Halk Sanatının Liderler Tarafından Himaye Edilmesi: Dadaloğlu Örneği

Öz

Tarihte sanatın üst düzey yönetici ya da liderler tarafından himaye edilmesi örnekleriyle sıklıkla karşılaşılmaktadır. Bu makalede, Türk halk şairi Dadaloğlu özelinde sanat himayeciliği konusu ele alınmaktadır. Çalışmanın temel amacı, geleneksel topluluklarda liderler ile halk sanatçıları arasındaki karşılıklı himaye ilişkisini somut bir örnek üzerinden analiz etmektir. Dadaloğlu, Avşarlara önderlik eden Kozanoğlu başta olmak üzere önde gelen aşiret liderleri tarafından korunup himaye edilmiştir. Halk tarafından sevilen ve benimsenen bu büyük halk şairine himaye sağlamaları sayesinde liderler, Weber’in geleneksel otorite tipolojisinde ifadesini bulan biçimde, topluluk içindeki meşruiyetlerini güçlendirme ve aşiret bağlılığını artırma imkânı bulmuşlardır. Aşiretin önde gelenlerinin yakın ilgisini karşılıksız bırakmayan Dadaloğlu ise özellikle kahramanlık şiirleri aracılığıyla söz konusu liderlerin kişisel kültünü ön plana çıkarmak suretiyle halkın gözündeki kişisel itibarlarını yükseltmeye gayret etmiştir. Bu karşılıklı ilişki, aşiret içi dayanışmayı güçlendirdiği gibi dışsal unsurlara karşı geliştirilen dayanışmanın de şiirsel temelini oluşturmuştur. Dadaloğlu’nun eserlerini ele alan bu makalede, araştırma yöntemi olarak içerik incelemesi metodu kullanılmıştır. Bu kapsamda Dadaloğlu’na ait olduğu değerlendirilen yaklaşık yüz otuz şiir, doküman incelemesi ve tematik içerik analiziyle ele alınmıştır. Yürütülen çalışmada; lideri yüceltme ve himaye edene bağlılık temaları, yönetsel otorite kavramını teorik açıdan ele alan Max Weber, Halil İnalcık ve Bernard Lewis gibi yazarların bakış açıları çerçevesinde değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Araştırma bulguları, Dadaloğlu şiirlerinin yalnızca edebî metinler olmadığını, aynı zamanda aşiret liderlerinin otoritesini pekiştiren, topluluğu harekete geçiren ve sözlü kültür aracılığıyla kolektif hafızayı inşa eden stratejik araç işlevi gördüğünü ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışma, halk sanatçıları ile geleneksel liderler arasındaki himaye ilişkisinin karşılıklı çıkar, sadakat ve simgesel sermaye değişimine dayalı iç içe geçmiş bir yapı sunduğunu göstermekte olup literatürdeki boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Liderlik
• Sanat Himayeciliği
• Bağlılık
• Yüceltici Söylem
• Dadaloğlu.

Destekleyen Kurum

Yoktur.

Proje Numarası

Yoktur

Etik Beyan

İkincil veriler üzerinden yürütülen bu çalışma, etik kurallara uygun olarak kaleme alınmıştır.

Teşekkür

Dergi çalışanlarına teşekkürler.

Patronage of Folk Art by Leaders: The Dadaloğlu Example

Öz

Historically, examples of art being patronized by high-ranking officials or leaders are frequently encountered. This article examines the issue of artistic patronage specifically through the case of the Turkish folk poet Dadaloğlu. The main aim of the study is to analyze the reciprocal patronage relationship between leaders and folk artists in traditional communities through a concrete example. Dadaloğlu was protected and patronized by prominent tribal leaders, primarily Kozanoğlu, who led the Avşars. By providing patronage to this great folk poet, who was loved and embraced by the people, the leaders were able to strengthen their legitimacy within the community and increase tribal loyalty, as expressed in Weber's typology of traditional authority. Dadaloğlu, in turn, reciprocated the close attention of the tribal leaders by highlighting their personal cult, particularly through his heroic poems, thereby endeavoring to enhance their personal reputations in the eyes of the people. This reciprocal relationship strengthened intra-tribal solidarity and also formed the poetic basis for solidarity against external elements. This article, which examines the works of Dadaloğlu, employs the content analysis method as its research method. Approximately one hundred and thirty poems attributed to Dadaloğlu are analyzed through document review and thematic content analysis. The study evaluates themes such as the glorification of the leader and loyalty to the patron, within the framework of the perspectives of authors such as Max Weber, Halil İnalcık, and Bernard Lewis, who theoretically address the concept of administrative authority. The research findings reveal that Dadaloğlu's poems are not merely literary texts, but also serve as strategic tools that reinforce the authority of tribal leaders, mobilize the community, and construct collective memory through oral culture. In this respect, the study demonstrates that the patronage relationship between folk artists and traditional leaders presents an intertwined structure based on mutual benefit, loyalty, and the exchange of symbolic capital, aiming to fill a gap in the literature.

