CUMHURBAŞKANLIĞI HÜKÜMET SİSTEMİNDE DÜZENLEYİCİ ETKİ ANALİZİ: YÜRÜTME MERKEZLİ KURUMSALLAŞMA ÜZERİNE ANAYASAL BİR DEĞERLENDİRME

Regulatory impact analysis is a rule-making instrument that enables the identification of regulatory needs, the comparison of alternative options, and the assessment, on the basis of objective information and evidence, of both the likely effects of draft regulations and the outcomes produced by existing regulations in practice. When combined with stakeholder participation and the publication of its findings, it also functions as a procedural safeguard promoting transparency and accountability. In Türkiye, the legal and institutional framework governing regulatory impact analysis was restructured through the 2022 Regulation on the Procedures and Principles for Drafting Legislation, and a specialised Regulatory Impact Analysis Department was established within the Presidency of Strategy and Budget. This article examines the current framework in light of the constitutional allocation of authority and the relationship between the legislative and executive branches under Türkiye’s Presidential Government System. It first considers whether the preparation of draft laws within the executive is compatible with a constitutional framework in which the power to introduce legislation is vested exclusively in members of parliament. It then addresses the normative basis of the system, particularly the fact that its principal requirements are prescribed by a regulation and a presidential decision. The article further evaluates the role of the Regulatory Impact Analysis Department in executive quality control, the need for independent oversight, and the transparency and accountability deficit resulting from the non-publication of impact assessment reports. It concludes that the fundamental framework of regulatory impact analysis should be established by statute, executive quality control should be complemented by an independent oversight body, impact assessment reports should be made public, and reports underlying legislative proposals should be submitted to members of parliament in sufficient time for informed deliberation.

Düzenleyici etki analizi, düzenleme ihtiyacının tanımlanmasını, alternatif seçeneklerin karşılaştırılmasını ve taslak düzenlemelerin muhtemel etkileri ile yürürlükteki düzenlemelerin uygulamada doğurduğu sonuçların nesnel bilgi ve veriler temelinde değerlendirilmesini sağlayan bir norm üretim aracıdır. Analizin paydaş katılımı ve sonuçların kamuoyuyla paylaşılmasıyla birlikte yürütülmesi, bu mekanizmaya şeffaflık ve hesap verebilirlik sağlayan usulî bir güvence niteliği de kazandırmaktadır. Türkiye’de düzenleyici etki analizinin hukuki ve kurumsal çerçevesi, 2022 tarihli Mevzuat Hazırlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik ile yeniden düzenlenmiş; Strateji ve Bütçe Başkanlığı bünyesinde Düzenleyici Etki Analizi Dairesi kurulmuştur. Çalışmada, yürürlükteki çerçeve Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminin yasama–yürütme ilişkileri ve anayasal yetki düzeni bakımından incelenmektedir. Bu kapsamda öncelikle yürütme bünyesinde kanun taslakları hazırlanmasının, kanun teklif etme yetkisinin milletvekillerine ait olduğu anayasal düzenle ilişkisi değerlendirilmektedir. Ardından düzenleyici etki analizine ilişkin temel kuralların yönetmelik ve Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenmesinden kaynaklanan normatif dayanak sorunu ele alınmaktadır. Çalışmada ayrıca Düzenleyici Etki Analizi Dairesi’nin yürütme içi kalite kontrolündeki rolü, bağımsız gözetim ihtiyacı ve analiz raporlarının yayımlanmamasından kaynaklanan şeffaflık ve hesap verebilirlik açığı incelenmektedir. Sonuç olarak düzenleyici etki analizinin temel çerçevesinin kanunla belirlenmesi, yürütme içi kontrolün bağımsız bir gözetim organıyla tamamlanması, analiz raporlarının kamuoyuna açıklanması ve kanun tekliflerine kaynaklık eden raporların, milletvekillerinin bilgiye dayalı bir irade oluşturmasına yetecek bir süre önce kendilerine sunulması önerilmektedir.