Research Article

Davranışsal Eğilimlere Dayalı Çok Ölçütlü Öneri Sistemleri: BADPM Modeli

Volume: 9 Number: 2 March 15, 2026
EN TR

Davranışsal Eğilimlere Dayalı Çok Ölçütlü Öneri Sistemleri: BADPM Modeli

Abstract

Günümüzde öneri sistemleri oldukça başarılı tavsiyeler üretse de kullanıcıların daha az bilinen ancak potansiyel olarak ilgi çekici ürünlere erişimini kısıtlayan önemli bir sorun olan popülerlik yanlılığı ile karşı karşıya kalmaktadır. Bu çalışmada çok ölçütlü öneri sistemlerinde popülerlik yanlılığı probleminin ele alındığı, memnuniyetin arttırılıp buna ek olarak listede popüler olmayan ürünlerin yer aldığı bir mekanizma geliştirilmiştir. Önerilen yöntemde, bireylerin karar verme süreçlerinde kendi zevk ve eğilimlerine benzeyen kullanıcıların tercihlerine daha fazla önem vermesine, buna karşılık zıt eğilimlere sahip kullanıcıların değerlendirmelerini sınırlı düzeyde dikkate alma eğilimine dayanmaktadır. Dahası, zıt eğilimli kullanıcıların olumsuz değerlendirdiği ürünlerin kimi durumlarda hedef kullanıcı için daha çekici hâle gelebileceği varsayılmaktadır. Bu davranışsal temelden hareketle geliştirilen yaklaşım, öneri listesi oluştururken hem benzer kullanıcıların tercihlerini hem de zıt eğilimlere sahip kullanıcıların değerlendirmelerini birlikte ele almaktadır. Üç farklı veri seti üzerinde önerilen yöntem ile klasik yöntemlerin karşılaştırmalı analiz sonuçları yapılmış ve elde edilen sonuçlar, önerilen yaklaşımın popülerlik yanlılığını azaltmada ve öneri kalitesini artırmada başarılı olduğunu göstermiştir.

Keywords

Ethical Statement

Bu araştırmada hayvanlar ve insanlar üzerinde herhangi bir çalışma yapılmadığı için etik kurul onayı alınmamıştır.

References

  1. Abdollahpouri, H., Burke, R., & Mobasher, B. (2017). Controlling popularity bias in learning-to-rank recommendation. RecSys 2017: Proceedings of the 11th ACM Conference on Recommender Systems, 42–46.
  2. Abdollahpouri, H., Burke, R., & Mobasher, B. (2018). Popularity-aware item weighting for long-tail recommendation. arXiv. https://arxiv.org/abs/1802.05382.
  3. Abdollahpouri, H., Burke, R., & Mobasher, B. (2019). Managing popularity bias in recommender systems with personalized re-ranking. arXiv preprint arXiv:1901.07555.
  4. Abdollahpouri, H., Mansoury, M., Burke, R., & Mobasher, B. (2019b). The unfairness of popularity bias in recommendation. arXiv preprint arXiv:1907.13286.
  5. Abdollahpouri, H., Mansoury, M., Burke, R., Mobasher, B., & Malthouse, E. (2021). User-centered evaluation of popularity bias in recommender systems. In Proceedings of the 29th ACM conference on user modeling, adaptation and personalization (pp. 119-129).
  6. Balli, N., & Kaya, T. T. (2025). Kullanıcı eğilimlerinin göreceli modellenmesinin popülerlik yanlılığına etkisi. Cukurova University Faculty of Engineering Journal, 40(3), 671–686.
  7. Cremonesi, P., Koren, Y., & Turrin, R. (2010). Performance of recommender algorithms on top-n recommendation tasks. In Proceedings of the fourth ACM conference on Recommender systems (pp. 39-46).
  8. Isinkaye, F. O., Folajimi, Y., & Ojokoh, B. (2015). Recommendation systems: Principles, methods and evaluation. Egyptian Informatics Journal, 16, 261–273.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Decision Support and Group Support Systems

Journal Section

Research Article

Publication Date

March 15, 2026

Submission Date

November 24, 2025

Acceptance Date

February 16, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 9 Number: 2

APA
Türkoğlu Kaya, T. (2026). Davranışsal Eğilimlere Dayalı Çok Ölçütlü Öneri Sistemleri: BADPM Modeli. Black Sea Journal of Engineering and Science, 9(2), 759-768. https://doi.org/10.34248/bsengineering.1829537
AMA
1.Türkoğlu Kaya T. Davranışsal Eğilimlere Dayalı Çok Ölçütlü Öneri Sistemleri: BADPM Modeli. BSJ Eng. Sci. 2026;9(2):759-768. doi:10.34248/bsengineering.1829537
Chicago
Türkoğlu Kaya, Tuğba. 2026. “Davranışsal Eğilimlere Dayalı Çok Ölçütlü Öneri Sistemleri: BADPM Modeli”. Black Sea Journal of Engineering and Science 9 (2): 759-68. https://doi.org/10.34248/bsengineering.1829537.
EndNote
Türkoğlu Kaya T (March 1, 2026) Davranışsal Eğilimlere Dayalı Çok Ölçütlü Öneri Sistemleri: BADPM Modeli. Black Sea Journal of Engineering and Science 9 2 759–768.
IEEE
[1]T. Türkoğlu Kaya, “Davranışsal Eğilimlere Dayalı Çok Ölçütlü Öneri Sistemleri: BADPM Modeli”, BSJ Eng. Sci., vol. 9, no. 2, pp. 759–768, Mar. 2026, doi: 10.34248/bsengineering.1829537.
ISNAD
Türkoğlu Kaya, Tuğba. “Davranışsal Eğilimlere Dayalı Çok Ölçütlü Öneri Sistemleri: BADPM Modeli”. Black Sea Journal of Engineering and Science 9/2 (March 1, 2026): 759-768. https://doi.org/10.34248/bsengineering.1829537.
JAMA
1.Türkoğlu Kaya T. Davranışsal Eğilimlere Dayalı Çok Ölçütlü Öneri Sistemleri: BADPM Modeli. BSJ Eng. Sci. 2026;9:759–768.
MLA
Türkoğlu Kaya, Tuğba. “Davranışsal Eğilimlere Dayalı Çok Ölçütlü Öneri Sistemleri: BADPM Modeli”. Black Sea Journal of Engineering and Science, vol. 9, no. 2, Mar. 2026, pp. 759-68, doi:10.34248/bsengineering.1829537.
Vancouver
1.Tuğba Türkoğlu Kaya. Davranışsal Eğilimlere Dayalı Çok Ölçütlü Öneri Sistemleri: BADPM Modeli. BSJ Eng. Sci. 2026 Mar. 1;9(2):759-68. doi:10.34248/bsengineering.1829537

                            24890