleri (17. Sayı). 163–167. Urumçi: 新疆人民出版社 [Sincan Halk Yayınevi], 1982.
2. Buğra, Mehmet Emin. Doğu Türkistan Tarihi. İstanbul: Ewlat Yayınevi, 2021.
3. Dündar, Ali Merthan. Süyümbike’nin Gözyaşları: İdil-Ural Türklerinin Doğu Asya’ya Göçü Fotoğraflarla Bir Göç Hikayesi. 2022. Ankara: Ankara Üniversitesi Asya-Pasifik Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi, no date.
4. Hacı, Abdulkadir. “1933’ten 1937’ye Kadar Kaşgar, Hoten, Aksularda Yaşanan Olaylar.” Sincan Tarihi Materyalleri (17. Sayı). 86–90. 新疆人民出版社 [Sincan Halk Yayınevi], 1986.
5. Huştar, Şerif Niyaz. Xinjiang Yeqinqi Zaman Tarihida Ötken Şehsler [Sincan Yakın Tarihindeki Etkili Şahsiyetler]. Urumçi: 新疆人民出版社 [Sincan Halk Yayınevi], 2003.
6. Komatsu [小松] Hisao [久男]. (İbrahim’in Japonya Seyahati) イブラヒム、日本への旅: ロシア・オスマン帝国・日本. Tokyo: 刀水書房 [Tosui Shobo], 2008.
7. Ministry of Foreign Affairs of Japan. “Arfiya Eri 2025 (Cropped).” Wikimedia Commons. 2025. Accessed April 29, 2026. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Arfiya_Eri_2025_(cropped).jpg
8. O’Donoghue, J.J. “Uyghurs Living in Kansai Try to Deal with the Stress of a Crisis Back Home.” The Japan Times (November 28, 2019), sec. Community / Issues. https://www.japantimes.co.jp/community/2019/11/28/issues/uighurs-kansai/

9. Pettar, Hoşur Hacı. ئالدى - كەينى نەنلياڭ (Aldi-Keyni Nenliang) [Önceki ve Sonraki Nanliang]. Urumçi.
10. Qadiri, Haji Qutluq. “Qunduz Yüsüp Tokyodiki Xitay Elchixanisigha Yötkeldi [Kunduz Yusuf Tokyo’daki Çin Büyükelçiliği’ne Atandı].” RFA Uyghur Service. Washington, D.C.: Radio Free Asia. Publish Date Temmuz 2013. https://www.rfa.org/uyghur/xewerler/xelqara-xewer/qunduz-yusup-07112013164627.html
11. Qadiri, Haji Qutluq. “Qunduz Yüsüpning Ürümchide Uyghur Mesilisige a’it Doklat Bergenliki Ashkarilandi [Kunduz Yusuf’un Urumçi’de Uygur Meselesine Dair Rapor Verdiği Ortaya Çıktı].” RFA Uyghur Service. Washington, D.C. Radio Free Asia. Publish Date Ağustos 2013. https://www.rfa.org/uyghur/xewerler/xelqara-xewer/qunduz-yusuf-08092013230745.html
12. Qadiri, Haji Qutluq. “Yaponiye Terepning Qunduz Yüsüpke Agahlandurush Bergenliki Ilgiri Sürülmekte [Japonya Tarafının Kunduz Yusuf’a Uyarı Verdiği Ileri Sürülmektedir].” RFA Uyghur Service. Washington, D.C.: Radio Free Asia. Publish Date Temmuz 2013. https://www.rfa.org/uyghur/mulahize/qunduz-yusup-07292013152824.html
13. Sıdık, Ömercan. Idiqut Oghlanliri Muhitilar Cemeti [İdikut Oğulları Muhitiler Şeceresi]. Urumçi: 新疆人民出版社 [Sincan Halk Yayınevi], 2003.
14. Tengritagh Akademisi [Tanrıdağ Akademisi]. “Shereplik Ewladimiz Tohti Muzart Ependimge Elwida.” https://tengritagh.org/2015/05/29/shereplik-ewladimiz-tohti-muzart-epedige-elwida/
15. Yoshinori, Takeuchi. “Tanıştığım Uygurlar Anısına.” Asya ve Afrika Belgeleri Derlemesi. 20/68. Milli Kütüphane, 1982.
16. 熊倉 [Kumakura], 潤 [Jun]. 新疆ウイグル自治区 中国共産党支配の70年 (Shinkyou Uiguru Jichiku Chuugoku Kyousantou Shihai No 70 Nen) [Sincan Uygur Özerk Bölgesi Çin Komünist Partisi Yönetiminde Geçen 70 Yıl]. Japonya: 中央公論新社 (Chuokoron Shinsha), 2022.
17. 田嶋 [Tajima], 信雄 [Nobuo]. 日本陸軍の対ソ謀略 (Nihon Rikugun No Tai-So Bōryaku) [Japon Ordusunun Sovyetler Birliğine Karşı Stratejisi]. Tokyo: 吉川弘文館 [Yoshikawa Kōbunkan], 2017.
18. 白土 [Shirato], 悟 [Satoru]. 現代中国の留学政策 (Gendai Chuugoku No Ryuugaku Seisaku) [Çağdaş Çin’in Yurtdışı Eğitim Politikası]. Fukuoka: 九州大学出版会 (Kyuushuu Daigaku Shuppankai) [Kyushu Üniversitesi Yayınevi], 2011.
19. 菅原 [Sugawara], 純 [Jun]. “ウイグル人と大日本帝国 (Uigurujin to Dai Nippon Teikoku) [Uygurlar ve Büyük Japon İmparatorluğu].” Ajiken World Trend - アジ研ワールド・トレンド (Ajiken Waarudo Torendo) [Asya Ekonomi Araştırma Enstitüsü] 11/1 (2005), 12–15.
20. 鈴木 [Suzuki], 住子 [Sumiko]. チャードルの女 (Chaadoru No Onna) [Çarşaflı Kadın]. 日本週報社 (Nihon Shuuhousha), 1959.
21. 関岡 [Sekioka], 英之 [Hideyuki]. İmparatorluk Ordusunun Bilinmeyen Jeopolitiği: Bitmeyen “Anti-Komünist Koridoru” (Teikoku Rikugun Shirarezaru Chiseigaku: Mihatenu “Bōkyō Kairō” - 帝国陸軍知られざる地政学). Tokyo: 祥伝社 (Shodensha), 2019.
22. 関岡 [Sekioka], 英之 [Hideyuki]. Japonya’nın 2. Dünya Savaşı’ndaki Doğu Türkistan Stratejisi. trans. Nur Mukaddes. Washington: Dünya Uygur Yazarlar Birliği, 2019.
23. “China Accused in Death of Uyghur Researcher Returning From Japan.” Voice of America. https://www.voanews.com/a/east-asia-pacific_china-accused-death-uyghur-researcher-returning-japan/6207727.html
24. ئۇيغۇر ئېنسىكلوپېدىيىسى (Uyghur Ensiklopédiyisi) [Uygur Ansiklopedisi]. İstanbul: Dunya Uyghur Qurultiyi [Dünya Uygur Kurultayı], 2024.