SEYAHATNAMELERDE ANADOLU BEYLİKLERİ: İBN BATTÛTA VE MARCO POLO’NUN GÖZÜNDEN XIII-XIV. YÜZYIL ANADOLU’SUNDA SİYASİ COĞRAFYA, İKTİDAR VE GÜNDELİK HAYAT
Abstract
XIII ve XIV. yüzyıllar, Anadolu’da Selçuklu Devleti’nin merkezî otoritesinin zayıfladığı ve bağımsız/yarı bağımsız Türk principalitylerinin ortaya çıktığı bir dönüşüm çağıdır. Bu makale, dönemin iki önemli seyyahı olan Venedikli tüccar Marco Polo (1271-1295) ve Faslı hukukçu-derviş İbn Battûta’nın (1325-1354) Anadolu seyahat notlarını karşılaştırmalı olarak analiz etmektedir. Her iki seyyahın rotaları, ziyaret ettikleri principality merkezleri (Artuklu, Mengücekli, Saltuklu, Aydınoğlu, Çobanoğulları, Candaroğulları vb.) ve anlatılarında öne çıkan temalar (ticaret, güvenlik, adalet, dinî hayat, mimari, ahilik teşkilatı) incelenmektedir. Makalenin temel argümanı; Marco Polo, Anadolu principalitylerini öncelikle İlhanlı egemenliği altındaki bir ticari coğrafya ve güzergâh olarak görüp değerlendirirken; İbn Battûta, her bir beyliği müstakil bir siyasi, kültürel ve dinî ünite olarak deneyimlemiş ve ayrıntılı biçimde kaydetmiştir. Bu farklı bakış açıları, seyyahların mesleki kimlikleri, içinde bulundukları siyasi konjonktür ve seyahat güzergâhlarındaki farklılıklarla açıklanabilmektedir. Makale, seyahatnamelerin resmî kroniklerde bulunmayan gündelik hayat, kent morfolojisi, yönetim pratikleri ve beylerin tebaa ile ilişkilerine dair eşsiz veriler sunduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, Marco Polo ve İbn Battûta’nın eserleri, Anadolu principalityleri döneminin siyasi coğrafyasını, toplumsal yapısını ve kültürel çeşitliliğini anlamak için birinci elden, karşılaştırmalı ve güvenilir bir kaynak grubu oluşturmaktadır.
Keywords
References
- Adams, P. G., Travel Literature and the Evolution of the Novel (Lexington: University Press of Kentucky, 1983).
- Alptekin, Çoşkun, “Artuklular”, DİA, III, (İstanbul: TDV Yay., 1991), 415-418.
- Anonim Süryani Kroniği (I. ve II. Haçlı Seferleri), çev. İlhan Aslan (İstanbul: Post Yayınevi, 2019).
- Baykara, Tuncer, Anadolu’nun Tarihî Coğrafyasına Giriş I: Anadolu Beylikleri, (Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, 2019).
- Cahen, Claude, Osmanlılardan Önce Anadolu’da Türkler, (İstanbul: YKY, 2014).
- Clements, J. Marco Polo ve Keşifler Çağı (İstanbul: Say Yayınları, 2020).
- Dunn, R. E., The Adventures of Ibn Battuta: A Muslim Traveler of the 14th Century (Berkeley: University of California Press, 2005).
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Contemporary World History (Other)
Journal Section
Research Article
Authors
Tunay Karakök
*
0000-0003-4028-2148
Türkiye
Publication Date
August 6, 2026
Submission Date
May 2, 2026
Acceptance Date
July 24, 2026
Published in Issue
Year 2026 Volume: 8 Number: 1