Glütensiz Diyet Multiple Skleroz Hastalığında Etkili Olabilir Mi? Mini Bir Derleme

Zeyneb Yıldırım; İlknur Gökçe Yıldırım

Glütensiz Diyet Multiple Skleroz Hastalığında Etkili Olabilir Mi? Mini Bir Derleme

Öz

Multiple Skleroz patofizyolojisi ve etiyolojisi karmaşık olan merkezi sinir sisteminin nörodejeneratif bir hastalığıdır. Beslenme alışkanlıklarının hastalığın seyri üzerinde etkisi olduğu düşünülmektedir. Multiple Skleroz hastalarında glüten duyarlılığının prevalansında bir artış olduğuna dair yeterli kanıt bulunmamaktadır. Bununla beraber Multiple Skleroz hastaları arasında glütensiz diyet modelleri popüler olarak genel popülasyondan daha fazla uygulanmaktadır. Multiple Skleroz’da glütensiz diyetin olumlu etkisini gösteren çalışmaların yanı sıra etkisiz olduğunu gösteren çalışmalar da mevcuttur. Multiple Skleroz ile glüten ilişkisi henüz aydınlatılamamıştır ve otoriteler şu anda Multiple Skleroz tedavisi için glütensiz bir diyet modelini öneri olarak vermemektedir. Multiple Skleroz’da glütensiz bir diyet modelini önermek için yapılan çalışmalar yetersizdir ve veriler içinde tutarsızlıklar vardır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ahmadabadi, A. B., Shahbazkhani, B., Tafakhori, A., Khosravi, A. ve Mashhadi, M. M. (2018). A genetic study of celiac disease in patients with multiple sclerosis in comparison with celiac patients and healthy controls. Govaresh, 22(4), 256-260.
Amin, M. ve Hersh, C. M. (2023). Updates and advances in multiple sclerosis neurotherapeutics. Neurodegenerative Disease Management, 13(1), 47-70.
Atabilen, B. ve Akdevelioğlu, Y. (2023). Effects of different dietary interventions in multiple sclerosis: A systematic review of evidence from 2018 to 2022. Nutritional neuroscience, 26(12), 1279-1291.
Beckett, J. M., Bird, M.-L., Pittaway, J. K. ve Ahuja, K. D. (2019). Diet and multiple sclerosis: scoping review of web-based recommendations. Interactive journal of medical research, 8(1), e10050.
Bisht, B., Darling, W. G., Shivapour, E. T., Lutgendorf, S. K., Snetselaar, L. G., Chenard, C. A. ve Wahls, T. L. (2015). Multimodal intervention improves fatigue and quality of life in subjects with progressive multiple sclerosis: a pilot study. Degenerative neurological and neuromuscular disease, 19-35.
Burgos, R., Bretón, I., Cereda, E., Desport, J. C., Dziewas, R., Genton, L.,… Muscaritoli, M. (2018). ESPEN guideline clinical nutrition in neurology. Clinical Nutrition, 37(1), 354-396.
Dobson, R. ve Giovannoni, G. (2019). Multiple sclerosis–a review. European journal of neurology, 26(1), 27-40.
Esposito, S., Bonavita, S., Sparaco, M., Gallo, A. ve Tedeschi, G. (2018). The role of diet in multiple sclerosis: A review. Nutritional neuroscience, 21(6), 377-390.

