Ereğli ve Çevresinin Hitit ve Geç Hitit Dönemlerindeki Dini Kültürü
Öz
Ereğli ve çevresi, Hititler ile Geç Hititler dönemlerinde önemli bir tarihi ve kültürel merkez olmuştur. Bölgenin coğrafi konumu, Akdeniz ile İç Anadolu arasında bir köprü görevi görmesi, tarihsel süreçte stratejik bir güzergâh oluşturmuş ve bu durum, Hititler ile Geç Hititler’in bölgeye olan ilgisini artırmıştır. Bu etkileşim, zengin bir dini ve kültürel mirasın oluşmasına katkıda bulunmuş, böylece bölgenin tarihi önemi daha da pekişmiştir. Hititler döneminde, Ereğli’de birçok dini öğe ve kültürel mirasın korunması, bu dönemin derin inanç sistemine ışık tutmaktadır. Özellikle Hitit heykelcikleri, bu dönemin sanat anlayışını yansıtan önemli eserler arasında yer almaktadır. Durağan, paralel ve yan yana dizilen sivri pabuçlu erkek heykelcikleri, Hitit inanç sisteminin somut örnekleri olarak öne çıkmaktadır. Bu heykelcikler, sadece sanatsal bir değere değil, aynı zamanda dönemin toplumsal ve dini yaşamına dair önemli bilgilere de sahiptir. Bunun yanında, Emirgazi yakınlarındaki Arısama Dağı, IV. Tuthaliya döneminde kutsal kabul edilmesiyle dikkat çekmektedir. Burada yer alan dört sunak ve yazıt, dönemin dini ayinlerini ve tanrılara yapılan ibadetleri detaylandırmaktadır. Yazıtlarda, Güneş, Gök ve Fırtına tanrılarına yapılan ibadetler, IV. Tuthaliya'nın bu tanrılara olan derin bağlılığını açıklamaktadır. Bu tür buluntular, Hitit mitolojisi ve din anlayışının derinliklerine inmeyi mümkün kılar. Geç Hitit Dönemi’nde ise, Halkapınar yakınlarında yer alan İvriz Kaya Anıtı, dönemin başka bir önemli eseri olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu anıtta, Tuwana Kralı Warpalawas ile Fırtına Tanrısı Tarhunzaş’ın tasvirleri, Hititler’in tarım ve bereket tanrılarına olan inancını simgeler. Anıtın üzüm ve mısır figürleri ile zenginleştirilmesi, Hitit kültürünün tarımsal unsurlarını ve bereket anlayışını bir arada sunar. Aynı zamanda, Tarhunzaş’ın kıyafetleri üzerinde Asur, Hatti, Frig ve Arami etkilerinin görülmesi, dönemler arası kültürel etkileşimin zenginliğini gözler önüne serer. Sonuç olarak, Ereğli ve çevresi, Hititler ile Geç Hititler dönemlerinde dini ve kültürel yapılarıyla önemli bir merkez haline gelmiştir. Bu alanların tarihsel zenginliği, bölgenin medeniyetler arasındaki köprü işlevini pekiştirmiştir. Analizler, bu kültürel mirasın günümüze kadar gelen izlerini ve değerini ortaya koymaktadır. Özellikle Ereğli ve çevresindeki bu dini buluntular, sadece bu bölgenin değil, aynı zamanda Konya Ovası’nın tarihi ve kültürüne de önemli katkılarda bulunmaktadır. Bu tür çalışmaların ışığında, Ereğli ve çevresinin tarihi mirasına olan ilgi daha da artmakta, bölgenin zengin kültürel yapısı, gelecek nesillere aktarılmak üzere korunma altına alınmaktadır.
Anahtar Kelimeler
RELIGIOUS CULTURE OF EREĞLİ AND ITS SURROUNDINGS DURING THE HITTITE AND LATE HITTITE PERIODS
Abstract
Ereğli and its surroundings were an important historical and cultural center during the Hittite and Late Hittite periods. The region's geographical location and its role as a bridge between the Mediterranean and Central Anatolia created a strategic route in the historical process, and this increased the Hittite and Late Hittite interest in the region. This interaction contributed to the formation of a rich religious and cultural heritage, thus further strengthening the historical importance of the region. The preservation of many religious elements and cultural heritage in Ereğli during the Hittite period sheds light on the deep belief system of this period. Hittite figurines, in particular, are among the important works reflecting the artistic understanding of this period. The static, parallel and side-by-side male figurines with pointed shoes stand out as concrete examples of the Hittite belief system. These figurines have not only an artistic value, but also important information about the social and religious life of the period. In addition, Mount Arisama near Emirgazi attracts attention with its acceptance as sacred during the reign of Tudkhaliya IV. The four altars and inscriptions here detail the religious rituals of the period and the worship of the gods. The worship of the Sun, Sky and Storm gods in the inscriptions explains Tudkhaliya IV's deep devotion to these gods. Such findings make it possible to delve into the depths of Hittite mythology and religious understanding. In the Late Hittite Period, the Ivriz Rock Monument near Halkapınar stands out as another important work of the period. In this monument, the depictions of the Tuwana King Warpalawas and the Storm God Tarhunzaş symbolize the Hittite belief in agricultural and fertility gods. The enrichment of the monument with grape and corn figures presents the agricultural elements of Hittite culture and the understanding of fertility together. At the same time, the Assyrian, Hatti, Phrygian and Aramaic influences seen on Tarhunzaş's clothing reveal the richness of cultural interaction between the periods. As a result, Ereğli and its surroundings became an important center with their religious and cultural structures during the Hittite and Late Hittite periods. The historical richness of these areas has reinforced the region’s function as a bridge between civilizations. The analyses reveal the traces and value of this cultural heritage that have survived to the present day. These religious findings, especially in Ereğli and its surroundings, make significant contributions to the history and culture of not only this region but also the Konya Plain. In the light of such studies, interest in the historical heritage of Ereğli and its surroundings is increasing, and the rich cultural structure of the region is being protected to be passed on to future generations.
Keywords
