Review Article

Bağımsız Denetimde Yapay Zekâ Destekli Kanıt Değerlendirme Modeli: İnsan Merkezli Kavramsal Bir Öneri

Volume: 6 Number: 2 July 31, 2026
TR EN

Bağımsız Denetimde Yapay Zekâ Destekli Kanıt Değerlendirme Modeli: İnsan Merkezli Kavramsal Bir Öneri

Abstract

Bu çalışmada, yapay zekâ (YZ) tabanlı araçlar tarafından işlenen veya üretilen bilgilerin bağımsız denetim sürecinde hangi koşullar altında kullanılabileceğini açıklamak amacıyla; Bağımsız Denetim Standartlarını (BDS) sosyo-teknik sistemler teorisi, insan-merkezli YZ ve hibrit zekâ yaklaşımlarıyla bütünleştiren İnsan-Merkezli Hibrit Kanıt Değerlendirme Modeli önerilmektedir. Geliştirilen model; verinin elde edilmesi ve hazırlanması, ön analiz ve risk sinyallerinin üretilmesi, YZ tarafından işlenen veya üretilen bilgilerin denetim kanıtı niteliğinin değerlendirilmesi ile kanıtların bütüncül değerlendirilerek denetim görüşünün oluşturulması olmak üzere dört basamaktan oluşmaktadır. Her basamak sonunda yer alan karar noktaları ve geri besleme yapısı, denetçinin ilave prosedür uygulamasına, önceki basamaklara dönmesine veya çıktıyı kullanmamasına olanak sağlamaktadır. Model, YZ destekli bilgilerin ihtiyaca uygunluk, güvenilirlik, veri bütünlüğü, metodolojik uygunluk, doğrulanabilirlik, diğer kanıtlarla tutarlılık, çelişkili kanıtların çözümlenmesi ve yeterlilik bakımından değerlendirilmesini gerektirmektedir. Çalışma, YZ kullanımını kademeli ve geri beslemeli bir kanıt değerlendirme süreci içinde konumlandırmakta; nihai mesleki yargı, sorumluluk ve hesap verebilirliğin denetçide kalması gerektiğini ortaya koymaktadır.

Keywords

Supporting Institution

Yazar bu çalışma için finansal destek almadığını beyan etmiştir.

Ethical Statement

Bu makale, insan veya hayvanlar ile ilgili etik onay gerektiren herhangi bir araştırma içermemektedir.

References

  1. Abdolmohammadi, M. J. (1987). Decision support and expert systems in auditing: A review and research directions. Accounting and Business Research, 17(66), 173–185.
  2. Akata, Z., Balliet, D., de Rijke, M., Dignum, F., Dignum, V., Eiben, G., Fokkens, A., Grossi, D., Hindriks, K., Hoos, H., Hung, H., Jonker, C., Monz, C., Neerincx, M., Oliehoek, F., Prakken, H., Schlobach, S., van der Gaag, L., van Harmelen, F., & Welling, M. (2020). A research agenda for hybrid intelligence: Augmenting human intellect with collaborative, adaptive, responsible, and explainable artificial intelligence. Computer, 53(8), 18–28. https://doi.org/10.1109/MC.2020.2996587
  3. Appelbaum, D. (2016). Securing big data provenance for auditors: The big data provenance black box as reliable evidence. Journal Of Emerging Technologies in Accounting, 13(1), 17-36.
  4. Bainbridge, L. (1982). Ironies of automation. IFAC Proceedings Volumes, 15(6), 129-135.
  5. Baxter, G., & Sommerville, I. (2011). Socio-technical systems: From design methods to systems engineering. Interacting with Computers, 23(1), 4–17.
  6. Bostrom, R., & Heinen, J. (1977). MIS problems and failures: A socio-technical perspective PART 1: The causes. Management Information Systems Quarterly, 1(1), 9.
  7. Brown-Liburd, H., Issa, H., & Lombardi, D. (2015). Behavioral implications of big data’s impact on audit judgment and decision making and future research directions. Accounting Horizons, 29(2), 451–468.
  8. Brynjolfsson, E., & McAfee, A. (2014). The second machine age: Work, progress, and prosperity in a time of brilliant technologies. W. W. Norton & Company.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Auditing and Accountability

Journal Section

Review Article

Publication Date

July 31, 2026

Submission Date

April 16, 2026

Acceptance Date

July 19, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 6 Number: 2

APA
Yaroğlu, Z. (2026). Bağımsız Denetimde Yapay Zekâ Destekli Kanıt Değerlendirme Modeli: İnsan Merkezli Kavramsal Bir Öneri. Denetim Ve Güvence Hizmetleri Dergisi, 6(2), 243-265. https://izlik.org/JA63XJ62SN
AMA
1.Yaroğlu Z. Bağımsız Denetimde Yapay Zekâ Destekli Kanıt Değerlendirme Modeli: İnsan Merkezli Kavramsal Bir Öneri. AUDAS. 2026;6(2):243-265. https://izlik.org/JA63XJ62SN
Chicago
Yaroğlu, Zeynep. 2026. “Bağımsız Denetimde Yapay Zekâ Destekli Kanıt Değerlendirme Modeli: İnsan Merkezli Kavramsal Bir Öneri”. Denetim Ve Güvence Hizmetleri Dergisi 6 (2): 243-65. https://izlik.org/JA63XJ62SN.
EndNote
Yaroğlu Z (July 1, 2026) Bağımsız Denetimde Yapay Zekâ Destekli Kanıt Değerlendirme Modeli: İnsan Merkezli Kavramsal Bir Öneri. Denetim ve Güvence Hizmetleri Dergisi 6 2 243–265.
IEEE
[1]Z. Yaroğlu, “Bağımsız Denetimde Yapay Zekâ Destekli Kanıt Değerlendirme Modeli: İnsan Merkezli Kavramsal Bir Öneri”, AUDAS, vol. 6, no. 2, pp. 243–265, July 2026, [Online]. Available: https://izlik.org/JA63XJ62SN
ISNAD
Yaroğlu, Zeynep. “Bağımsız Denetimde Yapay Zekâ Destekli Kanıt Değerlendirme Modeli: İnsan Merkezli Kavramsal Bir Öneri”. Denetim ve Güvence Hizmetleri Dergisi 6/2 (July 1, 2026): 243-265. https://izlik.org/JA63XJ62SN.
JAMA
1.Yaroğlu Z. Bağımsız Denetimde Yapay Zekâ Destekli Kanıt Değerlendirme Modeli: İnsan Merkezli Kavramsal Bir Öneri. AUDAS. 2026;6:243–265.
MLA
Yaroğlu, Zeynep. “Bağımsız Denetimde Yapay Zekâ Destekli Kanıt Değerlendirme Modeli: İnsan Merkezli Kavramsal Bir Öneri”. Denetim Ve Güvence Hizmetleri Dergisi, vol. 6, no. 2, July 2026, pp. 243-65, https://izlik.org/JA63XJ62SN.
Vancouver
1.Zeynep Yaroğlu. Bağımsız Denetimde Yapay Zekâ Destekli Kanıt Değerlendirme Modeli: İnsan Merkezli Kavramsal Bir Öneri. AUDAS [Internet]. 2026 Jul. 1;6(2):243-65. Available from: https://izlik.org/JA63XJ62SN