POST-CLASSICAL PERIOD OTTOMAN SCIENCE

Abstract

Similar to other Islamic states, in the Ottoman Empire, there were non-educational institutions where people were trained in science. Masjids, mosques, outdoor prayer spaces, zawiyas, lodges, and convents and other religious institutions were used for this purpose. Other spaces such as mansions and libraries could be preferred by those who wanted to be trained in sciences. With the introduction of the modern scientific age in the Ottoman Empire is generally associated with the establishment of the Imperial School of Naval Engineering (Mühendishane-i Bahrı-i Hümayun).

With some exceptions, the Ottoman scholar community did not oppose the reforms in the Ottoman state. On the contrary, the authors of certain important project proposals were the members of the scientific community. For instance, the project presented by Tatarcik Abdullah, who had the rank of the judge of the army, which was an important office in the scientific community, to Sultan Selim III had a significant impact on the reforms. Similarly, the reports presented by Keçecizade İzzet Molla, a member of the scientific community, to Mahmud II had an impact on the reforms introduced during the Reformation (Tanzimat) period that was initiated in 1839. Furthermore, the scientific community supported the modern educational institutions which were established during the 18th century.

Gelenbevî İsmail is generally regarded as the last classical mathematician. İsmail, who was born in the village of Gelenbe in Kırkağaç district in Manisa province and was known as Gelenbevi after the village he was born, used the pen name Şeyhzade in some of his works. He was from a family of scientists. It is known that his father and grandfather were professors in the madrasah. He started his education in the town he was born and moved to Istanbul and attended the Fatih Madrasa. There, his professors included important scholars of the time such as Yasincizade Osman Efendi and Müftizade Mehmet Emin Efendi.

In the 18th and 19th centuries, significant advances were observed in the field of medicine in the Ottoman Empire. New schools were opened in the field of medicine. Scientific works and journals in Turkish were published. One of the names that should be mentioned in this period is Mustafa Behçet Efendi (d.1834) who had significant contributions to medical education in Turkey. Another significant name, who lived in the same period, was Mehmet Şakir, who was trained in France in medicine. His work Durus-u Hayat-ı Beşeriyye is a significant work. The X-ray was first applied in the Ottoman Empire by Assad Feyzi (b. 1874). This application was used during the operations conducted by surgeon Cemil Pasha during the Greek War of 1897.

Keywords

• Classical,science,Ottoman,scientist,works

KLASİK DÖNEM SONRASI OSMANLIDA BİLİM

Abstract

Diğer İslam devletlerinde olduğu gibi Osmanlı Devleti’nde de, eğitim kurumlarının dışında, insanların ilim tahsil ettikleri yerler vardı. Mescit, cami, namazgâh, zaviye, tekke, dergâh vb. dini kurumlar bu iş için kullanılabilmekteydi. Bunlardan başka konaklar ve kütüphaneler gibi mekânlar da ilim öğrenmek isteyenlerin tercih ettiği yerler olabilmekteydi. Osmanlıda ilmî manada modern dönemin açılışı umumiyetle Mühendishane-i Bahrı-i Hümayun’un açılışı ile başlatılır.

Osmanlı ilmiye sınıfı bazı istisnalar haricinde genel olarak Osmanlı devletinde yapılan ıslahatlara karşı çıkmamıştır. Bilakis yapılacak yeniliklere dair sunulan bazı önemli layihaların sahipleri ilmiye sınıfına mensup kişilerdi. Örneğin ilmiye sınıfın için önemli bir makam olan kazaskerlik rütbesine sahip Tatarcık Abdullah'ın padişah III. Selim’e sunmuş olduğu layihanın yapılan reformlarda önemli bir etkisi oldu. Yine aynı şekilde 1839 tarihinde başlayan Tanzimat döneminde yapılan ıslahatlarda ilmiye sınıfına mensup bir isim olan Keçecizade İzzet Molla'nın II. Mahmut’a sunduğu raporların etkisi vardı. Bunların yanı sıra 18. yüzyıldan itibaren oluşturulmaya başlanan modern eğitim kurumlarına da ilmiye sınıfı destek olmuştur.

Gelenbevî İsmail genellikle, klasik dönem matematikçilerinin sonuncusu olarak kabul edilen bir bilim adamıdır. Manisa’nın Kırkağaç’a bağlı Gelenbe köyünde doğan ve doğduğu köye nispetle daha çok Gelenbevî ismiyle anılan İsmail, bazı eserlerinde Şeyhzade müstear ismini de kullanmaktaydı. İlmiyeye mensup bir aileden gelmektedir. Babasının ve dedesinin medresede müderris oldukları bilinmektedir. Bulunduğu kasabada eğitim hayatına başlayan Gelenbevî bir süre sonra İstanbul’a gelerek Fatih Medresesi’ne girdi. Burada Yasincizade Osman Efendi, Müftizade Mehmet Emin Efendi gibi devrin ünlü âlimlerden ilim tahsil etti.

18. ve 19. yüzyılda tıp alanında Osmanlıda önemli gelişmeler meydana geldi. Tıp alanında yeni okullar açıldı. Bilimsel eserler basıldı ve Türkçe mecmualar yayınlanmaya başlandı. Bu devirde adı anılması gereken isimlerden biri de ülkemizde tıp eğitim tarihinde önemli emeği olan Mustafa Behçet Efendi’dir (ö.1834). Devrin diğer bir önemli ismi Fransa’ya tıp tahsili için gönderilen Mehmet Şakir’dir. Durus-u Hayat-ı Beşeriyye isimli eseri önemlidir. Osmanlı’da ilk röntgen ışını uygulaması Dr. Esad Feyzi’ye aittir (d. 1874). Bu uygulama 1897 Yunan Harbi’nde cerrah Cemil Paşa’nın yaptığı ameliyatlarda işe yaramıştır.

Keywords

• Klasik,Bilim,Osmanlı,Bilim adamı

References

1. AK, Mahmut. “Osmanlı Coğrafya Çalışılmaları” Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 2/ 4 (2004): 163-212.
2. AKÜN, Ömer Faruk (1998), “Hoca Tahsin” TDV İslam Ansiklopedisi, C. 18, İstanbul, s. 198-206.
3. ALGÜL, Mesut (2018), “Hoca Tahsin Efendi’nin Hey’et İlmi Üzerine Bir Manzumesi”, Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, C. 2, S. 4, s. 110-120.
4. ALTIN, Hamza (2008), “1869 Maarif-İ Umumiye Nizamnamesi ve Öğretmen Yetiştirme Tarihimizdeki Yeri”, Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, C.13, S.1, s. 271-283.
5. ALTIN, Hamza (2009), II. Abdülhamid ve II. Meşrutiyet Devirlerinde Öğretmen Yetiştirme Meselesi, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara: Ankara Üniversitesi.
6. UNAT, Yavuz (2018), “Osmanlılarda Fen Bilimleri ve Teknoloji” , İslam Medeniyeti-II, Osmanlı Dönemi, C.15, Haz. Seyfettin Erşahin, İstanbul: Siyer Yayınları, s.559-586.
7. UNAT, Yavuz (1999), “Osmanlı Astronomisine Genel Bir Bakış”, Osmanlı Ansiklopedisi, C. 8, Haz. Güler Eren, Ankara: Yeni Türkiye Yayınları.
8. Ülken, Hilmi Ziya (1998), Türkiye’de Çağdaş Düşünce Tarihi, İstanbul: Ülken Yayınları, 1998.

9. YILDIRIM, Ali (1998), Türk Üniversite Tarihi, Ankara: Öteki Yayınevi.
10. ZENGİN, Zeki Salih (2008), “Medreseden Üniversiteye”, Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, C.8, S. 2, s. 211-221.