Review

Ortak Türk Abecesi ve Ses Yapısının Doğal Dil İşleme Uygulamaları Üzerindeki Etkisi: Keşifsel bir Derleme ve Gelecek Yönelimler

Volume: 18 Number: 1 June 26, 2025
EN TR

Ortak Türk Abecesi ve Ses Yapısının Doğal Dil İşleme Uygulamaları Üzerindeki Etkisi: Keşifsel bir Derleme ve Gelecek Yönelimler

Abstract

Fonetik analiz, konuşma sırasında seslerin nasıl üretildiğini ve sözcüklerin seslerle nasıl ilişkilendirildiğini inceleyen Doğal Dil İşleme (DDİ) konusunun bir dalıdır. Bilgisayarların bu süreci anlayıp değerlendirebilmesi, hem sesin oluşum mekanizmasını hem de dillerin sözcüksel, sözdizimsel ve anlamsal yönlerini dikkate almayı gerektirdiğinden oldukça zorlu bir çalışmadır. Tarihsel kökleri yüzyıllar öncesine uzansa da, son yıllarda araştırmacılar dünya çapında konuşulan çeşitli dilleri ele alarak fonetik analizi daha geniş bir bakış açısıyla değerlendirmiştir. Fonetik ve fonolojinin en büyük güçlüklerinden biri, dili tanıma ve işleme süreçlerinde (örneğin konuşma tanıma ve konuşma sentezi) tutarlı sonuçlar elde etmektir. Bu çalışmada, fonetik ve fonoloji kavramlarının tanımlarına değinilirken, farklı araştırmacıların benimsediği yöntemler incelenmektedir. Ek olarak, Ortak Türk Alfabesinin potansiyel fonetik etkileri tartışılarak bu alfabe hakkında detaylı bilgiler sunulmaktadır. Ayrıca, yazı-telaffuz uyumunu ölçmek için yeni algoritmaların veya metriklerin geliştirilmesine yönelik öneriler ve gelecekte izlenebilecek yönelimler de vurgulanmaktadır.

Keywords

References

  1. Davenport, M., Hannahs, S. J. Introducing Phonetics and Phonology (4th ed.), Routledge, 2020.
  2. Bar-Yosef, Y., Aloni-Lavi, R., Opher, I., Lotner, N., Tetariy, E., Silber-Varod, V., Moyal, A. Automatic learning of phonetic mappings for cross-language phonetic-search in keyword spotting, 2012 IEEE 27th Convention of Electrical and Electronics Engineers in Israel, IEEE, 2012, pp. 1-5.
  3. Hanumanthappa, M., Rashmi, S., Jyothi, N. M. Impact of Phonetics in Natural Language Processing: A Literature Survey, IIJISET–International Journal of Innovative Science, Engineering & Technology, 1(3), 2014.
  4. Lewis, G. The Turkish Language Reform: A Catastrophic Success, Oxford University Press, 1999.
  5. Shoibekova, G. B., Odanova, S. A., Sultanova, B. M., Yermekova, T. N. Vowel Harmony is a Basic Phonetic Rule of the Turkic Languages, Interdisciplinary Journal of Environmental and Science Education, 2016.
  6. Choi, H., Choi, M., Kim, S., Lim, Y., Lee, M., Yun, S., Kim, S. H. Spoken-to-written text conversion for enhancement of Korean–English readability and machine translation, ETRI Journal, 46(1), 127-136, 2024.
  7. Cedden, G., Aydın, Ö. Do non-native languages have an effect on word order processing in first language Turkish?, International Journal of Bilingualism, 23(4), 804-816, 2019.
  8. Reed, M., Levis, J. M. The handbook of English pronunciation, John Wiley & Sons, 2019.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Information Systems (Other)

Journal Section

Review

Early Pub Date

June 11, 2025

Publication Date

June 26, 2025

Submission Date

January 17, 2025

Acceptance Date

March 12, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 18 Number: 1

APA
Tohma, K., & Okur, H. İ. (2025). Ortak Türk Abecesi ve Ses Yapısının Doğal Dil İşleme Uygulamaları Üzerindeki Etkisi: Keşifsel bir Derleme ve Gelecek Yönelimler. Bilgisayar Bilimleri Ve Mühendisliği Dergisi, 18(1), 44-56. https://doi.org/10.54525/bbmd.1622149
AMA
1.Tohma K, Okur Hİ. Ortak Türk Abecesi ve Ses Yapısının Doğal Dil İşleme Uygulamaları Üzerindeki Etkisi: Keşifsel bir Derleme ve Gelecek Yönelimler. Bilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Dergisi. 2025;18(1):44-56. doi:10.54525/bbmd.1622149
Chicago
Tohma, Kadir, and Halil İbrahim Okur. 2025. “Ortak Türk Abecesi Ve Ses Yapısının Doğal Dil İşleme Uygulamaları Üzerindeki Etkisi: Keşifsel Bir Derleme Ve Gelecek Yönelimler”. Bilgisayar Bilimleri Ve Mühendisliği Dergisi 18 (1): 44-56. https://doi.org/10.54525/bbmd.1622149.
EndNote
Tohma K, Okur Hİ (June 1, 2025) Ortak Türk Abecesi ve Ses Yapısının Doğal Dil İşleme Uygulamaları Üzerindeki Etkisi: Keşifsel bir Derleme ve Gelecek Yönelimler. Bilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Dergisi 18 1 44–56.
IEEE
[1]K. Tohma and H. İ. Okur, “Ortak Türk Abecesi ve Ses Yapısının Doğal Dil İşleme Uygulamaları Üzerindeki Etkisi: Keşifsel bir Derleme ve Gelecek Yönelimler”, Bilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Dergisi, vol. 18, no. 1, pp. 44–56, June 2025, doi: 10.54525/bbmd.1622149.
ISNAD
Tohma, Kadir - Okur, Halil İbrahim. “Ortak Türk Abecesi Ve Ses Yapısının Doğal Dil İşleme Uygulamaları Üzerindeki Etkisi: Keşifsel Bir Derleme Ve Gelecek Yönelimler”. Bilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Dergisi 18/1 (June 1, 2025): 44-56. https://doi.org/10.54525/bbmd.1622149.
JAMA
1.Tohma K, Okur Hİ. Ortak Türk Abecesi ve Ses Yapısının Doğal Dil İşleme Uygulamaları Üzerindeki Etkisi: Keşifsel bir Derleme ve Gelecek Yönelimler. Bilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Dergisi. 2025;18:44–56.
MLA
Tohma, Kadir, and Halil İbrahim Okur. “Ortak Türk Abecesi Ve Ses Yapısının Doğal Dil İşleme Uygulamaları Üzerindeki Etkisi: Keşifsel Bir Derleme Ve Gelecek Yönelimler”. Bilgisayar Bilimleri Ve Mühendisliği Dergisi, vol. 18, no. 1, June 2025, pp. 44-56, doi:10.54525/bbmd.1622149.
Vancouver
1.Kadir Tohma, Halil İbrahim Okur. Ortak Türk Abecesi ve Ses Yapısının Doğal Dil İşleme Uygulamaları Üzerindeki Etkisi: Keşifsel bir Derleme ve Gelecek Yönelimler. Bilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Dergisi. 2025 Jun. 1;18(1):44-56. doi:10.54525/bbmd.1622149

Cited By