Anahtar Kelimeler

• Leadership
• Art Patronage
• Loyalty
• Glorifying Discourse
• Dadaloğlu

Destekleyen Kurum

no

Proje Numarası

Yoktur

Etik Beyan

This study, conducted using secondary data, was written in accordance with ethical guidelines.

Teşekkür

Thanks to the magazine staff.

Kaynakça

1. Akın, B. H. (2002). Yönetim ve mizah örgütler ve bürokrasiye mizahi bakışlar. Konya: Çizgi Kitabevi.
2. Altıer, S. (2008). Bir sanat hamisi olarak Muhammed Şiban Han ve Maveraünnehir’deki kültür politikası. Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, 5(4), 143-162.
3. Araç, Ü. (2022). İktidar ve Sanat: Damat İbrahim Paşa'nın Hamiliği (1718-1730). İstanbul: Vakıfbank Kültür Yayınları.
4. Arvasi, S. A. (ty). Diyalektiğimiz ve estetiğimiz. İstanbul: Burak Yayınevi.
5. Ayaydın C., & Günil Ö. (2011). İskâna Direnen Kimlik: Dadaloğlu’nun Coğrafyası. Milli Folklor, 23(90), 60-69.
6. Aygün, R. (2018). Torosların sesi Dadaloğlu. İstanbul: Halk Kitabevi.
7. Aygün, R. (2021). Dadaloğlu. İstanbul: Halk Kitabevi.
8. Barro, M. (2021). Moliere hayatı ve edebi faaliyetleri. Çev. Uğur Gezen, Ankara: Dorlion Yayınları.

