البنية المركَّبة لأسلوب (أرأيتَ) وانسجامُها النصّيّ في القرآن الكريم

Year 2025, Volume: 7 Issue: 1, 183 - 214, 30.06.2025

Yasir Turbaji

Abstract

يحاول هذا البَحثُ تقديم قراءةٍ جديدةٍ لبنيةٍ نحويةٍ شَديدِ الخُصوصيَّةِ في التَّعبيرِ العَربيِّ الفَصيحِ، وهو بنية أسلوب (أرأيتَ)، ويدرسُ فيها خاصّية نحوية مميزة، وهي تركيبها مع بنية أخرى غيرها، ويحللها بنيويًا ونحويًّا بعرض آراء المعربين فيها ووصف سمة التركيب فيها وما لها من انسجامٍ والتحامٍ نصّي، مُستفيدًا من الدرس اللساني الحديث، وجهود عُلماء العربيّة في هذا الأسلوب.
ويُخصّصُ البحثُ الدِّراسةَ في القُرآنِ الكريمِ، لِغناهُ بِهذا الأُسلوبِ من جهةٍ، وتنوُّعِ أبنيته فيه من جِهةٍ أخرى. فقد تنوّعت الأبنية النحويّة في القرآن الكريم على نحوٍ لا يوجد في غيره، وهذا ما يجعله دائمًا ميدانًا خصبًا للدراسة، بُغية كشف ما فيه من طاقات نحويّة وما يمتاز به من بيانِ نحويّ معجز.
وقد بدا من الشواهد أنّ أُسلوب (أرأيتَ) يدخل في تركيب نحويٍّ مع أسلوبين آخرين، لينتج منهما تركيب آخر شديد التماسك والتآزر النصيّ، فيُركّب تارةً مع الشرط، وأخرى مع (أرأيت)، وعند هذا التركيب تُجرى جُملة من التحويلات تعود عمومًا إلى الحذف وصولًا إلى الانسجام.

Keywords

أرأيت، الأبنية النحوية. التركيب، قواعد التحويل. الانسجام والالتحام النصّيان

The Complex Structure Of The Style Of (Ara’ayt) And Its Coherence In The Quran

Abstract

This research attempts to present a new reading of a highly specific grammatical structure in classical Arabic expression, which is the structure of the phrase (Ara'ayt) It examines a distinctive grammatical feature, which is its combination with another structure, analyzing it both syntactically and structurally by presenting the views of grammarians on it and describing its compositional nature, as well as its textual coherence and integration. This study benefits from modern linguistic theory and the efforts of Arabic scholars in analyzing this style.
The research focuses on the Quran due to its richness in this style on one hand, and the variety of its grammatical structures on the other. The grammatical structures in the Quran are diverse in a way that is unmatched in other texts, which makes it a fertile field for study, with the aim of uncovering its grammatical potentials and the unique, miraculous clarity it exhibits in its syntax.
It appears from the examples that the (Ara'ayt) style is combined with two other structures to form a highly cohesive and textually integrated construction. It is sometimes combined with a conditional structure, and other times with another (Ara'ayt) structure. In this combination, a series of transformations take place, which generally involve ellipsis, leading to textual coherence.

Keywords

(Ara , Grammatical Structures , Syntax , Transformation Rules , Textual Coherence and Integration.

Kur’an-I Kerim’de “E Raeyte?” Üslubunun Birleşik Yapısı ve Metinsel Uyumunun İncelenmesi

Abstract

Bu araştırma, Arapça edebi ifadede çok özel bir dilbilgisi yapısına dair yeni bir okuma sunmayı amaçlamaktadır. Bu yapı, "(Eraeyte)" üslubudur ve burada ayırt edici bir dilbilgisi özelliği, yani bu yapının başka bir yapıyla birleşimi incelenmektedir. Yapı, dilbilimsel ve yapısal olarak, dilbilimcilerin görüşleri ve yapının özelliklerinin tanımlanmasıyla, metin içi uyum ve birleşim açısından analiz edilmektedir. Bu çalışma, modern dilbilim derslerinden ve Arap dili uzmanlarının bu üslup üzerine yaptığı çalışmalardan faydalanmaktadır.

Araştırma özellikle Kur'an-ı Kerim'deki bu üslubu incelemeye ayırılmıştır; çünkü bir yandan bu üslup Kur'an'da oldukça zengindir, diğer yandan farklı yapısal çeşitlilikler de bulunmaktadır. Kur'an'da bulunan dilbilgisel yapılar, başka hiçbir yerde bulunmayan çeşitlilikte olup, bu durum onu dilbilgisel potansiyellerini ortaya çıkarmak ve benzersiz dilbilgisel anlatım özelliklerini keşfetmek için her zaman verimli bir çalışma alanı yapmaktadır.

Örneklerden anlaşılmaktadır ki, "(Eraeyte)" üslubu iki başka üslupla birleşerek çok güçlü, metin içinde uyumlu ve destekleyici yeni bir yapı oluşturur. Bu birleşim bazen şartlı cümleyle, bazen de "(Eraeyte)" ile olur. Bu yapıda çeşitli dönüşümler gerçekleşir; genellikle uyuma varmak için bazı unsurların atılması şeklindedir.

Keywords

Eraeyte , Nahiv Yapısı , Terkip , Değiştirme Kuralları , Uyum

References

• القرآن الكريم. الأخفش الأصغر، علي بن سليمان. ) 1999 م(، الاختيارين، )ط: 1، تحقيق: فخر الدين قباوة(، دار الفكر المعاصر، بيروت، دار الفكر، دمشق.
• بًرتشت، بريجيته. ) 2004 .) مناهج علم اللغة من هرمان بًول حتى نوام تشومسكي )ترجُة: سعيد بحيري(. مؤسسة المختار
• البخاري الجعفي، أبو عبد الله، محمد بن إسماعيل بن إبراهيم بن المغيرة بن بردزبه. ( 1311 ه( صحيح البخاري، )تحقيق: جُاعة(، الطبعة السلطانية بًلمطبعة الكبرى الأميرية، ببولاق مصر. )ثم ط: 1 ، 1422 ه، بعناية: د. محمد زهير الناصر، صَيورتها دار طوق النجاة، بيروت(.
• البيضاوي. ) 1418 ه(. أنوار التنزيل وأسرار التأويل )تحقيق: محمد عبد الرحمن المرعشلي(. دار إحياء التراث العرب .
• الجلالان، المحليي والسيوطي. ) 2008 .) المفصل في تفسير القرآن الكريم المشهور بتفسير الجلالين )تحقيق: فخر الدين قباوة(. دار لبنان نًشرون