TÜRKİYE’DE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE KÜRESEL SALINIMLARIN OLASI MAKSİMUM YAĞIŞ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

Ömer Oğuzhan Arabaci; Sevinç Asilhan Sirdaş

TÜRKİYE’DE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE KÜRESEL SALINIMLARIN OLASI MAKSİMUM YAĞIŞ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

Abstract

Doğal afetler zamanımızın göz ardı edilemez problemlerinin başında gelmektedir. Bu doğal afetlerin insan hayatını en çok etkileyenlerinin başında kuraklık ve sel gelmektedir. Bu makalede Olası Maksimum Yağış (PMP) yöntemi için Türkiye’de bulunan her bir il için birer istasyon seçilmiş ve 81 il için PMP hesaplaması yapılmıştır. 1975-2022 yılları arasında günlük toplam maksimum yağış değerleri ile hesaplamalar gerçekleştirilmiştir. 48 yıllık verilere uygulanan formüller sonucu her il için birer tane PMP değeri elde edilmiştir. Olası Maksimum Yağış (PMP) yönetimi ile elde edilen sonuçlar incelendiğinde, özellikle Akdeniz kıyı şehirlerinde PMP değerleri diğer illere göre daha yüksek çıkmıştır. Mezo ölçekteki analizler neticesinde yağışların kümülonimbus bulutları ile konvektif hava hareketlerinin maksimum olduğu yerlerin PMP değerlerinin de yüksek olduğu tespit edilmiştir. Bunun neticesinde günlük toplam yağışın maksimum olduğu şehirler bu yağışları konvektif hava hareketleri sayesinde almaktadır. İç kesimlerde ise çok büyük PMP değerleri olmamasına rağmen gerekli tedbirler alınmazsa buralarda da sel ve taşkın riskleri vardır ama risk analizi yapıldığında sel ve taşkın için sadece günlük toplam yağış baz alındığında kıyı şeritleri genel olarak çok daha risklidir. Günlük toplam maksimum yağış değerlerinin küresel okyanus salınımları ile korelasyonu incelendiğinde 5-20 yıllık değişen periyotlarda korelasyonlar mevcuttur ama genel olarak bir korelasyondan söz edilemez. Bu yüzden Olası Maksimum Yağış (PMP) verisinin indekslerle karşılaştırmak sağlıklı bir sonuç vermeyebilir ama kısa süreli analizler için etkileşimler mevcuttur. GFDL-ESM4 modelinin SSP1-1.9 ve SSP5-8.5 iklim değişikliği senaryolarına göre, Türkiye’de 2050 yılına kadar sıcaklık değerlerinin artması ve yağış değerlerinin azalması beklenmektedir. PMP analizleri sonucu, PMP değerlerinin en yüksek olduğu bölgeler yıl içerisinde en çok konvektif hava olaylarına maruz kalan Akdeniz bölgesinde olduğu için buradaki sıcaklık değişimlerinin konvektif hareketlerin tetiklenmesine yol açarak PMP değerlerinin artmasına neden olması beklenmektedir.

Keywords

Thanks

Yazarlar çalışmada kullanılan istasyon verileri için Meteoroloji Genel Müdürlüğü’ne teşekkür ederler.

References

Alexander, L.V., Zhang, X., Peterson, T.C., Caesar, J., Gleason, B., Klein Tank, A.M., Haylock, M., Collins, D., Trewin, B., Rahimzadeh, F., Tagipour, A., Rupa Kumar, K., Revadekar, J., Griffiths, G., Vincent, L., Stephenson, D. B., Burn, J., Aguilar, E., Brunet, M., … Vazquez‐Aguirre, J.L. (2006). Global observed changes in daily climate extremes of temperature and precipitation. Journal of Geophysical Research: Atmospheres, 111(D5). https://doi.org/10.1029/2005jd006290
Bruce, J.P., Clark, R.H. (1980). Introduction to hydrometeorology. Pergamon Press.
Casas, M.C., Rodríguez, R., Nieto, R., Redaño, A. (2008). The estimation of probable maximum precipitation. Annals of the New York Academy of Sciences, 1146(1), 291–302. https://doi.org/10.1196/annals.1446.003
Chow, V.T. (1951). A general formula for hydrologic frequency analysis, Trans. Am. Geophys. Union 32(2), 231–237. https://sci-hub.se/10.1029/tr032i002p00231
Christensen, O.B., Christensen, J.H. (2004). Intensification of extreme European summer precipitation in a warmer climate, Global and Planetary Change, 44(1–4), 107–117. https://doi.org/10.1016/j.gloplacha.2004.06.013
Conte, M., Giuffrida, A., Tedesco, S. (1989). The Mediterranean Oscillation. Impact on precipitation and hydrology in Italy. Publications of the Academy of Finland, Helsinki.
Cook, B.I., Anchukaitis, K.J., Touchan, R., Meko, D.M., Cook, E.R. (2016). Spatiotemporal drought variability in the Mediterranean over the last 900 years. Journal of Geophysical Research: Atmospheres, 121(5), 2060–2074. https://doi.org/10.1002/2015jd023929
Elíasson, J. (1997). A statistical model for extreme precipitation. Water Resources Research, 33(3), 449–455. https://doi.org/10.1029/96wr03531

