Research Article

Sisli Bir Labirentte İnsan Haklarını Savunmak: Türkiye'de Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru

Volume: 15 Number: 29 September 22, 2026
TR EN

Sisli Bir Labirentte İnsan Haklarını Savunmak: Türkiye'de Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru

Abstract

Türkiye’de 2012 yılından itibaren uygulanan bireysel başvuru, bireylerin temel hak ve özgürlüklerinin korunması amacıyla Anayasa Mahkemesine doğrudan erişim sağlayan önemli bir anayasal mekanizmadır. Artan iş yükü ve yapısal sorunlar bu mekanizmanın etkinliğini olumsuz etkilemektedir. Bu çalışma, avukatların bireysel başvuru sürecini nasıl deneyimlediklerini ve bu sürecin onlar için ne anlam ifade ettiğini anlamayı amaçlamaktadır. Moustakas’ın transandantal fenomenolojik yaklaşımının benimsendiği araştırmada, Türkiye’nin en kalabalık dört ilinin barosuna kayıtlı 32 avukatla yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Ölçüt, maksimum çeşitleme ve kartopu örnekleme teknikleri birlikte kullanılmıştır. Analiz sonucunda yedi tema belirlenmiştir: eğitim eksikliği, başvuru formunda yaşanan güçlükler, güvensizlik, geciken adalet, temyiz yanılsaması, katı şekil şartları ve tatmin edici olmayan kararlar. Bulgular, avukatların yeterli uygulamalı eğitim almadığını, başvuru formunun ciddi zorluklar yarattığını ve yargıya duyulan güvensizliğin süreci olumsuz etkilediğini ortaya koymaktadır. Ayrıca Mahkemenin temyiz mercii olarak algılanması mekanizmanın asıl amacının yanlış anlaşılmasına yol açmaktadır. Çalışma, avukatların deneyimlerini sisli bir labirente benzeterek bireysel başvuru sürecinin karmaşık yapısını gözler önüne sermekte ve mekanizmanın daha etkili işleyebilmesi için öneriler sunmaktadır.

Keywords

Bireysel başvuru, Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi, temel hak ve özgürlükler, fenomenoloji, adalete erişim

Supporting Institution

Bu çalışma, Bursa Uludağ Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi tarafından SGA-2022-1023 numaralı proje kapsamında desteklenmiştir.

Project Number

This study was supported by Bursa Uludag University Research Projects Coordination Office under the Grant Number SGA-2022-1023.

Ethical Statement

Bu çalışma, Bursa Uludağ Üniversitesi Araştırma Etik Kurulu tarafından onaylanmıştır (2022-03/45). Tüm katılımcılar araştırmanın amaçları, gönüllü katılımları ve istedikleri zaman çekilme hakları konusunda bilgilendirilmiştir. Veri toplama sürecine başlanmadan önce tüm katılımcılardan bilgilendirilmiş, onam alınmıştır. AI Kullanım Beyanı: Bu makale yazar(lar)ı tarafından kaleme alınmıştır. Çalışmanın hazırlanması sürecinde dil editörlüğü amacıyla Claude (Anthropic) kullanılmıştır. Yazar(lar), yapay zeka destekli tüm çıktıları incelemiş ve doğrulamış olup yayının içeriğine ilişkin tüm sorumluluğu üstlenmektedir.

Thanks

Veri toplama sürecine katkıda bulunan anonim katılımcılara teşekkürlerimizi sunarız.

