CONSTITUTIONAL AMENDMENTS OF 2010 IN THE CONTEXT OF THE RULE OF LAW AND NON-JUDICIAL PROCEEDINGS

Year 2025, Volume: 14 Issue: 27, 71 - 112, 10.12.2025

Özge Çelebi

Abstract

The 1982 Constitution has been amended nineteen times in total, excluding the one annulled in 2008. The revisions, which started in 1995 and were carried out by the derivative constituent power in 2001 and 2004, led to the emergence of constitutional arrangements that are very important in terms of democratization. The last constitutional amendment on fundamental rights and freedoms took place in 2010. The 2010 amendment has caused significant debates and is considered in a separate category from the 1995, 2001 and 2004 amendments in terms of guaranteeing fundamental rights and freedoms.
This study examines the revisions made to the procedures subject to judicial review with the 2010 amendments and whether they are sufficient in terms of the rule of law. In our opinion, the 2010 amendments are important as the new constitution-making process is back on the agenda. The study consists of three parts. The first part deals with the definition and elements of the rule of law. In the second part, the emergence of the rule of law in Turkey and its evolutions are analyzed. In the last part, the revisions made with the 2010 amendments in the field of transactions subject to judicial review are presented, the disputes arising in the field of national and international law are analyzed and the adequacy of the amendments made within this framework is evaluated.

Keywords

rule of law , non-judicial procedures , judicial rewiev , 2010 constitutional amendment , The Right to Access the Court

HUKUK DEVLETİ BAĞLAMINDA 2010 ANAYASA DEĞİŞİKLİKLERİ VE YARGI YOLU KAPALI İŞLEMLER

Abstract

1982 Anayasası, 2008’de iptal edilen hariç, toplamda on dokuz kez değişikliğe uğramıştır. 1995’te başlayıp 2001 ve 2004 yılında türev kurucu iktidar tarafından yapılan revizyonlar, demokratikleşme yönünden oldukça önemli anayasal düzenlemelerin ortaya çıkmasını sağlamıştır. Temel hak ve özgürlüklerle ilgili yapılan son Anayasa değişikliği ise 2010 yılında gerçekleşmiştir. 2010 değişikliği oldukça önemli tartışmalara sebebiyet vermiş olup, temel hak ve özgürlüklerin güvencelenmesi bakımından da 1995, 2001 ve 2004 yılında yapılanlardan ayrı bir kategoride değerlendirilmektedir.
Çalışmada 2010’daki düzenlemelerle birlikte, yargısal denetime konu olan işlemler üzerinde yapılan revizyonlar ve bunların hukuk devleti bakımından yeterli olup olmadığını incelenmektedir. Yeni anayasa yapımının tekrar gündeme gelmesiyle 2010 değişiklikleri, kanımızca önem arz etmektedir. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde hukuk devletinin tanımı ve unsurlarına değinilmiştir. İkinci bölümde, hukuk devletinin ülkemizde ortaya çıkışı ve geçirdiği evrimler incelenmiştir. Son bölümde 2010 değişiklikleriyle birlikte, yargı denetimine konu olan işlemler alanında yapılan revizyonlar ortaya konulmuş olup, ulusal ve uluslararası hukuk alanında çıkan uyuşmazlıklar incelenmiş ve bu çerçevede yapılan değişikliklerin yeterliliği değerlendirilmiştir.

Keywords

Hukuk devleti , yargı yolu kapalı işlemler , yargı denetimi , 2010 anayasa değişiklikleri , mahkemeye erişim hakkı

