An Ego-Document from the Ottoman Archives: The Letters of Captivity of Yusuf Muhlis Pasha from Cirrhosis

Year 2026, Volume: 3 Issue: 2, 124 - 142, 21.01.2026

Kemal Gurulkan

Abstract

During the Moroccan uprising, Yusuf Muhlis Pasha, a prominent figure in Siroz, took on important responsibilities. From the letters he wrote to his family members while in captivity, we understand that after he and his son Mustafa were taken prisoner by the Russians in Varna, they were taken to Hocabey. In his letters, he states that he does not wish to mention the distressing situation they find themselves in due to their captivity and that he has no choice but to accept his fate with patience. He also expresses his hope and belief that the Sultan will not forget him and that he will be rescued either before peace is achieved or, at the latest, in the peace treaty.
The letters reveal that Yusuf Muhlis Pasha's greatest concern, besides his longing, was the anxiety that his first wife, Fatma Hanım, who resided in Kütahya, would suffer financial hardship because, according to the Ottoman administrative structure, her income would be allocated to someone else. A significant portion of his letters consists of efforts to alleviate this concern by relocating his family to Siroz and selling some of the silver from his horses' harnesses to cover their expenses.
The Presidency of the State Archives has determined that all letters identified within the Hatt-ı Hümayun (HAT) collection of the Ottoman Archives were written on the same day. We understand from the statements that they were given a limited amount of time to write the letters, and therefore, instead of writing some of the letters separately, they combined them into one. Furthermore, due to lack of time, they were unable to write letters to some individuals despite their desire to do so. Only one of the letters provides information about the location where they were in Russia, and through this statement, it is determined that Yusuf Muhlis Pasha spent his captivity in Hocabey.
We see that Yusuf Muhlis Pasha wrote letters to his family members, including his wives Fatma and Cemile, his mother, his brother Müderris Demir Bey, his daughter Ayşe, and his daughter Fatma, who was the wife of Demirhisar Ayan Ali Bey, as well as to individuals he ordered or made requests to regarding family matters. Furthermore, from a letter he wrote to his second wife, Cemile Hanım, we learn that he had another daughter named Hacer.
In these letters of captivity written by Yusuf Muhlis Pasha, who from cirrhosis, I clearly discern the narrative elements of sorrow, suffering, longing for his family members, and hopes for salvation, as well as his frequent pleas not to leave him without letters because he was concerned about their situation, and his emphasis on how the letters should be sent.

Keywords

An Ego-Document from the Ottoman Archives , Yusuf Muhlis Pasha from Cirrhosis , Letters of Captivity

Arşivden Bir Ben-Anlatısı: Sirozlu Yusuf Muhlis Paşa'nın Esaret Mektupları

Abstract

Mora isyanı sırasında önemli görevler üstlenmiş olan Siroz Ayânı Yusuf Muhlis Paşa'nın, aile fertlerine yazdığı bu esaret mektuplarından Varna'da oğlu Mustafa ile birlikte Ruslara esir düştükten sonra Hocabey'e götürüldüklerini anlamaktayız. Mektuplarında esarete düşmekten dolayı içinde bulundukları keder verici durumdan bahsetmek istemediğini ve kadere rıza ile sabretmekten başka bir çaresi olmadığını ifade etmesinin yanı sıra Padişahın kendisini unutmayarak ya barıştan önce veya en geç barış antlaşmasında kurtuluşa ereceğine olan ümit ve inancını ifade etmektedir.
Mektuplarda Yusuf Muhlis Paşa'nın en büyük sıkıntısının çektiği hasret yanında özellikle birinci eşi olan ve Kütahya'da ikamet eden Fatma Hanım'ın, Osmanlı idari yapısı gereği gelirlerinin başkasına tahsis edilmesinden dolayı maddi sıkıntılar çekeceği endişesi olduğu görülmektedir. Mektuplarının yoğun bir kısmı bu endişeyi gidermek için ailesinin Siroz'a nakledilmesi ve atlarının eğerlerinden bazılarının gümüşleri satılarak harçlıklarının karşılanması çabasından oluşmaktadır.
Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşiv koleksiyonlarından Hatt-ı Hümayun (HAT) fonu içinde tespit edilen mektupların hepsinin aynı gün kaleme alındığını, mektupları yazmak üzere kendilerine kısıtlı bir zaman verildiğini bundan dolayı bazı yazması gereken mektupları ayrı ayrı değil de birleştirerek yazdığı gibi bazılarına da zaman yokluğundan arzu etmelerine rağmen mektup yazamadığını ifadelerden anlamaktayız. Mektupların sadece birisinde Rusya'da bulundukları mekanla ilgili bilgi vermekte ve bu ifade vesilesiyle Yusuf Muhlis Paşa'nın esaretini Hocabey'de geçirdiği tespit edilmektedir.
Yusuf Muhlis Paşa'nın mektuplarını ailesi ile ilgili işlerinden dolayı iş buyurduğu veya ricalarda bulunduğu şahısların yanı sıra aile fertlerinden hanımları Fatma ve cemile hanımlara, annesine, kardeşi Müderris Demir Bey'e, kızı Ayşe ve Demirhisar Ayanı Ali Bey'in hanımı olan kızı Fatma hanımlara yazdığını görmekteyiz. Ayrıca ikinci hanımı Cemile Hanım'a yazdığı mektuptan Hacer adında bir kızı daha olduğunu öğrenmekteyiz.
Sirozlu Yusuf Muhlis Paşa'nın yazmış olduğu bu esaret mektuplarında ben anlatı unsurlarını en net bir şekilde çektiği keder, ıstıraplar, aile fertlerine duyduğu hasret ve kurtuluş umutları gibi duygu ifadelerinin yanısıra onların durumlarını merak ettiği için kendisini mektupsuz bırakmamalarını da sık sık tekrar etmekte ve mektupların ne yolla gönderileceğini de vurgulamakta olduğu satırlarda görmekteyiz.

Keywords

Arşivden Bir Ben-Anlatısı , Sirozlu Yusuf Muhlis Paşa , Esaret Mektupları