ÜSKÜP’TE MÜSLÜMANLAR DÎNÎ VE ETNİK KİMLİK BAĞLAMINDA SOSYOLOJİK BİR İNCELEME

Birbiriyle çatışma potansiyeli taşıyan farklı toplulukları bir arada yaşatmak, ancak o topluluklar üzerinde hâkim bir otorite ile mümkün olabilir. 500 yıllık bir süre boyunca sadece Üsküp’te değil, hâkim olduğu tüm Balkan topraklarında farklı etnisite ve kültüre sahip toplulukları bir arada, huzur ve güven içinde yaşatabilmeyi başaran tek gücün, Osmanlı Devleti olduğu herkes tarafından kabul edilmektedir.

Osmanlı’nın gerilemesi neticesinde Balkanlar’dan çekilmesiyle birlikte tüm Balkan Yarımadası’nda olduğu gibi, Üsküp’te de var olan huzurun ve hoşgörünün yerini, huzursuzluk, nefret ve düşmanlık almıştır. Gerek komünist rejim idaresinde, gerekse daha sonraki dönemde İslâm düşmanlığı had safhaya ulaşmış, Müslüman topluluklara baskı ve şiddet uygulanmıştır. Günümüzde de bu baskı ve sıkıntılar devam etmektedir.

Burada şunu özellikle ifade etmek gerekir ki, savaşların yapıldığı ve düşmanlıkların körüklendiği her dönemde, gerek şehrin dokusu, gerekse burada yaşayan topluluklar, maddî ve manevî büyük zararlara uğratılmıştır.

Günümüzde özelde Üsküp, genelde ise Balkanlar, Doğu-Batı ikilemi olarak tartışılan sorunun vücut bulduğu merkez ve bu iki dünyanın birbirinden ayrıldığı sınır olarak kabul edilmektedir. Fakat aynı zamanda Balkanlar, başka bir açıdan bakıldığında, yine bu iki dünyanın tanışıp barışabildiği, birbirine karşı hoşgörülü ve saygılı davranabildiği, söz konusu iki kültürün karşılıklı etkileşim sonucu bir potada eritilebildiği bir coğrafya olma özelliğine de sahiptir.

Tarihte yaşandığı gibi bugün de Üsküp, bölgenin önemli merkezlerinden biri olarak, günümüz dünyasına hâkim güçlerin ilgi odağıdır. Gerek coğrafî açıdan, gerekse kendine özgü potansiyeliyle önem arz eden ve büyük güçlerin yakından takip ettiği bölge, hem ekonomik, hem politik, hem de kültürel olarak vasat düzeydedir. Biz bu çalışmamızda bölgenin daha ziyade genel görünümü (coğrafî, demografik, sosyo-ekonomik yapısı) hakkında bilgi vererek bölgeyi daha iyi tanıtmaya ve bölgenin karakteristik yapısı itibariyle oluşan topluluklar arası ilişkileri sosyolojik açıdan değerlendirmeye çalışacağız.