Research Article

QAZAQ XALIQ ERTEGİLERİ ARQILI OQUWŞILARDIÑ ADAMGERŞİLİK TÄRBİYESİN QALIPTASTIRUW

Volume: 2 Number: 4 November 30, 2023
EN KK TR

QAZAQ XALIQ ERTEGİLERİ ARQILI OQUWŞILARDIÑ ADAMGERŞİLİK TÄRBİYESİN QALIPTASTIRUW

Öz

Maqalada oquwşılardıñ adamgerşilik tärbiyesin qalıptastıruwda-ğı Qazaq xalıq ertegileriniñ röli men mañızı qarastırıladı. Biz Qazaq xalqınıñ xalıqtıq pedagogikasınıñ tärbiyelik mäselelerin zerdeleytin bolsaq, olardı xalıq şığarmaları negizinde zertteytin bolamız. Ädette, xalıq ertegileri balalıq şaq pen özin özi tanuwdı qalıptastıruw üşin mañızdı. Ejelgi zamanda qalıptasqan ejelgi Qazaq folklorınıñ eñ köne türleriniñ biri ertegi janrı. Ejelgi zamannan beri urpaqtan urpaqqa jalğasıp kele jatqan xalqımızdıñ keremet murası. Şındığında, bul janr bizdiñ zamanımızda da joyılğan joq jäne onıñ mağınası ertegilermen tığız baylanıstı. Öytkeni sol kezdegi danışpandar adamdar arasında ülken bedelge iye boldı. Ertegilerdiñ sätti qoyılımdarı Qazaq xalqınıñ este saqtaw qabileti joğarı ekenin däleldeydi. Sonımen birge ertegiler, onıñ nasiyxat berüw erekşeligi ädebiyetke jaña mağına qostı. Maqalada qazirgi mektepterde sonıñ işinde bastawış sınıbında bala boyında bolmısqa degen belsendi tanımdıq qatınastı qalıptastıruwğa jäne damıtuwğa bağıttalğan jumıstar jöninde ayta kelip, balanı tärbiyelew men bolmısqa tanımdıq qatınas qalıptastıruwdı tanımdıq ädebiyetter arqılı jolğa qoyuğa bolatındığın atap ötedi. Qazirgi tañda oqıtuw isindegi negizgi talap ömir şındığı men aynaladağı qubılıstardı balalarğa xalıq awız ädebiyetiniñ şığarmaları arqılı tanıtuw, sol arqılı balanıñ oy örisi men qiyalın, éstetikalıq jäne adamgerş-lik sezimderin damıta otırıp, olardıñ boyında xalıq şığarmaşılığına qurmet pen eñbeksüygiştik qasiyetterdi arttıruw ekendigin ğılımiy turğıda qarastıradı. Qazaqtıñ xalıq ertegilerin pedagogikalıq psixologiyalıq turğıdan qarastırıp, jas jetkinşekterge tanımdıq äseriniñ joğarı bolatındığın täjiribe körsetkenin, xalıq ertegileriniñ tañdawlı ülgileriniñ boyınan körkem kesteli til, tereñ oy jäne üzdik keyipkerlerdi tawıp, balanıñ boyında soğan degen jılı közqarastı añğaruwğa boladı. Munıñ sırı onıñ ğasırlar boyı jasalıp, qalıptasqan xalıq şığarmaşılığı boluwınan dep sanaymız.

Anahtar Kelimeler

References

  1. Alpısbaeva Q. (2015) Fol’klorlıq Matinnin Oqıluvı men Matin Tarihın Zerttevdegi Tura Malimetter, Kervan, No 1 (40), ss. 30-35
  2. Avezov M. (1991) Adebiyat Tarixi, Almatı: Ana Tili. Barlasulı T. (2000) Söz Atası – Ertegi, Qurannan Sır Şertedi, Qazaq Adebiyati, No 39, ss. 22-29.
  3. Bastav (metin): Orta Mektepterdin 3-4 Sınıptarına Arnalğan "Ana Tili" Oqulığına Qosımşa Avız Adebiyati
  4. ülgilerinin Jıynağı (2000) Qur. I. Ömirtayeva, T. Mınjasarova, Astana: Sarıarka Yayıncılığı.
  5. Baytursınov A. (1991) Aq Jol, Almatı: Jalın Yayıncılığı.
  6. Baytursınulı A. (2013) Altı Tomdıq Şığarmalar Jiynağı, Qur. R. S. İmaxanbet; Almatı: El-şejire.
  7. Ğabdullin M. (1989) Qazaq Xalıq Avız Adebiyeti, Almatı: Jazuşı Yayıncılığı.
  8. İzğuttınova R. (2017) Mekteptin Bastavış Satısında Qazaq Xalıq Avız Adebiyati Ülgilerin Oqıuv Adistemesi, Almatı. Jurtbay T. (2020) Barlav Tamır, Xalık Avız Adebiyati – Tarixi Derek Retinde, Astana: L.N.Gumilov Universiteti.

Details

Primary Language

Kazakh

Subjects

Literary Studies (Other)

Journal Section

Research Article

Authors

Publication Date

November 30, 2023

Submission Date

October 9, 2023

Acceptance Date

November 29, 2023

Published in Issue

Year 2023 Volume: 2 Number: 4

APA
Belgiyeva, G. (2023). QAZAQ XALIQ ERTEGİLERİ ARQILI OQUWŞILARDIÑ ADAMGERŞİLİK TÄRBİYESİN QALIPTASTIRUW. Comparative Turkish Dialects and Literatures, 2(4), 29-38. https://izlik.org/JA43KN89ZX