Research Article

Ses Sembolizmi Terminolojisi üzerine Bir Deneme

Volume: 5 Number: 1 June 30, 2026
EN TR

Ses Sembolizmi Terminolojisi üzerine Bir Deneme

Abstract

Bu çalışma, ses sembolizmi alanında kullanılan temel kavramların ve terimlerin Türkçede sistemli, tutarlı ve açıklayıcı bir terminoloji çerçevesi içinde karşılanması gereksiniminden doğmuştur. Ses sembolizmi, görüntügöstergesellik, sesbirimselanlam, sesçağrışımsal gösterge, yansıma sözcük, dizgesellik, nedenlilik ve nedensizlik gibi birbirine yakın fakat kuramsal olarak ayrıştırılması gereken kavramlar, Türkçe dilbilim yazınında çoğu zaman ya yabancı karşılıklarıyla kullanılmakta ya da farklı çalışmalarda değişken karşılıklarla yer almaktadır. Bu durum, alanın kavramsal sınırlarının belirsizleşmesine ve terimler arasında anlam ve kullanım bakımından birlik sağlanamamasına yol açmaktadır. Çalışmanın temel amacı, ses sembolizmi ve onunla ilişkili kavram alanında öne çıkan terimleri derlemek, bunları ilgili kuramsal bağlamları içinde tanımlamak, aralarındaki ilişkileri görünür kılmak ve her biri için Türkçe karşılık önerileri geliştirmektir. Bu amaç doğrultusunda çalışma, alanın başlıca kaynaklarında geçen terimleri yalnızca listelemekle yetinmemiş; her kavramı tanımsal, göstergebilimsel ve dilbilimsel çerçevesi içinde ele alarak açıklamalı ve alfabetik bir terminoloji sözlükçesi biçiminde düzenlemiştir. Terim önerilerinde izlenen temel ilke, kavramsal sadakat ile kök/gövde bütünlüğünü birlikte korumaktır. Böylece bir kavram ailesine ait terimlerin Türkçede de aynı yapısal ve anlamsal ağ içinde türetilebilmesi hedeflenmiştir. Çalışmanın ulaştığı sonuç, ses sembolizmi alanı için Türkçede dağınık ve yer yer belirsiz durumda bulunan terminolojik yapının iç tutarlılığı gözeten bir sözlükçe modeliyle önemli ölçüde düzenlenebileceğidir. Bu yönüyle çalışma, kesin ve kapanmış bir terimler dizgesi sunmaktan çok Türkçe dilbilim yazını için tartışmaya açık fakat sistemli bir başlangıç zemini önermektedir. Sonuç olarak çalışma, ses sembolizmi alanındaki temel kavramların Türkçede daha açık, ilişkisel ve sürdürülebilir bir biçimde kullanılabilmesine katkı sağlamayı amaçlayan açıklamalı bir terminoloji denemesi niteliği taşımaktadır.

Keywords

ses sembolizmi, terminoloji, görüntügöstergesellik, sesbirimselanlam, sesçağrışımsal gösterge

References

  1. Abelin, Å. (1999). Studies in Sound Symbolism (Gothenburg Monographs in Linguistics 17). Yayımlanmamış doktora tezi, Göteborg Üniversitesi, Dil Bilimi Bölümü, İsveç.
  2. Ahlner, F. ve Zlatev, J. (2010). Cross-modal iconicity: A cognitive semiotic approach to sound symbolism. Sign Systems Studies, 38(1–4), 298–348.
  3. Aksan, D. (2015). Her Yönüyle Dil. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  4. Anderson, E. R. (1998). A Grammar of Iconism. Madison, NJ: Fairleigh Dickinson University Press.
  5. Arbib, M. A. (2005). From monkey-like action recognition to human language: An evolutionary framework for neurolinguistics. Behavioral and Brain Sciences, 28, 105–124. https://doi.org/10.1017/S0140525X05000038
  6. Arbib, M. A., Liebal, K. ve Pika, S. (2008). Primate vocalization, gesture, and the evolution of human language. Current Anthropology, 49, 1053–1076. https://doi.org/10.1086/593015
  7. Asano, M., Imai, M., Kita, S., Kitajo, K., Okada, H. ve Thierry, G. (2015). Sound symbolism scaffolds language development in preverbal infants. Cortex, 63, 196–205.
  8. van der Auwera, J. ve Plungian, V. A. (1998). Modality's semantic map. Linguistic Typology, 2, 79–124.
  9. B. Özönder, S. (1998). Üç İtigsizler: Giriş-Metin-Tercüme. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  10. Bates, D., Maechler, M., Bolker, B. M. ve Walker, S. (2015). Fitting linear mixed-effects models using lme4. Journal of Statistical Software, 67, 1–48. https://doi.org/10.18637/jss.v067.i01
APA
Demiryakan, D., & Demirci, Ü. Ö. (2026). Ses Sembolizmi Terminolojisi üzerine Bir Deneme. BABUR Research, 5(1), 31-57. https://doi.org/10.66119/babur.1925823
AMA
1.Demiryakan D, Demirci ÜÖ. Ses Sembolizmi Terminolojisi üzerine Bir Deneme. BABUR Research. 2026;5(1):31-57. doi:10.66119/babur.1925823
Chicago
Demiryakan, Deniz, and Ümit Özgür Demirci. 2026. “Ses Sembolizmi Terminolojisi üzerine Bir Deneme”. BABUR Research 5 (1): 31-57. https://doi.org/10.66119/babur.1925823.
EndNote
Demiryakan D, Demirci ÜÖ (June 1, 2026) Ses Sembolizmi Terminolojisi üzerine Bir Deneme. BABUR Research 5 1 31–57.
IEEE
[1]D. Demiryakan and Ü. Ö. Demirci, “Ses Sembolizmi Terminolojisi üzerine Bir Deneme”, BABUR Research, vol. 5, no. 1, pp. 31–57, June 2026, doi: 10.66119/babur.1925823.
ISNAD
Demiryakan, Deniz - Demirci, Ümit Özgür. “Ses Sembolizmi Terminolojisi üzerine Bir Deneme”. BABUR Research 5/1 (June 1, 2026): 31-57. https://doi.org/10.66119/babur.1925823.
JAMA
1.Demiryakan D, Demirci ÜÖ. Ses Sembolizmi Terminolojisi üzerine Bir Deneme. BABUR Research. 2026;5:31–57.
MLA
Demiryakan, Deniz, and Ümit Özgür Demirci. “Ses Sembolizmi Terminolojisi üzerine Bir Deneme”. BABUR Research, vol. 5, no. 1, June 2026, pp. 31-57, doi:10.66119/babur.1925823.
Vancouver
1.Deniz Demiryakan, Ümit Özgür Demirci. Ses Sembolizmi Terminolojisi üzerine Bir Deneme. BABUR Research. 2026 Jun. 1;5(1):31-57. doi:10.66119/babur.1925823