Balancing the Right to Peaceful Assembly and Police Authority: A Normative and Applied Analysis

Year 2025, Volume: 14 Issue: 27, 153 - 194, 10.12.2025

Seçkin Yıldız

Abstract

This study conceptually examines the structural and practical tensions between the constitutional foundations of the right to assembly and demonstration and the intervention powers of law enforcement authorities. Within this framework, national and international normative instruments—most notably Article 34 of the Constitution of the Republic of Türkiye, Law No. 2911 on Meetings and Demonstrations, the Law on Police Duties and Powers (PVSK), the Anti-Terror Law (TMK), the Turkish Penal Code (TCK), and the European Convention on Human Rights (ECHR)—are jointly evaluated. The normative hierarchy among these instruments, conflicts of authority, and contradictory interpretations in practice are thoroughly analyzed. In particular, the study explores the legal and socio-psychological implications of issues such as the boundaries of police intervention, the scope of the authority to determine routes for demonstrations, the approach to unnotified yet peaceful assemblies, and surveillance practices in indoor gatherings.
The analyses indicate that the hierarchy of norms may be interpreted in varying ways in practice, and that constitutional rights can, at times, be subject to limitations through the application of lower-level legal provisions. It has also been observed that law enforcement personnel may encounter challenges in consistently aligning intervention practices with established legal and ethical frameworks. Certain intervention practices may raise considerations regarding the principles of proportionality and necessity, with potential implications not only for public security but also for social cohesion and institutional trust. Within this context, it is considered important that law enforcement approaches grounded in fundamental rights, legal standards, and human dignity be further developed to support the sustainability of democratic order and institutional legitimacy.

Keywords

Right to peaceful assembly , police legitimacy , Principle of proportionality , Constitutional freedoms and public security balance

Barışçıl Toplantı Hakkı ile Kolluk Yetkisi Arasındaki Dengenin Normatif ve Uygulamalı Analizi

Abstract

Bu çalışma, toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkının anayasal temelleri ile kolluk kuvvetlerinin müdahale yetkileri arasındaki yapısal ve uygulama düzeyindeki gerilimleri kavramsal bir çerçevede incelemektedir. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 34. maddesi başta olmak üzere; 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu, Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu (PVSK), Terörle Mücadele Kanunu (TMK), Türk Ceza Kanunu (TCK) ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) gibi ulusal ve uluslararası normatif metinler birlikte değerlendirilmiş; bu metinler arasındaki normatif hiyerarşi, yetki çatışmaları ve uygulamadaki çelişkili yorumlar analiz edilmiştir. Özellikle polisin müdahale sınırları, güzergâh belirleme yetkisinin kapsamı, bildirimsiz fakat barışçıl toplantılara yönelik yaklaşımı ve kapalı alan toplantılarındaki izleme/takip uygulamaları hem hukuki hem de toplumsal-psikolojik etkileriyle çok boyutlu biçimde ele alınmıştır. Çalışma, sosyal psikoloji alanından sosyal kimlik kuramı, duygu bulaşması (emotional contagion) ve kurumsal meşruiyet algısı gibi teorik yaklaşımları temel alarak kolluk güçleri ile toplumsal gruplar arasındaki etkileşim süreçlerini disiplinlerarası bir yaklaşımla değerlendirmektedir.
Analizlerde, normlar hiyerarşisinin uygulamada farklı şekillerde yorumlanabildiği; anayasal hakların alt düzey yasal düzenlemeler ışığında sınırlanmasına yönelik uygulamaların ortaya çıkabildiği; kolluk personelinin müdahale süreçlerinde hukuki ve etik çerçevenin gözetilmesinde bazı zorluklarla karşılaşılabildiği gözlemlenmiştir. Ayrıca bazı müdahale pratiklerinin, orantılılık ve ölçülülük ilkeleri açısından değerlendirilmesi gereken durumlar oluşturabildiği; bu durumların kamu güvenliği kadar toplumsal barış ve kurumsal güven üzerinde de etkiler yaratabileceği anlaşılmaktadır. Bu çerçevede, kolluk kuvvetlerinin temel haklara, hukuka ve insan onuruna dayalı bir müdahale anlayışı geliştirmesinin, demokratik toplum düzeninin ve kolluğun kurumsal meşruiyetinin güçlendirilmesi açısından önemli olduğu değerlendirilmektedir.

Keywords

Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı , kolluk meşruiyeti , orantılılık ilkesi , Anayasal özgürlükler ve güvenlik dengesi

Thanks

Zorlu bir mücadeleyi mutluluğa tercih ederek cehalete karşı savaş açan, yolunda ilerlediğim başöğretmen Mustafa Kemal ATATÜRK’e ve kahraman silah arkadaşlarına, doğmayı seçmedikleri halde tüm eşitsizliklere rağmen büyümek gibi zorlu bir görevi üstlenen, yaşama değer katan tüm çocuklara yalnızca “var” oldukları için sonsuz şükranlarımı sunarım.