References

  1. Anayasa Mahkemesi. “Bireysel Başvurular UYAP Avukat Portalı Üzerinden Alınmaya Başlandı.” October 1, 2025. Accessed March 10, 2026. https://www.anayasa.gov.tr/tr/haberler/faaliyetler/bireysel-basvurular- uyap-avukat-portali-uzerinden-alinmaya-baslandi/.
  2. Armağan, Servet. Anayasa Mahkememizde Kazaî Murakebe Sistemi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları, 1967.
  3. Arslan, Zühtü. “Bireysel Başvurularda İnceleme Usulleri Konulu Panelin Açılış Konuşması / Opening Speech of the Panel on Review Procedures in Individual Applications.” November 7, 2022. Accessed September 12, 2024.
  4. https://anayasa.gov.tr/tr/baskan/eski-baskanlarin- konusmalari/zuhtu-arslan/konusmalar/bireysel-basvurularda-inceleme- usulleri-konulu-panel-acis-konusmasi/.
  5. Arslan, Zühtü. “Conflicting Paradigms: Political Rights in the Turkish Constitutional Court.” Critique: Critical Middle Eastern Studies 11, no. 1 (2002): 9-28.
  6. Arslan, Zühtü. “Türkiye’de Bireysel Başvurunun 11 Yılı.” Ac- cessed January 21, 2025. https://www.anayasa.gov.tr/tr/baskan/eski-baskanlarin-konusmalari/zuhtu-arslan/konusmalar/turkiye-de-bireysel- basvurunun-11-yili/.
  7. Aydın-Çakır, Aylin. “Judicialization of Politics by Elected Politi- cians: The Theory of Strategic Litigation.” Political Research Quarterly 67, no. 3 (2014): 489-503.
  8. Aydın-Çakır, Aylin. “The Impact of Judicial Preferences and Polit- ical Context on Constitutional Court Decisions: Evidence from Turkey.” ICON-International Journal of Constitutional Law 16, no. 4 (2018): 1101-1120.
  9. Belge, Ceren. “Friends of the Court: The Republican Alliance and Selective Activism of the Constitutional Court of Turkey.” Law and So- ciety Review 40, no. 3 (2006): 653-692.
  10. Benhabib, Seyla. “The Return of Political Theology: The Scarf Af- fair in Comparative Constitutional Perspective in France, Germany, and Turkey.” Philosophy & Social Criticism 36, no. 3-4 (2010): 451-471.
APA
Gülener, S., Erdem, A. Y., & Kaya, S. (2026). Sisli Bir Labirentte İnsan Haklarını Savunmak: Türkiye’de Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru. Anayasa Hukuku Dergisi, 15(29), 1-32. https://doi.org/10.66484/ayhd.1918654
AMA
1.Gülener S, Erdem AY, Kaya S. Sisli Bir Labirentte İnsan Haklarını Savunmak: Türkiye’de Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru. Anayasa Hukuku Dergisi. 2026;15(29):1-32. doi:10.66484/ayhd.1918654
Chicago
Gülener, Serdar, Abdullah Yasin Erdem, and Senanur Kaya. 2026. “Sisli Bir Labirentte İnsan Haklarını Savunmak: Türkiye’de Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru”. Anayasa Hukuku Dergisi 15 (29): 1-32. https://doi.org/10.66484/ayhd.1918654.
EndNote
Gülener S, Erdem AY, Kaya S (September 1, 2026) Sisli Bir Labirentte İnsan Haklarını Savunmak: Türkiye’de Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru. Anayasa Hukuku Dergisi 15 29 1–32.
IEEE
[1]S. Gülener, A. Y. Erdem, and S. Kaya, “Sisli Bir Labirentte İnsan Haklarını Savunmak: Türkiye’de Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru”, Anayasa Hukuku Dergisi, vol. 15, no. 29, pp. 1–32, Sept. 2026, doi: 10.66484/ayhd.1918654.
ISNAD
Gülener, Serdar - Erdem, Abdullah Yasin - Kaya, Senanur. “Sisli Bir Labirentte İnsan Haklarını Savunmak: Türkiye’de Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru”. Anayasa Hukuku Dergisi 15/29 (September 1, 2026): 1-32. https://doi.org/10.66484/ayhd.1918654.
JAMA
1.Gülener S, Erdem AY, Kaya S. Sisli Bir Labirentte İnsan Haklarını Savunmak: Türkiye’de Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru. Anayasa Hukuku Dergisi. 2026;15:1–32.
MLA
Gülener, Serdar, et al. “Sisli Bir Labirentte İnsan Haklarını Savunmak: Türkiye’de Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru”. Anayasa Hukuku Dergisi, vol. 15, no. 29, Sept. 2026, pp. 1-32, doi:10.66484/ayhd.1918654.
Vancouver
1.Serdar Gülener, Abdullah Yasin Erdem, Senanur Kaya. Sisli Bir Labirentte İnsan Haklarını Savunmak: Türkiye’de Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru. Anayasa Hukuku Dergisi. 2026 Sep. 1;15(29):1-32. doi:10.66484/ayhd.1918654