References

• Bingham, Lord. “The Rule of Law”, The Cambridge Law Journal, C. 66, S. 19, ss. 67-85, 2007.
• Can, Bilal. “Yüksek Askerî Şûra Kararlarının Yargısal Denetimi”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, C. 5, S. 19, ss. 683-710, 2014.
• Çağlayan, Ramazan. “Anayasa Mahkemesi Kararlarında Hukuk Devleti İlkesi”, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.2, S.1, ss. 41-54, 1998.
• Gözler, Gürsel Kaplan. İdare Hukuku Dersleri. 26. Baskı, Bursa: Ekin Yayınları, 2024.
• Gözübüyük, Şeref. Yönetim Hukuku. 34. Baskı, Ankara: Turhan Kitabevi, 2016.
• Hakyemez, Yusuf Şevki. “2010 Anayasa Değişiklikleri ve Demokratik Hukuk Devleti” Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.14, S.2, ss. 387-406, 2010.
• Işıklar, Celal. “Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi Sonrası Yasama Kısıntıları”, Hasan Kalyoncu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.9, S. 17, ss. 71-132, 2019.
• Kaboğlu, İbrahim Ö. 1982 Anayasası Halk Neyi Oylayacak? Ankara: İmge Kitabevi, 2010.
• Kaboğlu, İbrahim Ö. 23’e 12 Kala 12 Soruda Hangi Türkiye? Ankara: İmge Kitabevi, 2011.
• Kaboğlu, İbrahim Ö. Anayasa Hukuku Dersleri (Genel Esaslar). 18. Baskı, İstanbul: Legal Kitabevi, 2024.
• Kaboğlu, İbrahim Ö. Anayasa Yargısı Avrupa Modeli ve Türkiye. İstanbul: Platon Hukuk, 2024.
• Kaboğlu İbrahim Ö., Didem Yılmaz ve Sinem Şirin (eds). 100. Yılında Teşkilat-ı Esasiye Kanunu ve Anayasa Mirası 1921-2021. İstanbul: Platon Yayıncılık, 2021.
• Karahanoğulları, Onur. “İdarenin Yargısal Denetimine Yönelik Anayasa Değişiklikleri ve Takdir Yetkisinin Yargısal Denetimi”, Mülkiye Dergisi, C. 35, S. 270, ss. 43-64, 2011.
• Kıran, Aleyna. “Mahkemeye Erişim Hakkının Anayasa Mahkeme- si Kararları Ekseninde İncelenmesi”, Trabzon Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 3, S. 1, ss. 1-44, 2025.
• Murphy, Seamus. “The Rule of Law: What Law? Whose Rule?”, Studies: An Irish Quarterly Review, C. 95, S. 380, ss. 397-406, 2006.
• Özbudun, Ergun. Türk Anayasa Hukuku. 25. Baskı, Ankara: Yetkin Yayıncılık, 2024. Öztürk Bahri, Fikret İlkiz ve Ümit Kocasakal. 2010 Anayasa Deği- şiklikleri Çerçevesinde Yargı Bağımsızlığı. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2010.
• Rosenfeld, Michel and Sajó, András, eds. The Oxford Handbook of Comparative Constitutional Law. Oxford: Oxford University Press, 2012.
• Sağlam, Fazıl. “Akp'nin Anayasa Değişikliği Paketi Üzerine Dü- şünceler”, Mülkiye Dergisi, C. 34, S. 267, ss. 15-46, 2010.
• Scalia, Antonin. “The Rule of Law as a Law of Rules”, The Uni- versity of Chicago Law, S. 56, S. 4, ss. 1175-1186, 1989.
• Sevinç, Murat. “Kronik 2010 Anayasa Değişiklikleri: Yöntem ve İçerik Eleştirisi”, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, C. 65, S. 2, ss. 271-293, 2010.
• Soysal, Mümtaz. 100 Soruda Anayasanın Anlamı. İstanbul: Ger- çek Yayınevi, 2009.
• Soysal, Mümtaz. Anayasaya Giriş. Ankara: 3. Baskı, Ankara: İmge Kitabevi, 2011.
• Şanlı, Yeliz. “Anayasa Değişikliğinin Uzanamadığı Yer: Uyarma ve Kınama Cezalarının Yargısal Denetimi ve Bir Danıştay Kararı”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, C. 70, ss. 112-134, 2007.
• Şentop, Seniha Begüm. “Hukuk Devleti İlkesi Bağlamında Olağanüstü Hal Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Yargısal Denetimi Meselesi”, İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 9, S.1, 2022, ss. 73-112.
• Tanör, Bülent. Osmanlı Türk-Anayasal Gelişmeleri. 25. Baskı, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2024.
• Tanör, Necmi Yüzbaşıoğlu. 1982 Anayasasına Göre Türk Anayasa Hukuku. 22. Baskı, İstanbul: Beta Yayınları, 2024.
• Teziç, Erdoğan. Anayasa Hukuku. 27. Baskı, İstanbul: Beta Yayın- ları, 2024.
• Türk, Pauline. Principes Fondamentaux De Droit Constitutionnel. 18e édition, Paris: Mementos Collection, 2025.
• Yıldam, Zeki. “Hukuk Devleti Nedir?”, İstanbul Barosu Dergisi, C. 86, S. 2, ss. 152-162, 2012.
• Yıldam, Zeki. “Hukuk Devleti”, İstanbul Barosu Dergisi, C. 94, S. 1, ss. 55-67, 2020.
• Yıldırım, Turan. İdari Yargı. 2. Baskı, İstanbul: Beta Yayınları, 2010.
• Yılmaz, Zülfiye. “Özpınar V. Türkiye Kararı İncelemesi”, Anaya- sa Hukuku Dergisi, C. 2, S. 3, ss. 205-218, 2013.
• Yokuş, Sevtap. “Özgürlükler Bağlamında 1982 Anayasası’nın Ev- rimi”, C.37, S. 2, Anayasa Yargısı, ss.1-30, 2020.
• Yücel, Bülent. “5982 Sayılı Anayasa Değişikliği Kanunu’nun 1982 Anayasası’nın “Hukuk Devleti” Anlayışına Etkisi”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, C. 100, ss. 84-96, 2012.