Discussions on The First 25 Articles of the 1924 Constitution Draft

Abstract

The need for a Constitution by individuals, societies, and authorities is of pa-ramount importance. The Constitution is the sole instrument for protecting the indivi-dual's dignity, moral and material existence, fundamental rights, the rights of others, and the public order and security required by society. This protection is only possible as the Constitution is a document endowed with the highest hierarchically binding and mandatory force. Regardless of the production method, the creation of Constitu-tions necessitates the close examination of past processes. Ignoring lessons from the past renders the new Constitution deficient, resulting in the failure to meet the essen-tial needs of individuals and authorities, ultimately leading to the reign of chaos. To prevent such undesirable outcomes, this study will closely examine the processes leading up to the adoption of the first Constitution of our Republic, the 1924 Constitu-tion, the stages of deliberation concerning its articles during its preparation, and in this context, particularly its first 25 articles.

Keywords

• Constitution
• Sovereignty
• Council
• Draft
• Discussion

1924 Anayasasının İlk 25 Maddesi Üzerinde Yaşanan Tartışmalar

Abstract

Bireylerin, toplumların ve otoritelerin anayasaya duyduğu ihtiyaç çok yüksek bir önem taşımaktadır. Zira bireyi, bireyin onurunu, maddi ve manevi varlığını, gelişimini, temel hak ve hürriyetlerini, diğer bireylerin temel hak ve hürriyetlerini ve otoriteler ile toplumun birlikte muhtaç olduğu kamu düzenini ve kamu güvenini korumak ve de-vamlılığını sağlamak ancak hiyerarşik olarak en yüksek bağlayıcı ve yaptırım gücü ile donatılmış bir belgenin yani anayasanın var olması ile mümkündür. Anayasaların üretilmesi hangi şekilde ya da hangi kökene ait olursa olsun geçmişteki anayasa oluş-turulması süreçlerinin yakından ve ilgiyle takip edilmesini zorunlu kılar. Nitekim geç-mişin getirdiklerinden ve götürdüklerinden bihaber olmak yeni anayasayı noksan hale getirir ki bu da hem bireylerin hem de otoritelerin ihtiyacı olan hususları karşılayama-ması ve kaosun egemenliği neticeleri ile sonuçlanır. Böylesi arzu edilmeyen sonuçla-rın önüne geçmeye vesile olmak maksadıyla Cumhuriyetimizin ilk Anayasası olan 1924 Anayasası’nın kabul edilmesinden önceki süreçlerin ve 1924 Anayasası’nın hazırlanması aşamasında maddelerin görüşülmesi ve tartışılması süreçlerinin ve bu bağlamda özellikle ilk 25 maddenin yakından incelenmesi gerçekleştirilecektir.

Keywords

• Anayasa
• Egemenlik
• Meclis
• Tasarı
• Tartışma

References

1. Akın F, 1924 Anayasasının Modernleşme Açısından Anlamı (2006) 8 (3) Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 1-12.
2. Anayurt Ö, 1924 Anayasası’nda Meclis-Yürütme İlişkileri (1997) 8 (39) Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 673-694.
3. Arık A K, Anayasa Değiştirme İktidarının Sınırlılığı ve Meşruluğu (2024) 8 (36) Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 42-57.
4. Atatürk M K, Nutuk (Dorlion Yayınları 2018) 1-632.
5. Bayrak M B, Meclis Tutanakları Üzerinden 1924 Teşkilat-ı Esasiye Ka-nunu Tartışmaları (2014) 21 Memleket Siyaset Yönetim Dergisi 189-218.
6. Can O, Anayasayı Değiştirme İktidarı ve Denetim Sorunu (2007) 62 (03) Ankara Üniversitesi SBF Dergisi 101-139.
7. Çelik D B, 16 Nisan Anayasa Değişikliği: Osmanlı-Türkiye Anayasacılığı-nın İkinci Büyük Kopuşu (2017) 6 (12) Anayasa Hukuku Dergisi 215-220.
8. Çiçek M K, 1924 Anayasasının Hazırlanışı ve Temel Özellikleri (Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü 2005) 1-114.