Fanara, S., Aprile, M., Iacono, S., Schirò, G., Bianchi, A., Brighina, F.,… Salemi, G. (2021). The role of nutritional lifestyle and physical activity in multiple sclerosis pathogenesis and management: a narrative review. Nutrients, 13(11), 3774.
Fitzgerald, K. C., Tyry, T., Salter, A., Cofield, S. S., Cutter, G., Fox, R. J. ve Marrie, R. A. (2018). A survey of dietary characteristics in a large population of people with multiple sclerosis. Multiple sclerosis and related disorders, 22, 12-18.
García-Molina, M. D., Giménez, M. J., Sánchez-León, S. ve Barro, F. (2019). Gluten free wheat: are we there? Nutrients, 11(3), 487.
Gibson, P. R., Skodje, G. I. ve Lundin, K. E. (2017). Non‐coeliac gluten sensitivity. Journal of gastroenterology and hepatology, 32, 86-89.
Hadjivassiliou, M., Sanders, D. S., Grünewald, R. A., Woodroofe, N., Boscolo, S. ve Aeschlimann, D. (2010). Gluten sensitivity: from gut to brain. The Lancet Neurology, 9(3), 318-330.
Haghighi, A. B., Ansari, N., Mokhtari, M., Geramizadeh, B. ve Lankarani, K. B. (2007). Multiple sclerosis and gluten sensitivity. Clinical Neurology and Neurosurgery, 109(8), 651-653.
Hernández-Lahoz, C. ve Rodrigo, L. (2012). Gluten-related disorders and demyelinating diseases. Medicina Clínica, 140(7), 314-319.
Irish, A. K., Erickson, C. M., Wahls, T. L., Snetselaar, L. G. ve Darling, W. G. (2017). Randomized control trial evaluation of a modified Paleolithic dietary intervention in the treatment of relapsing-remitting multiple sclerosis: a pilot study. Degenerative neurological and neuromuscular disease, 1-18.
Katz Sand, I. (2018). The role of diet in multiple sclerosis: mechanistic connections and current evidence. Current nutrition reports, 7, 150-160.
Khoshbaten, M., Farhoudi, M., Nikanfar, M., Ayromlou, H., Shaafi, S., Sadreddini, S. A.,… Sharifi, N. (2012). Celiac disease and multiple sclerosis in the northwest of Iran. Bratislavske lekarske listy, 113(8), 495-497.
Leong, E. M., Semple, S., Angley, M., Siebert, W., Petkov, J. ve McKinnon, R. (2009). Complementary and alternative medicines and dietary interventions in multiple sclerosis: what is being used in South Australia and why? Complementary therapies in medicine, 17(4), 216-223.
Marcus, R. (2022). What is multiple sclerosis? Jama, 328(20), 2078-2078.
Melini, V. ve Melini, F. (2019). Gluten-free diet: Gaps and needs for a healthier diet. Nutrients, 11(1), 170.
Mische, L. J. ve Mowry, E. M. (2018). The evidence for dietary interventions and nutritional supplements as treatment options in multiple sclerosis: a review. Current treatment options in neurology, 20, 1-11.
Morales-Suarez-Varela, M., Collado Sanchez, E., Peraita-Costa, I., Llopis-Morales, A. ve Soriano, J. M. (2021). Intermittent fasting and the possible benefits in obesity, diabetes, and multiple sclerosis: a systematic review of randomized clinical trials. Nutrients, 13(9), 3179.
Nicoletti, A., Patti, F., Lo Fermo, S., Sciacca, A., Laisa, P., Liberto, A.,… Russo, A. (2008). Frequency of celiac disease is not increased among multiple sclerosis patients. Multiple Sclerosis Journal, 14(5), 698-700.
Niland, B. ve Cash, B. D. (2018). Health benefits and adverse effects of a gluten-free diet in non–celiac disease patients. Gastroenterology & hepatology, 14(2), 82.
Penesová, A., Dean, Z., Kollár, B., Havranová, A., Imrich, R., Vlček, M. ve Rádiková, Ž. (2018). Nutritional intervention as an essential part of multiple sclerosis treatment? Physiological Research, 67(4).
Qu, X., Walsh, E. I., Cherbuin, N. ve Black, L. J. (2022). Mapping the literature on diet and multiple sclerosis: a data-driven approach. Nutrients, 14(22), 4820.
Riccio, P. ve Rossano, R. (2015). Nutrition facts in multiple sclerosis. ASN neuro, 7(1), 1759091414568185.
Rodrigo, L., Hernández-Lahoz, C., Fuentes, D., Alvarez, N., López-Vázquez, A. ve González, S. (2011). Prevalence of celiac disease in multiple sclerosis. BMC neurology, 11(1), 1-7.
Rodrigo, L., Hernández-Lahoz, C., Fuentes, D., Mauri, G., Alvarez, N., Vega, J. ve González, S. (2014). Randomised clinical trial comparing the efficacy of a gluten-free diet versus a regular diet in a series of relapsing-remitting multiple sclerosis patients. Int. J. Neurol. Neurother, 1(1), 1-6.
Roszkowska, A., Pawlicka, M., Mroczek, A., Bałabuszek, K. ve Nieradko-Iwanicka, B. (2019). Non-celiac gluten sensitivity: a review. Medicina, 55(6), 222. Shor, D. B. A., Barzilai, O., Ram, M., Izhaky, D., Porat‐Katz, B. S., Chapman, J.,… Shoenfeld, Y. (2009). Gluten sensitivity in multiple sclerosis: experimental myth or clinical truth? Annals of the New York Academy of Sciences, 1173(1), 343-349.
Stoiloudis, P., Kesidou, E., Bakirtzis, C., Sintila, S.-A., Konstantinidou, N., Boziki, M. ve Grigoriadis, N. (2022). The role of diet and interventions on multiple sclerosis: a review. Nutrients, 14(6), 1150.
Temperley, I. A., Seldon, A. N., Reckord, M. A., Yarad, C. A., Islam, F. T., Duncanson, K.,… Maltby, V. E. (2023). Dairy and gluten in disease activity in multiple sclerosis. Multiple Sclerosis Journal–Experimental, Translational and Clinical, 9(4), 20552173231218107.
Thomsen, H. L., Jessen, E. B., Passali, M. ve Frederiksen, J. L. (2019). The role of gluten in multiple sclerosis: A systematic review. Multiple sclerosis and related disorders, 27, 156-163.
Travers, B. S., Tsang, B. K. ve Barton, J. L. (2022). Multiple sclerosis: Diagnosis, disease-modifying therapy and prognosis. Australian Journal of General Practice, 51(4), 199-206.
Ullah, H., Tovchiga, O., Daglia, M. ve Khan, H. (2021). Modulating gut microbiota: an emerging approach in the prevention and treatment of multiple sclerosis. Current Neuropharmacology, 19(11), 1966.
Ünlütürk, Z., Bir, L. S. ve Demir, M. (2021). Gluten intolerance antibodies in multiple sclerosis and clinically isolated syndrome: Coexistent or coincidental? Clinical and Experimental Neuroimmunology, 12(2), 116-121.
Von Geldern, G. ve Mowry, E. M. (2012). The influence of nutritional factors on the prognosis of multiple sclerosis. Nature Reviews Neurology, 8(12), 678-689.
Zielińska, M. ve Michońska, I. (2023). Effectiveness of various diet patterns among patients with multiple sclerosis. Advances in Psychiatry and Neurology/Postępy Psychiatrii i Neurologii, 32(1), 49-58.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Beslenme Bilimi