9. Bars, M. E. (2019). Dadaloğlu’nun bir koşmasının ontolojik yöntemle çözümlenmesi. Şarkiyat, 11(1), 303-317.
10. Bebel, A. (2019). Hz. Muhammed ve Arap-İslam kültürü dönemi. Çev. Veysel Atayman, İstanbul: Bordo Siyah Yayınları.
11. Cahiz, (2020). Giysiler, kitaplar, öğretmenler ve şarkıcı kızlar kitabı. Çev. Muharrem Hilmi Özev, İstanbul: Karbon Kitaplar.
12. Caldwell, M., & Arch, G. W. (2003). The role of cultural capital in performing arts patronage. International Journal of Arts Management, 5(3), 34-50.
13. Carnegie, A. (2023). Zenginliğin incili. Çev. Tunahan Tuna, İstanbul: Kapra Yayıncılık.
14. Carter, A. (2006). Etkin iletişim kurun. Çev. Zeyep Güden, İstanbul: Arıon Yayınevi.
15. Creswell, J. W. (2018). Nitel araştırma yöntemleri. Çev. Ed. Mesut Bütün ve Selçuk Beşir Demir, Ankara: Siyasal Kitabevi.
16. Çelik, H. (1996). Türk dostu, İngiliz Türkolog Charles Wells. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
17. Demir, R. (2019). Dadaloğlu üslubu. Uluslararası Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, 2(2), 102-112.
18. Djerassi, C. (1991). Some forms of art patronage. Bulletin of the American Academy of Arts and Sciences, 44(7), 51-68.
19. Durmuş, T. (2021). Himaye ilişkileri bağlamında Osmanlının ozanları, âşıkları, saz şairleri, meddah ve kıssahanları. Millî Folklor, 17(132), 89-101.
20. Eroğlu, E., & Köktan, Y. (2018). Dadaloğlu’nun şiirlerinde toprak teması. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi, 13, 99-109.
21. Eryılmaz, B. (2002). Bürokrasi ve siyaset bürokratik devletten etkin yönetime. İstanbul: Alfa Yayınları.
22. Feyzi, A., & Sümbüllü, H. (2019). Patronaj ve Müzik ilişkisi açısından Osmanlı arşiv belgeleri üzerine bir durum değerlendirmesi. Journal of Human Science, 16(4), 1038-1050.
23. Freeman, C., & Soete, L. (2003). Yenilik iktisadı. Çev. Ergun Türkcan, Ankara: TÜBİTAK Yayınları.
24. Garih, Ü. (1991). Deneyimlerim II. Cem Ofset, İstanbul.
25. Göktürk, H. (2022). Karacaoğlan ve Dadaloğlu’nun şiirlerinde duyarlılık ve sevgi değerleri. AKRA Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi, 10(27), 141-158.
26. Güleç, Z. (Haz.) (2004). Dadaloğlu bütün şiirleri. İstanbul: Eflatun Yayıncılık.
27. Hariri, (2012). Makamat. Çev. Sabri Sevsevil, İstanbul: Kabalcı Yayıncılık.
28. Işınsu Durmuş, T. (2009). Tutsan elini ben fakirin –Osmanlı edebiyatında hamilik geleneği–. İstanbul: Doğan Yayıncılık.
29. İnalcık, H. (2018). Şair ve patron patrimonyal devlet ve sanat üzerinde sosyolojik bir inceleme. Ankara: Doğu Batı Yayınları.
30. Kabak, T. (2018). Dadaloğlu’nun şiirlerine ekoeleştirel bir yaklaşım. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 11(21), 36-47.
31. Kara, Ö. Ö. (2024). Musahip Mustafa Paşa’nın mahmilikten hamiliğe uzanan yolculuğu. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 33, 390-403.
32. Kaya, B. (2005). Türk felsefe tarihi. İstanbul: Asya Şafak Yayınları.
33. Kazan, H. (2010). XVI. asırda sarayın sanatı himayesi. İstanbul: İslâm, Tarih, Sanat ve Kültür Araştırmaları Vakfı Yayınları.
34. Keskin, M. Ç. (2016). Bayezid Paşa: Vezir, entelektüel, sanat hamisi. Osmanlı Araştırmaları, 48, 1-37.
35. Koçel, T. (2015). İşletme yöneticiliği. İstanbul: Beta Yayınları.
36. Köroğlu, B. (2020). Doğu İslam filozofları. İslam Düşünce Tarihi (Ed. Mehmet Bayrakdar), Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları içinde ss. 66-93.
37. Kurtoğlu, O. (2018). Türk kültürünün münbit bir şehri olan Diyarbakır’daki edebî çevreler ve hamilik. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 43, 135-144.
38. Lewis, B. (1997). İslam’ın siyasal söylemi. Çev. Ünsal Oskay, İstanbul: Cep Kitapları Yayınları.
39. Moliere, (2021). Hastalık hastası. Çev. Sonat Kaya, İstanbul: Kapra Yayıncılık.
40. Orwell, G. (2021a). Faşizm kehanetleri. Çev. Zeynep Ünalan, İstanbul: Kapra Yayıncılık.
41. Orwell, G. (2021b). Kitaplar ve sigaralar. Çev. Numan Ekinci, İstanbul: Kapra Yayıncılık.
42. Özdemir, E. (2002). Anlatım sanatı/kompozisyon. İstanbul: Remzi Kitabevi.
43. Özden, Ö. & Elmalı, O. (2012). Yeniçağ felsefesi tarihi. İstanbul: Arı Sanat Yayınları.
44. Özgür, U. (2023). Halk şairlerinin şiirlerinde geçen ikilemelerin anlam bağlamında değerlendirilmesi: Karacaoğlan ve Dadaloğlu örneği. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 12, 868-878.
45. Öztelli, C. (1962). Köroğlu ve dadaloğlu hayatı, sanatı, şiirleri. İstanbul: Varlık Yayınevi.
46. Öztelli, C. (1974). Üç kahraman şair Köroğlu Dadaloğlu kuloğlu. Milliyet Yayınları.
47. Rummani, (2020). Kur’an’ın anlam incelikleri ve eşsiz belagati. Çev. Numan Konaklı, İstanbul: Neva Yayınları.
48. Sakaoğlu, S. (1986). Dadaloğlu. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
49. Sautter, U. (2021). Dünya tarihinde en önemli 101 kişi. Çev. Bilge Kaya, İstanbul: Runik Yayınları.
50. Sevsevil, S. (2012). “Önsöz”, Hariri, Makamat, Çev. Sabri Sevsevil, İstanbul: Kabalcı Yayıncılık, ss. 9-21.
51. Suad, A. (2010). Osmanlı padişahları ve büyükleri. Ankara: Tutku Yayınevi.
52. Swanson, S. R., & Davis, J. C. (2006). Arts patronage: a social identity perspective. Journal of Marketing Theory and Practice, 14(2), 125-138.
53. Şeyhî, (2021). Harname. (Haz.) Mehmet Özdemir, İstanbul: Kapı Yayınları.
54. Tabakoğlu, A. (2005). İktisat tarihi. İstanbul: Kitabevi Yayıncılık.
55. Taş, F. (2025). Âşıklık geleneği ve patronaj ilişkileri. Folklor Akademi Dergisi, 8(2), 316-327.
56. Weber, M. (2011). Bürokrasi ve otorite. Çev., H. Bahadır Akın, Ankara: Adres Yayınları.
57. Yıldırım, A & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayınevi.
58. Yüksel, A. E., (2017). Sultan II. Abdülhamid’in sanat hamiliği. Sanat Tarihi Dergisi, 26(2), 261-293.
59. Zweig, S. (2019). Bir çöküşün öyküsü. Çev. Mutlu Er, Ankara: Venedik Yayınları.