9. Demir F, Cumhuriyet Dönemi Türk Anayasaları ve Hükümet Sistemi (Prof. Dr. Seyfullah Edis’e Armağan, Dokuz Eylül Üniversitesi Yayını 2000) 59-78.
10. Duygun A M, Teoride ve Uygulamada 1924 Anayasasının Değiştirilmesi Sorunu (2024) 3 (2) MEF Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 275-298.
11. Erden Ö, Ziya Gökalp’in 1924 Anayasası ile İlgili Çalışmaları (2013) 29 (85) Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 47-71.
12. Eren A, Büyük Millet Meclisinin Kurucu Meclis Niteliği (2020) 37 (1) Anayasa Yargısı Dergisi 33-76.
13. Eroğlu H, Türkiye Cumhuriyetinin İlânı (2003) 19 (56) Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 435-456.
14. Gözler K, Türk Anayasa Hukuku (1th edn, Ekin Kitabevi Yayınları 2000) 1-1071.
15. Gözler K, Kurucu İktidar (2th edn, Ekin Kitabevi Yayınları 2016) 1-192.
16. İba Ş, 1924 Anayasası’nın Hazırlık ve Kanunlaşma Süreci Üzerine (2021) (44) Yasama Dergisi 43-60.
17. Keser H and Akça K, Olağan Dönem Asli Kurucu İktidar Kavramı ve TBMM’nin Yeni Anayasa Yapıp Yapamayacağı Sorunu (2018) 8 (2) Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 13-37.
18. Koçak M, 1924 Anayasası ve Kurucu İktidar Tartışmaları (2025) 16 (64) Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 499-520.
19. Mumcu A, 1924 Anayasası (1986) 2 (5) Atatürk Araştırma Merkezi Der-gisi 383-399.
20. Sevinç M, Yeni Anayasa ve Kuruculuk Tartışması: Bizim Sorunumuz Ne? (2017) Kamu Hukukçuları Platformu’nun “Kamu Hukukunun Dönüşümü” konulu 6. toplantısında sunulmuş bildiri. < https://www.kamuhukukculari.org/upload/dosyalar/Murat_Sevinc.pdf > Erişim Tarihi 19 Kasım 2025 1-28.
21. Sezer A, Atatürk’ün İmzasını Taşıyan Anayasa Tasarısı: “Teşkilât-ı Esasi-ye Kanunu” Projesi (1923) (2022) 17 (207) Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 327-395.
22. Şirin S, 1921 Teşkilâtı Esasiye Kanunu Çerçevesinde Kurucu İktidar Tar-tışması (2019) 8 (16) Anayasa Hukuku Dergisi 359-408.
23. Tanör B, Osmanlı-Türk Anayasal Gelişmeleri (20th edn, Yapı Kredi Ya-yınları 2011) 1-455.
24. TBMM Zabıt Ceridesi Devre: II İçtima Senesi: 1 Cilt: 7 Yedinci İçtima 201-255.
25. TBMM Zabıt Ceridesi Devre: II İçtima Senesi: 2 Cilt: 7-1 On Üçüncü İç-tima 519-568.
26. TBMM Zabıt Ceridesi Devre: II İçtima Senesi: 2 Cilt: 7-1 On Dokuzuncu İçtima 977-1014.
27. TBMM Zabıt Ceridesi Devre: II İçtima Senesi: 2 Cilt: 7-1 Yirminci İçtima 1015-1128.
28. TBMM Zabıt Ceridesi Devre: II İçtima Senesi: 2 Cilt: 8 Yirmi Dördüncü İçtima 91-123.
29. Türker H, 1924 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu Tasarısı ile Cumhurbaşkanına Verilmek İstenen “Tecdid-i İntihabat Hakkı” Üzerinde Yapılan Tartışmalar ve Sonuçları (2000) 3 Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi 169-185.
30. Yamaç M, Türkiye Devleti’nin İlk Anayasası 1921 Teşkilat-ı Esasiye Ka-nunu (2020) 22 (TBMM’nin 100. Yılı ve Milli İrade Özel Sayısı) Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 204-220.
31. Yamaç M, 100. Yılında Türkiye Cumhuriyeti’nin İlk Anayasası 1924 Teş-kilat-ı Esasiye Kanunu (2024) 12 (Cumhuriyet’in 100. Yılı Özel Sayısı) HUMA-TISA – Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 266-282.
32. < https://12punto.com.tr/yazarlar/baris-doster/kurucu-iktidar-kurucu-meclis-ve-cumhuriyet-85058 > Erişim Tarihi 13 Kasım 2025.
33. < https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/168/1924_Anayasas%C4%B1 > Erişim Tarihi 24 Kasım 2025.
34. < https://www.tbmm.gov.tr/anayasa/yirmi-dort-teskilati-esasiye-kanunu > Erişim Tarihi 17 Kasım 2025.