References

• AGİT Demokratik Kurumlar ve İnsan Hakları Ofisi (ODIHR) ve Venedik Komisyonu. Guidelines on Freedom of Peaceful Assembly. 3. baskı. Varşova: OSCE/ODIHR, 2019.
• Gözler, Kemal. Yorum İlkeleri, içinde: Anayasa Hukukunda Yorum ve Norm Somutlaşması. Ankara: Türkiye Barolar Birliği Yayınları, 2013.
• Hatfield, Elaine, John T. Cacioppo, and Richard L. Rapson. Emotional Contagion. New York: Cambridge University Press, 1994.
• İnsan Hakları Derneği (İHD). 2022 Türkiye İnsan Hakları İhlalleri Raporu. Ankara: İHD Yayınları, 2023.
• OSCE/ODIHR and Venice Commission, Guidelines on Freedom of Peaceful Assembly (2010).
• Reicher, Stephen. “The Psychology of Crowd Dynamics.” In Blackwell Handbook of Social Psychology: Group Processes, edited by Michael A. Hogg and R. Scott Tindale, 182-208. Oxford: Blackwell, 2001.
• Tajfel, Henri, and John C. Turner. “The Social Identity Theory of Intergroup Behavior.” In Psychology of Intergroup Relations, edited by Stephen Worchel and William G. Austin. Chicago: Nelson-Hall, 1986.
• Türkiye İnsan Hakları Vakfı (TİHV). 2022 Türkiye İnsan Hakları Raporu. Ankara: TİHV Yayınları, 2023.
• Tyler, Tom R. Why People Obey the Law. Princeton: Princeton University Press, 2006.
• United Nations, Basic Principles on the Use of Force and Firearms by Law Enforcement Officials (1990).
• Akın, Ahmet, Recep Uysal ve Ümran Akın. “Duygusal Bulaşma Ölçeği’nin Türkçe Formu’nun Geçerlik ve Güvenirliği.” Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 3, no. 2 (2015): 97-104.
• Aktaş-İnam, Alkım. “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları Işığında Kolluk Faaliyetlerinin Denetiminde Ölçülülük İlkesi.” Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 13, no. 2 (Türkiye Cumhuriye- ti’nin 100. Yılına Armağan, 2024): 727-750.
• Alçalar, Mustafa. Kolluğun Zor Kullanma Yetkisi. Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, 2006.
• Altuntop, Sibel. “Kamu Güvenliğini Sağlamada Kolluğun Aşırı Güç Kullanma Sorunsalı.” Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 14, no. 4 (2015): 873-904.
• Arslan, A. C. “Hukuk Devleti ve Kamu Düzeni İlişkisinde Güven- lik Politikalarının Oluşumu.” Liberal Düşünce Dergisi, no. 116 (2024): 51-74.
• Arslan, S. “Yönetim Sürecinde Otorite Kullanımı ve Ortaya Çıkan Sorunların Değerlendirilmesi: Eleştirel Bir Yaklaşım.” Optimum Eko- nomi ve Yönetim Bilimleri Dergisi 5, no. 1 (2018): 1-18.
• Arslan, Zühtü. “Temel Hak ve Özgürlüklerin Sınırlanması: Anayasa’nın 13. Maddesi Üzerine Bazı Düşünceler.” Anayasa Yargısı 18, no. 1 (2002): 139-154.
• Atak, Kıvanç, and Ismail Emre Bayram. “Protest Policing Alla Turca: Threat, Insurgency, and the Repression of Pro-Kurdish Protests in Turkey.” Social Forces 95, no. 4 (2017): 1667-1694.
• Aydın, Devrim. “Toplantı ve Gösteri Yürüyüşlerine Müdahalenin Esasları.” Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 65, no. 4 (2016): 3283-3308.
• Aydın, M. “Ceza Hukukunda Orantılılık İlkesi.” Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, no. 57 (2024): 141-168. https://doi.org/10. 54049/taad.1418150.
• Aytaç, Ahmet Murat. Kitle ve Siyaset: Kalabalıkların Yönetimi. Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, 2009. Ayyıldız, Hakan. “Kolluk Faaliyetinin Denetimi Hakkında Genel Bir Değerlendirme.” Türkiye Barolar Birliği Dergisi 32, no. 143 (2019): 143-180.
• Barsade, Sigal G. “The Ripple Effect: Emotional Contagion and Its Influence on Group Behavior.” Administrative Science Quarterly 47, no. 4 (2002): 644-675.
• Başak, M. E. “Kanuna Aykırı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşüne Müdahale Zorunluluğunun İnsan Hakları Perspektifinde Değerlendirilmesi.” Bildiri, Aralık İnsan Hakları Günü Ulusal Sempozyumu, İstanbul, 2024, 32-34.
• Çayan, Gökçe. “Masumiyet Karinesi Doktrini.” Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 1, no. 42 (2021): 49-88.
• Çetindağ, A. Funda. Türk Anayasal Sisteminde Temel Hak ve Özgürlüklerin Sınırlandırılması Bağlamında Kamu Düzeni. Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, 2004.
• Devrim Aydın, “Toplantı ve Gösteri Yürüyüşlerine Müdahalenin Esasları,” Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 65, no. 4 (2016): 3283-3308.
