Darüşşifalar Bağlamında Kitabeler, Vakıf Kayıtları ve Tıp Tarihi Açısından Önemleri - Anadolu Selçuklu Darüşşifaları Özelinde
Abstract
Darüşşifalar Türk-İslâm vakıf kültürü içerisinde önde gelen sosyal yardım kuruluşlarından birisidir. Tıp mesleğinin uygulanmasına yönelik özel mimari anlayış içeren yapıları ile toplumun sağlık gereksiniminin karşılanması için yapılan bu kuruluşlar, varlıklarını vakıfları ile korumuşlar ve sürdürmüşlerdir. Selçukluların özellikle Anadolu’da ortaya koyduğu darüşşifalar Türk tıp tarihi açısından önem taşımaktadırlar. Bunların içerisinde Anadolu Selçuklu Sultanı İzzeddin Keykâvus tarafından 1217 yılında yaptırılan Sivas Darüşşifası hakkında hem mimari, hem sanat tarihi, hem de Selçuklulardan günümüze ulaşan tek vakfiyeye sahip olması nedeniyle, tıp tarihi açısından pek çok araştırma yapılmış ve önemli bilgilere ulaşılmıştır. Vakfiyeler, tahrir ve evkaf defterleri, atama fermanları gibi yazılı belgeler binaları artık var olmayan ve yerleri bilinmeyen darüşşifalar ve medreseler gibi eserlerin varlığını bize haber vermektedirler. Bu konuya Kütahya hastanesi örnek olarak verilebilir. Anadolu Selçuklularından günümüze kalan darüşşifaların bazılarında kitabelerin de bulunması bu yapıların banilerini, yapım tarihlerini ve bu eserlerin mimarlarını da bize bildirmektedir. Sivas İzzeddin Keykâvus Darüssıhası vakfiyesinden başka kitabesi ile de önemli bir örnektir. Öte yandan kitabeler bize günümüzde ayakta olmayan darüşşifaların varlığını da kanıtlamaktadır. Buna örnek olarak Çankırı Cemaleddin Ferruh Darülafiyesi verilebilir. Vakıfların elindeki belgelerin tıp tarihi açısından taşıdığı önem tartışılmaz görünmektedir. Bu nedenle vakıf kayıtları özenle yeniden gözden geçirilmeli, yeni bulgular ışığında var olan bilgi ve bulgular değerlendirilmeli, gerekirse yeniden yorumlanmalı ve bilimsel ortamlarda bilim dünyasına sunulmalıdır. Bu amaçla yapılacak araştırmaların multidisipliner yaklaşımla ele alınması, vakıf uzmanları, sanat tarihçileri, mimarlar, tarihçiler ve tıp tarihçileri tarafından ortaklaşa yapılması daha doğru sonuçlara ulaşmamızı sağlayacaktır.
Keywords
Darüşşifa, Hastane, Vakıf, Kitabe, Anadolu Selçuklu, Tıp Tarihi
References
- Cantay G. Anadolu Selçuklu ve Osmanlı 13. Büyük Larousse. “Vakıf”, Cilt 23. İstanbul: Darüşşifaları. Ankara: AKDTYK Atatürk Kültür Merkezi, 1992, s. 1-8, 15-19, 45-59, 67-71.
- Bayat AH. Tıp Tarihi. İzmir: Sade Matbaa, 2003, s. 174, 177, 227-231, 251
- Yetkin Ş. Anadoluda Selçuklu şifahaneleri. Türk Kültürü 1963;(10):23-31.
- Ünver AS. Selçuk Tababeti XI-XIV üncü Asırlar. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1940, s. 47-83.
- Terzioğlu A. Ortaçağ İslâm-Türk has- tahaneleri ve Avrupa’ya tesirleri. Belleten 1970;36:121-149.
- Buharalı E. Üç Türk hükümdarın yaptırdığı üç sağlık kurumu: Tolunoğulları, Zengiler ve Memlüklerde sağlık hizmetleri. AÜ DTCF Tarih Bölümü Tarih Araştırmaları Dergisi 2005; 25 (40):29-39.
- Dinçer F. Kişisel görüşme, 27 Mayıs 2010.
- Turan O. Türkiye Selçukluları Hakkında Resmî Vesikalar-Metin, Tercüme ve Araştırmalar, 2. Baskı. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1988, s. 50-55.
- Yinanç R. Kayseri ve Sivas Darüşşifaları vakıfları. Belleten 1985;48:299-307.
- Bayat AH. Anadolu Selçuklu hastane vakfi- yelerinin tek örneği olarak Sivas Darüşşifası Vakfiyesi (1. Muharrem 615 / 30 Mart 1218). Türk Kültürü 1991;29:5-19.