Hershfield, D.M. (1961a). Rainfall Frequency Atlas of the United States, Technical Paper No. 40, Weather Bureau, United States Department of Commerce, Washington. https://www.weather.gov/media/owp/oh/hdsc/docs/TP40.pdf
Hershfield, D.M. (1961b), Estimating the probable maximum precipitation, Journal of Hydraulics Division: Proceedings of the American Society of Civil Engineers, 87: 99–106.
Koutsoyiannis, D. (1999). A probabilistic view of Hershfield’s method for estimating probable maximum precipitation, Water Resources Research, 35(4), 1313–1322. https://doi.org/10.1029/1999wr900002
Kryzhov, V.N., Gorelits, O.V. (2015). The Arctic Oscillation and its impact on temperature and precipitation in Northern Eurasia in the 20th Century, Russ. Meteorol. Hydrol., 40, 711–721. https://doi.org/10.3103/S1068373915110011
WMO (2009). Manual on estimation of probable maximum precipitation (PMP), WMO, Genova, 298 sayfa.
Meinshausen, M., Nicholls, Z.R., Lewis, J., Gidden, M.J., Vogel, E., Freund, M., Beyerle, U., Gessner, C., Nauels, A., Bauer, N., Canadell, J.G., Daniel, J.S., John, A., Krummel, P.B., Luderer, G., Meinshausen, N., Montzka, S.A., Rayner, P.J., Reimann, S., … Wang, R.H. (2020). The shared socio-economic pathway (SSP) greenhouse gas concentrations and their extensions to 2500, Geoscientific Model Development, 13(8), 3571–3605. https://doi.org/10.5194/gmd-13-3571-2020
Meyers, V.A. (1967). Meteorological estimation of extreme precipitation for spillway design floods. U.S. Department of Commerce, Environmental Science Services Administration, Weather Bureau, Washington.
Nicholls, N., Gruza, G.V., Jouzel, J., Karl, T.R., Ogallo, L.A., Parker, D.E. (1996). Observed climate variability and change. Cambridge University Press, Cambridge, 133-192.
Palutikof, J.P. (2003). Analysis of Mediterranean climate data: Measured and modelled, In: Bolle, H.J. (ed): Mediterranean climate: Variability and trends, Springer-Verlag, Berlin.
Papalexiou, S.M., Montanari, A. (2019). Global and regional increase of precipitation extremes under global warming, Water Resources Research, 55(6), 4901–4914. https://doi.org/10.1029/2018wr024067
Rigor, I.G., Wallace, J.M., Colony, R.L. (2002). Response of sea ice to the Arctic oscillation, Journal of Climate, 15(18), 2648–2663.
Sarkar, S., Maity, R. (2020). Estimation of probable maximum precipitation in the context of climate change. MethodsX, 7, 100904. https://doi.org/10.1016/j.mex.2020.100904
Sırdaş, S., Şen Z., Öztopal, A. (2013). Climate change expectations in the next half century of Turkey, In: Dincer, I., Colpan, C.O., Kadioglu, F. (ed), Causes, Impacts and Solutions to Global Warming, Springer. https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-4614-7588-0_6
Sušelj, K., Bergant, K. (2006). Mediterranean oscillation index, Geophysical Research Abstracts, Vol. 8, 02145, European Geosciences Union. https://www.meetings.copernicus.org/www.cosis.net/abstracts/EGU06/02145/EGU06-J-02145.pdf
US Department of Commerce, N. (2016, July 19). What is Enso?. National Weather Service. https://www.weather.gov/mhx/ensowhat
Wang, G., Wang, D., Trenberth, K.E., Erfanian, A., Yu, M., Bosilovich, M.G., Parr, D.T. (2017). The peak structure and future changes of the relationships between extreme precipitation and temperature, Nature Climate Change, 7(4), 268–274. https://doi.org/10.1038/nclimate3239
Wiesner, C. (1970). Informal discussion. The estimation of probable maximum precipitation. Proceedings of the Institution of Civil Engineers, 47(2), 297–303. https://doi.org/10.1680/iicep.1970.6621
Web 1, https://cds.climate.copernicus.eu/datasets/projections-cmip6?tab=download (15 Ekim 2024 tarihinde alınmıştır).
Web 2, https://www.worldclimateservice.com/2021/10/11/atlantic-multi-decadal-oscillation/ (15 Ekim 2024 tarihinde alınmıştır).