Bölüm

Derleme

Yazarlar

Zeyneb Yıldırım ^*
0000-0002-7096-4978
Türkiye

İlknur Gökçe Yıldırım
0000-0001-8788-2242
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Nisan 2024

Gönderilme Tarihi

14 Şubat 2024

Kabul Tarihi

24 Nisan 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2024 Cilt: 9 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA64MU23XA

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Yıldırım, Z., & Yıldırım, İ. G. (2024). Glütensiz Diyet Multiple Skleroz Hastalığında Etkili Olabilir Mi? Mini Bir Derleme. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 9(1), 74-85. https://izlik.org/JA64MU23XA

AMA

1.Yıldırım Z, Yıldırım İG. Glütensiz Diyet Multiple Skleroz Hastalığında Etkili Olabilir Mi? Mini Bir Derleme. Busbid. 2024;9(1):74-85. https://izlik.org/JA64MU23XA

Chicago

Yıldırım, Zeyneb, ve İlknur Gökçe Yıldırım. 2024. “Glütensiz Diyet Multiple Skleroz Hastalığında Etkili Olabilir Mi? Mini Bir Derleme”. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 9 (1): 74-85. https://izlik.org/JA64MU23XA.

EndNote

Yıldırım Z, Yıldırım İG (01 Nisan 2024) Glütensiz Diyet Multiple Skleroz Hastalığında Etkili Olabilir Mi? Mini Bir Derleme. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 9 1 74–85.

IEEE

[1]Z. Yıldırım ve İ. G. Yıldırım, “Glütensiz Diyet Multiple Skleroz Hastalığında Etkili Olabilir Mi? Mini Bir Derleme”, Busbid, c. 9, sy 1, ss. 74–85, Nis. 2024, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA64MU23XA

ISNAD

Yıldırım, Zeyneb - Yıldırım, İlknur Gökçe. “Glütensiz Diyet Multiple Skleroz Hastalığında Etkili Olabilir Mi? Mini Bir Derleme”. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 9/1 (01 Nisan 2024): 74-85. https://izlik.org/JA64MU23XA.

JAMA

1.Yıldırım Z, Yıldırım İG. Glütensiz Diyet Multiple Skleroz Hastalığında Etkili Olabilir Mi? Mini Bir Derleme. Busbid. 2024;9:74–85.

MLA

Yıldırım, Zeyneb, ve İlknur Gökçe Yıldırım. “Glütensiz Diyet Multiple Skleroz Hastalığında Etkili Olabilir Mi? Mini Bir Derleme”. Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, c. 9, sy 1, Nisan 2024, ss. 74-85, https://izlik.org/JA64MU23XA.

Vancouver

1.Zeyneb Yıldırım, İlknur Gökçe Yıldırım. Glütensiz Diyet Multiple Skleroz Hastalığında Etkili Olabilir Mi? Mini Bir Derleme. Busbid [Internet]. 01 Nisan 2024;9(1):74-85. Erişim adresi: https://izlik.org/JA64MU23XA