Değerlerin Çocuk Hakları Çerçevesinde Çocuk Kitapları Aracılığıyla İncelenmesi

Year 2025, Volume: 8 Issue: 2, 147 - 166, 30.12.2025

Tuğba Dönmez

https://doi.org/10.48174/buaad.1802886

Abstract

Çocuk hakları, değerler ve çocuk kitapları konusu birbirlerini tamamlayan üç farklı disiplindir. Her bir disiplin alanında yapılan sayısız çalışmalar vardır. Bununla birlikte bu üç alanda ilişki kurularak yapılan bütüncül çalışmalarla konuya çoklu bakış açısı kazandırılacağı düşünülmektedir. Bu çalışmada TUBİTAK çocuk hakları serisindeki kitaplarda bulunan değerlerin incelenmesi ve sınıf öğretmenlerinin görüşlerinin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Araştırma nitel araştırma deseni ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma iki aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada doküman analizi tekniğinden yararlanılmıştır. Bu bağlamda on kitaptan oluşan seri dört bağımsız kodlayıcı tarafından okunmuş, analiz edilmiştir. Kitaplardan elde edilen verilerin analizinde, içerik analizi ile kod ve frekans tabloları hazırlanmış, doğrudan alıntılar yoluyla kitaptan alıntılara yer verilmiştir. Sınıf öğretmenlerinin görüşlerinin alınması aşamasında ise durum çalışması deseninden yararlanılmıştır. Araştırmanın örneklemini MEB’e bağlı bir 3 farklı ilkokulda görev yapan 20 sınıf öğretmeni oluşturmaktadır. Sınıf öğretmenlerinden araştırma öncesi TÜBİTAK cocuk hakları kitap serisini okumaları istenmiştir. Veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanıp, içerik analiz tekniği ile analiz edilmiştir. Uzman görüşlerine göre bu kitap serisi ile verilmek istenen değerler en çok cesaret, sevgi ve yardımseverliktir. Araştırmaya katılan 20 sınıf öğretmeninin on üçü bu kitap serisinin değerler öğretiminde kullanılabileceğini belirtmiştir. Sınıf Öğretmenlerine göre bu kitap serisi ile en çok sevgi, sorumluluk ve yardımseverlik değerleri öğretilebilir. Araştırman sonuçlarına göre incelenen çocuk hakları kitap serisi çocuklara öğretilmesi gereken bir dizi değeri içinde barındırmaktadır.

Keywords

ilkokul , tübitak , sevgi , yardımseverlik , sorumluluk

Examining Values Within The Framework Of Children's Rights Through Children's Books

Abstract

Children's rights, values, and children's books are three distinct and complementary disciplines. Numerous studies have been conducted in each discipline. However, it is believed that holistic studies conducted by establishing relationships across these three fields will provide a multifaceted perspective on the subject. This study aimed to examine the values found in the books in the TUBITAK Children's Rights Series and to elicit the opinions of classroom teachers. The research was conducted using a qualitative research design. The research consists of two stages. In the first stage, document analysis was used. In this context, the series of ten books were read and analyzed by four independent coders. In the analysis of the data obtained from the books, code and frequency tables were prepared using content analysis, and direct quotes from the books were included. A case study design was used to obtain the opinions of classroom teachers. The research sample consisted of 20 classroom teachers working in three different primary schools affiliated with the Ministry of National Education. The classroom teachers were asked to read the TUBITAK Children's Rights Series before the study. Data were collected using a semi-structured interview form and analyzed using content analysis. According to expert opinions, the values this book series most often aims to instill are courage, love, and helpfulness. Thirteen of the 20 classroom teachers who participated in the study indicated that this book series could be used to teach values. According to the classroom teachers, this book series can best teach the values of love, responsibility, and helpfulness. According to the results of the study, the children's rights book series examined contains a number of values that should be taught to children.