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Meteorology

Journal Section

Research Article

Authors

Ömer Oğuzhan Arabaci ^*
Türkiye

Sevinç Asilhan Sirdaş
Türkiye

Publication Date

December 31, 2024

Submission Date

April 25, 2024

Acceptance Date

November 20, 2024

Published in Issue

Year 2024 Volume: 1 Number: 2

IZ

https://izlik.org/JA43XB88SJ

Cite

RIS / Bibtex

APA

Arabaci, Ö. O., & Sirdaş, S. A. (2024). TÜRKİYE’DE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE KÜRESEL SALINIMLARIN OLASI MAKSİMUM YAĞIŞ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ. Atmosfer Ve İklim Dergisi, 1(2), 78-93. https://izlik.org/JA43XB88SJ

AMA

1.Arabaci ÖO, Sirdaş SA. TÜRKİYE’DE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE KÜRESEL SALINIMLARIN OLASI MAKSİMUM YAĞIŞ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ. JAC. 2024;1(2):78-93. https://izlik.org/JA43XB88SJ

Chicago

Arabaci, Ömer Oğuzhan, and Sevinç Asilhan Sirdaş. 2024. “TÜRKİYE’DE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE KÜRESEL SALINIMLARIN OLASI MAKSİMUM YAĞIŞ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ”. Atmosfer Ve İklim Dergisi 1 (2): 78-93. https://izlik.org/JA43XB88SJ.

EndNote

Arabaci ÖO, Sirdaş SA (December 1, 2024) TÜRKİYE’DE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE KÜRESEL SALINIMLARIN OLASI MAKSİMUM YAĞIŞ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ. Atmosfer ve İklim Dergisi 1 2 78–93.

IEEE

[1]Ö. O. Arabaci and S. A. Sirdaş, “TÜRKİYE’DE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE KÜRESEL SALINIMLARIN OLASI MAKSİMUM YAĞIŞ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ”, JAC, vol. 1, no. 2, pp. 78–93, Dec. 2024, [Online]. Available: https://izlik.org/JA43XB88SJ

ISNAD

Arabaci, Ömer Oğuzhan - Sirdaş, Sevinç Asilhan. “TÜRKİYE’DE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE KÜRESEL SALINIMLARIN OLASI MAKSİMUM YAĞIŞ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ”. Atmosfer ve İklim Dergisi 1/2 (December 1, 2024): 78-93. https://izlik.org/JA43XB88SJ.

JAMA

1.Arabaci ÖO, Sirdaş SA. TÜRKİYE’DE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE KÜRESEL SALINIMLARIN OLASI MAKSİMUM YAĞIŞ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ. JAC. 2024;1:78–93.

MLA

Arabaci, Ömer Oğuzhan, and Sevinç Asilhan Sirdaş. “TÜRKİYE’DE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE KÜRESEL SALINIMLARIN OLASI MAKSİMUM YAĞIŞ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ”. Atmosfer Ve İklim Dergisi, vol. 1, no. 2, Dec. 2024, pp. 78-93, https://izlik.org/JA43XB88SJ.

Vancouver

1.Ömer Oğuzhan Arabaci, Sevinç Asilhan Sirdaş. TÜRKİYE’DE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE KÜRESEL SALINIMLARIN OLASI MAKSİMUM YAĞIŞ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ. JAC [Internet]. 2024 Dec. 1;1(2):78-93. Available from: https://izlik.org/JA43XB88SJ