• Dinler, Veysel. “Devlet Şiddetinin Bir Nedeni Olarak Polisin Eği- timi-Eğitimin Polisi.” In Türkiye’nin İnsan Hakları Gündemi Konferansı 2013-2014, edited by Kıvılcım Turanlı and Tolga Şirin, 24-31. Eskişe- hir, 2015.
• Doğan, Saadettin. Genel İdarî Kolluk Kuvvetlerinin Mülkî İdare Amirleri Tarafından Gözetimi. Yüksek Lisans Tezi, Aksaray Üniversite- si, 2016.
• Drury, John, and Stephen Reicher. “Collective Action and Psycho- logical Change: The Emergence of New Social Identities.” British Jour- nal of Social Psychology 39, no. 4 (2000): 579-604.
• Duygun, Ahmet Mert. “Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Hakkının Kullanılmasında Bir Bilinmeyen: Spontane ve Acele Eylemler.” Anayasa Hukuku Dergisi 3, no. 6 (2014): 133-161.
• Ekinci, Bezar Eylem. “Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Düzenleme Hakkı Bakımından Bildirim Usûlünün Kapsamı.” Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 68, no. 4 (2019): 753-794.
• Gözler, Kemal. “Yorum İlkeleri,” Anayasa Hukukunda Yorum ve Norm Somutlaşması (Ankara: Türkiye Barolar Birliği Yayınları, 2013), 15-119.
• Gündüz, Bülent, Zeynep Erkan ve Nilüfer Gökçakan. “Polislerde Tükenmişlik ve Görülen Psikolojik Belirtiler.” Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 16, no. 2 (2007): 283-298.
• İrdem, İbrahim ve Ramazan Bayansar. “Özgürlük-Güvenlik İkile- mi ve İnsan Hakları Bağlamında Kolluğun Toplumsal Olay Yönetimi.” Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergi- si 12, no. 1 (2022): 140-155.
• Kaban, A. Levent. “Kişilerarası İletişimde Duygusal Bulaşmanın Rolü: Öğretmen Öğrenci İletişimi Üzerine Bir Araştırma.” Maltepe Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi 6, no. 1 (2019): 87-108.
• Kara, Ayşe ve Murat Çamur. “Kolluk Meşruiyeti ve Toplumsal Güven.” İnsan Hakları Yıllığı 18 (2024): 140-142.
• Kara, Burak ve Ömer Çamur. “Kamu Güvenliği: Kalabalık Yönetimi Açısından Bir Değerlendirme.” Cihanşümul Akademi Sosyal Bilimler Dergisi 5, no. 9 (2024): 219-235.
• Kaya, Ayhan. “Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Hakkı Bağlamında Güzergâh Sınırlaması: Anayasal Bir İnceleme.” Anayasa Hukuku Dergisi 3, no. 2 (2016): 89-110.
• Keser, Hayriye. 1982 Anayasasına Göre Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Hakkı. Yüksek Lisans Tezi, Çankaya Üniversitesi, 2017.
• Orman, Yusuf. Devlet Yetki Tekelinin Kolluk Kuvvetlerine Devredilmesinde Kuvvet Kullanımı ve Orantılılık İlkesi. Yüksek Lisans Tezi, 2025.
• Özenç, Berke. “AYM’nin Taksim Yasağına Dair Kararları Işığında Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Özgürlüğü.” Galatasaray Üniversitesi Hu- kuk Fakültesi Dergisi 2 (2024): 690.
• Özenç, Berke. “Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Özgürlüğü ve Mekân Yasakları.” İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 73, no. 2 (2015): 87-134.
• Seçkin, S., ve G. Üstün. “İdari İşlemlerde Takdir Yetkisi ve Ge- rekçe İlkesi.” MÜHF-HAD 21, no. 2 (2015): 509-534.
• Şirin, Tolga. “Anayasa Mahkemesi’nin Toplanma ve Örgütlenme Özgürlüğü Kararlarına Yönelik Eleştirel Bir Değerlendirme.” Anayasa Yargısı 31, no. 1 (2015): 79-135.
• Şirin, Tolga. “Türkiye’de Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Düzenle- me Hakkına İlişkin Sorunlar.” Anayasa Hukuku Dergisi 2, no. 4 (2013).
• Tanyar, Ziya Çağa. “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihadında Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Hakkı.” Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 60, no. 3 (2011): 593-634.
• Terpstra, Jan. “Policing Protest and the Avoidance of Violence: Dilemmas and Problems of Legitimacy.” Varstvoslovje 8, no. 3-4 (2006): 203-12. Faculty of Criminal Justice and Security.
• Tokay, Nergiz. Neoliberal Politikaların Çevreye Etkileri ve Gü- venlik Algısının Dönüşümü: Bergama Örneği. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Topkapı Üniversitesi, 2024.
• Veysi, Aslan. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları Işığında Dostane Çözüm Yolu. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2013.
• Zabunoğlu, H. Gökçe. “AİHM Kararlarında Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Hakkı ve Kolluğun Zor Kullanma Yetkisi.” Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 66, no. 3 (2017): 627-658. https://doi.org/10.1501/Hukfak_0000001903.