MƏHTİMQULUFƏRAQİNİN POEMA YARADICILIĞI

Öz

XVIII-XIX əsrlər klassik türkmən ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi Məhtimqulu Fəraqi Şərq ədəbiyyatının bir çox janrlarında yazdığı lirik şeirləri ilədünya şöhrəti qazanmış filosof-şairdir. Bu günəqədər onun qələminəməxsus on üç poeması da məlumdur. Üç poemada onun adının çəkil-məməsi vəhər birinin yeganəəlyazma nüsxəsinin olması səbəbindən onların şairəməxsusluğu hələ-lik dəqiqləşdirilməmişdir. Bu məqalədəşairin mövzusunu türk vəŞərqəfsanəvərəvayətlərindən, türkmən-türk folklorundan, məşhur türk vəŞərq şairlərinin əsərlərindən, Quran qissə-ayələrindən götürdüyü on poeması haqqın-da ətraflı məlumat verilir.

Anahtar Kelimeler

• Məhtimqulu Fəraqi
• klassikədəbiyyat
• poema
• əfsanə
• türk vəŞərq ədəbiyyatı

Kaynakça

1. Andalıp. (1973). Yusup-Züleyxa. Tankıdı tekst. Aşgabat.
2. Aşırov, A. (1983). Maqtımqulınıň poemaları. Türkmenistan SSR IA-nıň xabarları (Jemqıetşilik ılımlarıň seriyası).
3. Aşırov, A. (1984). Maqtımqulınıň qolyazmalarınıň tesviri. Aşgabat: Ilım.
4. Aşyrow, A; Mämmetjumaýew , A; Guzuçiýewa, G;. (2013). Milli Golýazmalar Institutynyň golýazmalarynyň teswiri (türkmen dilindäki golýazmalar). Aşgabat.
5. Çarıqulıyeva, A. (1961). Maqtımqulınıň tebiqata sınçılıqı. Türkmenistan SSR IA-nıň xabarları (Jemqıetşilik ılımlarıň seriyası).
6. Fəraqi, M. (2014). Seçilmiş əsərləri. Bakı: Elm və təhsil.
7. Gürgenli, A. (1939). Türkmen klassik şaxırı Maqtımqulı Pıraqı. Sovet edebiyatı.
8. Guzyçyýewa, G. (2014). Magtymgulynyň döredijiliginde “Kysasy Rabguzy” eseriniň täsiri. Köňül gözgüsi.

9. Klassik Azərbaycan ədəbiyyatında işlənən ərəb-fars sözlərinin lüğəti. İki cilddə, II cild. (2005). Bakı: Şərq-Qərb.
10. Magtymguly. (2013). Eserler ýygyndysy. İki ciltde, II jilt. Aşgabat: Ylym.
11. Maqtımqulı. (1983). Saylanan eserler. İki tomluk, I tom. Aşqabat: Türkmenistan.
12. Məğribi (Təbrizi), Ş. (2009). Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi. Üçüncü cild. Bakı: Elm.
13. Meläýewa, N. (2014). Magtymgulynyň döredijiliginde Ýusup ýordumu . Köňül gözgüsi.
14. Nazarov, Q. (1980). Türki dilli qolyazmaların kataloqu. Aşgabat.
15. Osmanlı, İ. (2014, İyun 28). Bakıda böyük türkmən şairi Məhtimqulu Fəraqinin yeni “Divan”ı tapılmışdır. 525-ci qəzet.
16. Osmanlı, İ. (2020). Məhtimqulu Fəraqi və Əlişir Nəvai. Müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq.
17. Qarrıyev, B. (1975). Maqtımqulı. Aşgabat: Ilım.
18. Qurani-kərim. (2010). (Z. Ərəb dilindən tərcümə edənlər: Bünyadov, & V. Məmmədəliyev, Tərc.) Bakı: Cıraq.
19. Sarıyev, B. (2014). Mahtumkulunun eserlerinde hezreti-Alinin yeri ve onun tipik özellikleri haqqında. Mahtumkulu anı kitabı.
20. Абаев, С. (2014). Бывал ли Махтумкули в Каракалпакистане? Махтумкули Фраги и общечеловеческие культурные цен¬ности. Материалы Международной научной конференции. 14-16 мая. Ашгабат: Ылым.
21. Абилов, А. (1968). Литературные версии легенд о Кисекбаше и поэма Г.Тукая Сенной Базар, или Новый Кесикбаш. Габдулла Тукай.
22. Ахметгалеева, Я. (1979). Исследование тюркоязычного памятника Кисекбаш китабы. Москва: Наука.
23. Аширов, А. (1990). Туркменские поэмы XVIII века. Ашхабад: Ылым.
24. Бертельс, Е. (1965). Суфизм и суфийская литература. Москва: Наука.
25. Гордлевский, В. (1960). Избранные сочинения, I том. Исторические работы. Москва: Восточная литература.
26. Дмитриева, Л. (1980). Описание тюркских рукописей Института востоковедения. Том. 3. Москва.
27. Каррыев, Б. (1972). Махтумкули и Навои. Türkmenistan SSR IA-nıň xabarları (Jemqıetşilik ılımlarıň seriyası).
28. Мустаков, Р. (1984). Махтумкули и Навои (о взаимосвязях творчества). Türkmenistan SSR IA-nıň xabarları (Jemqıetşilik ılımlarıň seriyası).
29. Мустаков, Р. (1987). Сюжет о Юсуфе и Зулейхе и поэзия Махтумкули. Известия АН Туркменской ССР (Cерия общественных наук).
30. Мустаков, Р. (1989). Поэма Махтимкули о голубе и ее версии на Востоке. Известия АН Туркменской ССР (Cерия общественных наук).
31. Пенджиев, М. (2014). Махтумкули в Индии. Махтумкули Фраги и общечеловеческие культурные ценности. Материалы Междуна¬родной научной конференции. 14-16 мая. Ашгабат: Ылым.
32. Скосырев, П. (1945). Туркменская литература. Москва: Советский писатель.
33. Скосырев, П. (1960). Махтумкули Фраги . Ашхабад: Туркменское государственное издательство.
34. Снесарев, Г. (1983). Хорезмские легенды как источник по истории религиозных культов Средней Азии. Москва: Наука.
35. Турдыбаев, К. (2014). Махтумкули Фраги и общечеловеческие культурные ценности. Материалы Международной научной конференции. 14-16 мая. Ашгабат: Ылым.
36. Шагельдыева, О. (2014). Путешествие Махтумкули. Махтумкули Фраги и общечеловеческие культурные ценности. Материалы Международной научной конференции. 14-16 мая. Ашгабат: Ылым.
37. Ярославский, Е. (1959). Как родятся, живут и умирают боги и богини. Москва: Советская Россия.