Keywords

primary school , TUBITAK , love , helpfulness , responsibiliy

References

• Alpay, B. ve Tuna, C. (2021). Okul öncesine yönelik hikâye kitaplarının çocuk hakları açısından incelenmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 12 (1), 1-14.
• Altunay, E., Oral, G. ve Yalçınkaya, M. (2014). Eğitim kurumlarında mobbing uygulamalarına ilişkin nitel bir araştırma. Sakarya University Journal of Education, 4 (1), 62-80. https://doi.org/10.19126/suje.37750.
• Ansary, K., Gorain, S.C. & Saha, B. (2023). Attitude towards value-oriented education among undergraduate students. International Journal of Advanced Education and Research, 8 (1), 17-19.
• BM (1989). Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Dair Sözleşmesi. 14.09.2024 tarihinde https://www.unicef.org/turkiye/%C3%A7ocuk-haklar%C4%B1na-dair-s%C3%B6zle%C5%9Fme adresinden alınmıştır.
• Cooper, P. M. ( 2007). Teaching young children self-regulation through children’s books. Early Childhood Education Journal, 34 (5), 315-322.
• Çetin, N. ve Balanuye, Ç. (2015). Değerler ve eğitim ilişkisi üzerine. Kaygı Uludağ Üniversitesi Fen –Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, 24, 1911-203.
• Dağ, N. (2021). Değerin düşündürdükleri. İlahiyat.
• Doğan, B. ve Aydos, E. H. (2023). TÜBİTAK çocuk hakları serisi kitaplarının konu, tema, ileti, yazınsal ve eğitsel ilkeler açısından incelenmesi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25 (3), 458-467. https://doi.org/10.17556/erziefd.1266875.
• Dönmez, T. (2023). Sosyal bilgiler öğretim programında kök değerler. İçinde Dağ, N & Taneri, A. (Ed.). Sosyal bilgiler öğretimi kavramlar, değerler ve beceriler. (s.139-163). Pegem Akademi.
• Garştea, N. (2021, 26 Kasım). Enhancing the value of children’s rights education within the framework of the discipline personal development at the level of primary education. [Tam Metin] Educația privind drepturile copilului: experiențe și perspective în învățământul preșcolar și primar , Kişinev, CEP UPS "I.Creangă" s. 159-164. https://ibn.idsi.md/sites/default/files/imag_file/159-164_30.pdf.
• Geertz, C. (1973). Thick description toward an interpretive theory of culture. In C. Geertz (Ed.). The interpretation of cultures (pp. 3-30). Basic Books.
• Gollob, R. & Krapf, P. (2007). Exploring children's rights: lesson sequences for primary schools (Vol. 5). Council of Europe.
• Gönen, M. (2017). Çocuk edebiyatı yazarı ve çizeri olarak Feridun Oral’ın çocuk edebiyatımızdaki yeri ve eğitsel değerler.(Tez No.485747) [Yüksek Lisans Tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp.
• Guba, E. G. & Lincoln, Y. S. (1982). Epistemological and methodological bases of natu-ralistic inquiry. Ectj, 30 (4), 233-252.
• Hareket, E. (2018). Eğitim hukuku bağlamında çocuk hakları eğitimi: bir eylem araştırması. (Tez No. 525210) [Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp.
• Honeyman, S. E. (2016). Lies we tell sick children: mutual pretense and uninformed consent in cancer narratives. The Lion and the Unicorn, 40 (2), 179–195. https://doi:10.1353/uni.2016.0021.
• Howe, R. B. & Covell, K. (2005). Empowering children: Children's rights education as a pathway to citizenship. Toronto: University of Toronto Press.
• Işıtan, S. (2016). Özel amaçla yazılmış çocuk kitapları. Journal of Turkish Studies, 11(4): 471-471.
• Jerome, L., Emerson, L., Lundy, L. & Orr, K. (2015). Teaching and learning about children’s rights. London: UNICEF.
• Matheson, D. (2011). How to be an epistemic value plüralist. Dialogue, 50 (2), 391-405.
• MEB (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Hayat Bilgisi Öğretim Programı, https://tymm.meb.gov.tr/upload/brosur/2024programhay123OnayliKod.pdf adresinden 12.09.2024 tarihinde alındı.
• Merey, Z. ve Kuş, Z. (2014). Demokratik vatandaşlık ve çocuk hakları eğitimi. İçinde Turan, R. &Ulusoy K. (Ed.) Farklı yönleriyle değer eğitimi. (s.243-268). Pegem Akademi.
• Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). An Expanded sourcebook qualitative data analysis. Sage Publications.
• Nikolajeva, M. (2012). Reading other people’s minds through word and ımage. Children’s Literature in Education, 43, 273–291. https://doi.org/10.1007/s10583-012-9163-6
• Perez Perez, C. P. (2016). Educación en valores para la ciudadanía. Desclée de Brouwer.
• Ravitch, S. M. & Carl, N. M. (2019). Qualitative research: Bridging the conceptual, theoretical, and methodological. Sage Publications.
• Rawls, J. (1993). Political liberalism. Columbia University Press.
• Read, C. (2016). An ABC of changes in primary language teaching and laerning over the last 30 years. IATEFL Young Learners & Teenagers. SIG Newsletter: C&Ts Special Pearl Anniversary Edition, 33-41.
• Reitz, S. (2012). Improving social competence via e-learning? The example of human rights education. Peter Lang.
• Ruiz Rodríguez, V. (2011). Derechos humanos y deberes. En-Claves Del Pensamiento, 5 (10), 89–103.
• Saguisag, L. & Pricket, M. B. (2016). Introduction: children’s rights and children’s literature. The Lion and the Unicorn, 40 (2), v–xii. https://doi.org/10.1353/uni.2016.0013.
• Sever, S. (2002). Çocuk kitaplarına yansıtılan şiddet (Milli Eğitim temel yasası ve çocuk haklarına dair sözleşme bağlamında bir değerlendirme). Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 35 (1), 25-37.
• Stocks J. L. (1929). Moral values. Journal of Philosophical Studies, 4 (1929), 299- 313.
• Türkyılmaz, M. ve Kuş, F. (2014). İlköğretim 100 temel eserde çocuk hakları. Uluslararası Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi, 5 (15), 39-63.
• Valls, M. P. & Graell, M. (2022). Children’s Rights and Values in Literature for Young Readers. Revista Complutense de Educación, 34, 243-252. https://doi.org/10.5209/rced.77265
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayınevi.