Vejetaryen Tip Beslenme ve Sağlık Üzerindeki Etkileri

Aylar Kargar Mohammadinazhad; Gül Kızıltan

Vejetaryen Tip Beslenme ve Sağlık Üzerindeki Etkileri

Öz

Vejetaryen tip beslenmenin sağlık üzerindeki etkisi son zamanlarda birçok kişinin dikkatini çekmektedir. Bununla beraber, son yıllarda vejetaryen mutfağı ve bu yönde eğilim gösteren diyet uygulamaları daha fazla tercih edilir hale geldi, bazı sebepleri ise sağlık ve benzeri konular gösterilebilir. Vejetaryen tip beslenmenin sağlık üzerinde olumlu ve olumsuz etkileri vardır. Vejetaryen tip beslenmeyi tercih eden bireylerde en sık karşılaştığımız besin eksiklikleriden biri B12 vitamini eksikliğidir ve bu durum veganlarda daha sık görülür. Hem demirin alımı vejetaryenlerde az olsa da, diğer taraftan hem olmayan demir ve C vitamin alımının yüksek olması vejetaryenlerde anemi riskini artmaz. Çinko, diyet yağ asitleri ve D vitamini vejetaryen bireylerde alımı ve serum düzeylerine dikkat edilmesi gereken diğer mikrobesinlerdir. Bunlara rağmen, vejetaryen tip beslenmenin sağlık üzerinde olumlu etkileride gösterilmiştir. Vejetaryen tip bselenme yüksek miktarda posa ve oldukça az rafine şeker, işlenmiş besinler ve yağ asiteler içerdiği için, toplam, LDL ve HDL kolesterol değerlerinin azalmasında, yüksek tansiyonun düşmesinde, ağırlık kaybında ve glisemik kontrol ve denetiminde olumlu etkisi olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, vejetaryen tip beslenme ve mikrobiyota arasındaki ilişki son yıllarda dikkatleri üzerine çekmiştir. Diyet çeşit ve içerikleri hem bağırsak mikrobiyatası hem üretilen moleküllerin üzerinde etkilidir. Bu diyetler yüksek posa içerme sayesinde, gastrointestinal hormonlar özellikle inkretinler, postprandial insülin ve Tip 2 diyabet üzerinde önemli etkilere sahiptir. Vejetaryen diyetlerde enerji veya porsiyon kısıtlaması olmasa da, bu diyetlerin kardiyovasküler başta olmak üzere birçok kronik hastalık için risk faktörü olan obezite veya şişmanlık ve vücut yağlarının azalmasında rolü olduğu gösterilmiştir. Sonuç olarak vejetaryen tip beslenmenin diyet içeriğinden kaynaklanan besin eksiklikleri bireyelerde kaçınılmazdır ve biyerlerde sağlık komplikasiyonları oluşturabilir. Ancak bu eksiklikler ek destekler ile tamamlanırsa, sağlık üzerinde olumlu etkileri ortaya çıkabilir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Barker, M., Robinson, S., Wilman, C., ve Barker, D. J. (2000). Behaviour, body composition and diet in adolescent girls. Appetite, 35 (2), 161-170. doi: 10.1006/appe.2000.0345
Barnard, N. D., Goldman, D. M., Loomis, J. F., Kahleova, H., Levin, S. M., Neabore, S., … Batts, T. C. (2019). Plant-based diets for cardiovascular safety and performance in endurance sports. Nutrients, 11(1). doi: 10.3390/nu11010130
Blancquaert, L., Baguet, A., Bex, T., Volkaert, A., Everaert, I., Delanghe, J., . . . Derave, W. (2018). Changing to a vegetarian diet reduces the body creatine pool in omnivorous women, but appears not to affect carnitine and carnosine homeostasis: a randomised trial. British Journal of Nutrition, 119 (7), 759-770. doi: 10.1017/S000711451800017X
Catharine Ross, Caballero, B., Cousins, R. J., Tucker, K. L., ve Ziegler, T. R. (2014). Modern nutrition in health and disease. (Eleventh ed.): Lippincott Williams ve Wilkins, a Wolters Kluwer.
Dinu, M., Abbate, R., Gensini, G. F., Casini, A., ve Sofi, F. (2017). Vegetarian, vegan diets and multiple health outcomes: A systematic review with meta-analysis of observational studies. Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 57(17), 3640-3649. doi: 10.1080/10408398.2016.1138447
Foster, M., Chu, A., Petocz, P., ve Samman, S. (2013). Effect of vegetarian diets on zinc status: a systematic review and meta-analysis of studies in humans. Journal of the Science of Food and Agriculture, 93(10), 2362- 2371. doi: 10.1002/jsfa.6179
Foster, M., ve Samman, S. (2015). Vegetarian diets across the lifecycle: impact on zinc intake and status. Advances in Food and Nutrition Research, 74, 93-131. doi: 10.1016/bs.afnr.2014.11.003
Fox, N., ve Ward, K. (2008). Health, ethics and environment: a qualitative study of vegetarian motivations. Appetite, 50 (2-3), 422-429. doi: 10.1016/j.appet.2007.09.007

Gökçen, M., Aksoy, Y. A., ve Özcan, B. A. (2019). Vegan beslenme tarzına genel bakış. Sağlık ve Yaşam Bilimleri Dergisi, 1(2), 50-54. doi: 10.33308/2687248X.201912152
Haghighatdoost, F., Bellissimo, N., Totosy de Zepetnek, J. O., ve Rouhani, M. H. (2017). Association of vegetarian diet with inflammatory biomarkers: a systematic review and meta-analysis of observational studies. Public Health Nutrition, 20 (15), 2713-2721. doi: 10.1017/S1368980017001768
Hansen, T. H., Madsen, M. T. B., Jorgensen, N. R., Cohen, A. S., Hansen, T., Vestergaard, H., . . . Allin, K. H. (2018). Bone turnover, calcium homeostasis, and vitamin D status in Danish vegans. European Journal of Clinical Nutrition, 72 (7), 1046-1054. doi: 10.1038/s41430-017-0081-y
Hargreaves, S. M., Raposo, A., Saraiva, A., ve Zandonadi, R. P. (2021). Vegetarian diet: an overview through the perspective of quality of life domains. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18 (8). doi: 10.3390/ijerph18084067
Harvard Health Publishing. (2020). Becoming a vegetarian. 19 Mart 2020 tarihinde https://www.health.harvard.edu/staying-healthy/becoming-a-vegetarian adresinden erişildi.
Hemler, E. C., ve Hu, F. B. (2019). Plant-Based diets for cardiovascular disease prevention: all plant foods are not created equal. Current Atherosclerosis Reports, 21 (5), 18. doi: 10.1007/s11883-019-0779-
Hsu, E. (2020). Plant-based diets and bone health: sorting through the evidence. Current Opinion in Endocrinology, Diabetes and Obesity, 27 (4), 248-252. doi: 10.1097/MED.0000000000000552
Huang, R. Y., Huang, C. C., Hu, F. B., ve Chavarro, J. E. (2016). Vegetarian Diets and Weight Reduction: a Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Journal of General Internal Medicine, 31(1), 109-116. doi: 10.1007/s11606-015-3390-7
Hunt, J. R. (2003). Bioavailability of iron, zinc, and other trace minerals from vegetarian diets. The American Journal of Clinical Nutrition, 78(3 Suppl), 633-639. doi: 10.1093/ajcn/78.3.633S
Kahleova, H., Levin, S., ve Barnard, N. (2017). Cardio-metabolic benefits of plant-based diets. Nutrients, 9 (8). doi: 10.3390/nu9080848
Key, T. J., Appleby, P. N., ve Rosell, M. S. (2006). Health effects of vegetarian and vegan diets. Proceedings of the Nutrition Society, 65 (1), 35-41. doi: 10.1079/pns2005481
Lee, Y., ve Park, K. (2017). Adherence to a vegetarian diet and diabetes risk: a systematic review and meta-analysis of observational studies. Nutrients, 9 (6). doi: 10.3390/nu9060603
Mahan, L. K., ve Raymond, J. L. (2017). Krause's Food and the Nutrition Care Process (14th Edition ed.). St. Louis, Missouri: Elsevier.
Melina, V., Craig, W., ve Levin, S. (2016). Position of the academy of nutrition and dietetics: vegetarian diets. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics, 116 (12), 1970-1980. doi: 10.1016/j.jand.2016.09.025
Michalak, J., Zhang, X. C., ve Jacobi, F. (2012). Vegetarian diet and mental disorders: results from a representative community survey. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 9, 67. doi: 10.1186/1479-5868-9- 67
Orlich, M. J., Jaceldo-Siegl, K., Sabate, J., Fan, J., Singh, P. N., ve Fraser, G. E. (2014). Patterns of food consumption among vegetarians and non-vegetarians. British Journal of Nutrition, 112(10), 1644-1653. doi: 10.1017/S000711451400261X
Pawlak, R., Parrott, S. J., Raj, S., Cullum-Dugan, D., ve Lucus, D. (2013). How prevalent is vitamin B(12) deficiency among vegetarians? Nutrition Reviews, 71 (2), 110-117. doi: 10.1111/nure.12001
Ribeiro-Silva, R. C., Fiaccone, R. L., Conceicao-Machado, M., Ruiz, A. S., Barreto, M. L., ve Santana, M. L. P. (2018). Body image dissatisfaction and dietary patterns according to nutritional status in adolescents. Jornal de Pediatria (Rio J), 94 (2), 155-161. doi: 10.1016/j.jped.2017.05.005
Rogerson, D. (2017). Vegan diets: practical advice for athletes and exercisers. Journal of the International Society of Sports Nutrition, 14, 36. doi: 10.1186/s12970-017-0192-9
Rosenfeld, D. L., ve Burrow, A. L. (2017). Vegetarian on purpose: understanding the motivations of plant-based dieters. Appetite, 116, 456-463. doi: 10.1016/j.appet.2017.05.039
Salvador, A. M., Garcia-Maldonado, E., Gallego-Narbon, A., Zapatera, B., ve Vaquero, M. P. (2019). Fatty acid profile and cardiometabolic markers in relation with diet type and omega-3 supplementation in Spanish vegetarians. Nutrients, 11 (7). doi: 10.3390/nu11071659
Satija, A., Bhupathiraju, S. N., Spiegelman, D., Chiuve, S. E., Manson, J. E., Willett, W., . . . Hu, F. B. (2017). Healthful and unhealthful plant-based diets and the risk of coronary heart disease in U.S. adults. Journal of the American College of Cardiology, 70 (4), 411-422. doi: 10.1016/j.jacc.2017.05.047
Satija, A., ve Hu, F. B. (2018). Plant-based diets and cardiovascular health. Trends in Cardiovascular Medicine, 28 (7), 437-441. doi: 10.1016/j.tcm.2018.02.004
Saunders, A. V., Craig, W. J., Baines, S. K., ve Posen, J. S. (2013). Iron and vegetarian diets. Medical Journal of Australia, 199 (S4), 11-16. doi: 10.5694/mja11.11494
Savin, K. W., Zawadzki, J., Auldist, M. J., Wang, J., Ram, D., Rochfort, S., … Cocks, B. G. (2019). Faecalibacterium diversity in dairy cow milk. The Public Library of Science One, 14 (8), e0221055. doi: 10.1371/journal.pone.0221055
Sliwinska, A., Luty, J., Aleksandrowicz-Wrona, E., ve Malgorzewicz, S. (2018). Iron status and dietary iron intake in vegetarians. Advances in Clinical and Experimental Medicine, 27(10), 1383-1389. doi: 10.17219/acem/70527
Sobiecki, J. G., Appleby, P. N., Bradbury, K. E., ve Key, T. J. (2016). High compliance with dietary recommendations in a cohort of meat eaters, fish eaters, vegetarians, and vegans: results from the European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition-Oxford study. Nutrition Research, 36 (5), 464-477. doi: 10.1016/j.nutres.2015.12.016
Sofi, F., Dinu, M., Pagliai, G., Cesari, F., Gori, A. M., Sereni, A., . . . Casini, A. (2018). Low-Calorie Vegetarian Versus Mediterranean Diets for Reducing Body Weight and Improving Cardiovascular Risk Profile: CARDIVEG Study (Cardiovascular Prevention With Vegetarian Diet). Circulation, 137(11), 1103-1113. doi: 10.1161/CIRCULATIONAHA.117.030088
Tucker, K. L. (2014). Vegetarian diets and bone status. The American Journal of Clinical Nutrition, 100(Suppl 1), 329-335. doi: 10.3945/ajcn.113.071621
Watanabe F. (2007). Vitamin B12 sources and bioavailability. Experimental biology and medicine (Maywood, N.J.), 232(10), 1266–1274. https://doi.org/10.3181/0703-MR-67
Yokoyama, Y., Levin, S. M., ve Barnard, N. D. (2017). Association between plant-based diets and plasma lipids: a systematic review and meta-analysis. Nutrition Reviews, 75 (9), 683-698. doi: https://doi.org/10.1093/nutrit/nux030
Zeuschner, C. L., Hokin, B. D., Marsh, K. A., Saunders, A. V., Reid, M. A., ve Ramsay, M. R. (2013). Vitamin B(1)(2) and vegetarian diets. Medical Journal of Australia, 199 (4), 27-32. doi: 10.5694/mja11.11509

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Spor ve Beslenme

Bölüm

Derleme

Yazarlar

Aylar Kargar Mohammadinazhad ^*
Türkiye

Gül Kızıltan
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Nisan 2022

Gönderilme Tarihi

7 Nisan 2022

Kabul Tarihi

29 Nisan 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Cilt: 7 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA27WS54NK

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Kargar Mohammadinazhad, A., & Kızıltan, G. (2022). Vejetaryen Tip Beslenme ve Sağlık Üzerindeki Etkileri. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 7(1), 19-33. https://izlik.org/JA27WS54NK

AMA

1.Kargar Mohammadinazhad A, Kızıltan G. Vejetaryen Tip Beslenme ve Sağlık Üzerindeki Etkileri. Busbid. 2022;7(1):19-33. https://izlik.org/JA27WS54NK

Chicago

Kargar Mohammadinazhad, Aylar, ve Gül Kızıltan. 2022. “Vejetaryen Tip Beslenme ve Sağlık Üzerindeki Etkileri”. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 7 (1): 19-33. https://izlik.org/JA27WS54NK.

EndNote

Kargar Mohammadinazhad A, Kızıltan G (01 Nisan 2022) Vejetaryen Tip Beslenme ve Sağlık Üzerindeki Etkileri. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 7 1 19–33.

IEEE

[1]A. Kargar Mohammadinazhad ve G. Kızıltan, “Vejetaryen Tip Beslenme ve Sağlık Üzerindeki Etkileri”, Busbid, c. 7, sy 1, ss. 19–33, Nis. 2022, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA27WS54NK

ISNAD

Kargar Mohammadinazhad, Aylar - Kızıltan, Gül. “Vejetaryen Tip Beslenme ve Sağlık Üzerindeki Etkileri”. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 7/1 (01 Nisan 2022): 19-33. https://izlik.org/JA27WS54NK.

JAMA

1.Kargar Mohammadinazhad A, Kızıltan G. Vejetaryen Tip Beslenme ve Sağlık Üzerindeki Etkileri. Busbid. 2022;7:19–33.

MLA

Kargar Mohammadinazhad, Aylar, ve Gül Kızıltan. “Vejetaryen Tip Beslenme ve Sağlık Üzerindeki Etkileri”. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, c. 7, sy 1, Nisan 2022, ss. 19-33, https://izlik.org/JA27WS54NK.

Vancouver

1.Aylar Kargar Mohammadinazhad, Gül Kızıltan. Vejetaryen Tip Beslenme ve Sağlık Üzerindeki Etkileri. Busbid [Internet]. 01 Nisan 2022;7(1):19-33. Erişim adresi: https://izlik.org/JA27WS54NK