The Evolution of Turkey’s Trade Policies: Competitiveness and Reform Processes in a Changing Global Environment

Yıl 2025, Cilt: 29 Sayı: 2, 61 - 88, 29.12.2025

Bilge Çağatay

https://doi.org/10.51945/cuiibfd.1831275

Öz

This study analyzes the Republic of Türkiye's century-long development drive and trade policies together with the concept of competitiveness. The aim of the study is to analyze how competitiveness has evolved over the century. In line with this objective, political and economic developments are evaluated simultaneously and important turning points in the historical process are identified. A political economy perspective has been adopted as a useful method in this respect. The transformation of Türkiye through internal and external dynamics has been photographed. From 1923 to 2024, the results of statist policies, liberal policies, planned economy, mixed economy, and neoliberal policy experiences are discussed. Theoretical and empirical definitions of the concept of competitiveness and policy change to increase Türkiye's competitive performance through the indicators are analyzed. In light of the data, it is determined that there was no significant improvement in Türkiye's competitiveness until 1980, while a more rapid development was observed after 1980. After 1980, it can be said that Türkiye has risen to a competitive position especially in textiles, food, chemical products, motor vehicles, basic metal products and machinery industry among export products. It has been emphasized that after the year 2024, Türkiye should shape its long-term plans with measures that support its competitiveness.

Anahtar Kelimeler

Competitiveness , International Trade , Türkiye

Türkiye’nin Ticaret Politikalarının Evrimi: Değişen Dünya Düzeninde Rekabetçilik ve Reform Süreçleri

Öz

Türkiye Cumhuriyeti’nin bir asırdır devam eden kalkınma hamlesi ile ticaret politikaları bu çalışma kapsamında rekabetçilik kavramıyla birlikte incelenmiştir. Çalışmanın amacı yüzyıllık süre zarfında rekabet gücünün nasıl evrim geçirdiğini analiz edebilmektir. Bu hedef doğrultusunda siyasi ve ekonomik gelişmeler aynı anda değerlendirilmiş ve tarihsel süreçteki önemli kırılma noktaları tespit edilmiştir. Ekonomi politik bir bakış açısı bu bakımdan faydalı bir yöntem olarak benimsenmiştir. Türkiye’nin iç ve dış dinamiklerle dönüşümünün fotoğrafı çekilmiştir. 1923 yılından 2024 yılına gelene kadar devletçi politikalar, liberal politikalar, planlı ekonomi, karma ekonomi ve neoliberal politika tecrübelerinin sonuçları tartışılmıştır. Rekabet gücü kavramının teorik ve ampirik tanımları ile belirlenen göstergeler vasıtasıyla Türkiye’nin rekabetçi performansını arttırmaya yönelik politika değişimleri irdelenmiştir. Elde edilen veriler ışığında Türkiye’nin 1980 yılına kadar rekabet gücünde kayda değer bir gelişme olmadığı tespit edilirken, 1980 sonrasında daha hızlı bir gelişim kaydedildiği tespit edilmiştir. 1980 sonrasında özellikle ihraç ürünleri arasında tekstil, gıda, kimyasal ürünler, motorlu taşıtlar, ana metal ürünler ve makine sanayisinde rekabetçi bir konuma yükseldiği söylenebilir. 2024 yılı sonrasında Türkiye’nin uzun vadeli planlarını rekabet gücünü destekleyici önlemlerle şekillendirmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Rekabet Gücü , Uluslararası Ticaret , Türkiye

Kaynakça

• Acar, Y (1983). Cumhuriyet idaresinin devraldığı ekonominin genel durumu. https://acikerisim.uludag.edu.tr/bitstream/11452/20629/1/4_1_9.pdf
• Aiginger, K., Bärenthaler-Sieber, S., & Vogel, J. (2013). Competitiveness under new perspectives (WWWforEurope Working Paper No. 44; WIFO Studies No. 47019).
• Almeida, V. L. B., Esquivel, C. Nicolin, J. P., & Kehoe, T. (2018). Did the 1980s in Latin America need to be a lost decade?. 2018 Meeting Papers, 829, Society for Economic Dynamics.
• Amador, J., Fernandes, A., & Nogueira, G. (2022). The competitiveness of the Portuguese economy: A view from a composite indicator. Economic Bulletin and Financial Stability Report Articles and Banco de Portugal Economic Studies. Banco de Portugal, Economics and Research Department.
• Arslan, M. (2016). II. Dünya Savaşı ve Türkiye’de Savaş Ekonomisi. Aydın Toplum ve İnsan Dergisi, 2, 1-14.
• Bartoloni, E. (2016). How do firms perceive their competitiveness? measurement and determinants. Rivista Di Statistica Ufficiale, 2, 33-63.
• Bayoumi, T., Appendino, M., Barkema, J., & Cerdeiro, D. A. (2018). Measuring competitiveness in a world of global value chains (IMF Working Paper, WP/18/229).
• Benzaquen, J., Alfonso del Carpio, L. Zegarra, L. A., & Valdivia, C. A. (2010). A competitiveness index for the regions of a country. Cepal Review, 102, 67-84.
• Berkes, N. (1978). Türkiye’de çağdaşlaşma. İstanbul: Doğu Batı Yayınları.
• Birnie, E., Johnston, R., Heery, L., & Ramsey, E. (2019). A critical review of competitiveness measurement in Northern Ireland. Regional Studies, 53(10), 1494-1504.
• Bolt, J., Timmer, M., & Van Zanden, J. L. (2014). GDP per capita since 1820, Van Zanden, J.L. (Ed.). How was life?: Global well-being since 1820, OECD Publishing. http://dx.doi.org/10.1787/9789264214262-7-en.
• Boratav, K. (2012). Türkiye iktisat tarihi. Ankara: İmge Kitabevi.
• Clark, P. B., Wei, S., Tamirisa, N. T., Sadikov, A. M., & Zeng, L. (2004). A new look at exchange rate volatility and trade flows (IMF Occasional Paper No. 235).
• Çağlar, Ü. (2003). Döviz kurlarının belirlenmesi: Uluslararası para sistemi ve ekonomik istikrar. İstanbul: Alfa Yayınları.
• Diakantoni, A., Escaith, H., Roberts, M., & Verbeet, T. (2017). Accumulating trade costs and competitiveness in global value chains (WTO Working Paper ERSD-2017-02).
• Djogo, M., & Stanisic, N. (2016). Is the global competitiveness report the right measure of macroeconomic competitiveness? Zbornik radova Ekonomskog fakulteta Rijeka, 34(1), 91-117.
• Durand, M., & Giorno, C. (1987). Indicators of international competitiveness: conceptual aspects and evaluation. OECD Journal, 9, 147-182.
• Esterhuizen, D. (2006). An evaluation of the competitiveness of the South African agribusiness sector [PhD Thesis, Agricultural Economics, University of Pretoria].
• Fantechi, F., & Fratesi, U. (2022). Measuring competitiveness differentials inside the same region: a propensity-score matching approach. Social Indicators Research. https://doi.org/10.1007/s11205-022-02908-7.
• Federico, G. (2005). Not guilty? agriculture in the 1920s and the great depression. The Journal of Economic History, 65(4), 949-976.
• Fendel, R., & Frenkel, M. (2005). The international competitiveness of Germany and other European economies: the assessment of the global competitiveness report. Intereconomics, 40(1), 29-35.
• Frohberg, K., & Hartmann, M. (1997). Comparing measures of competitiveness (Discussion Paper No. 2). Institute of Agricultural Development in Central and Eastern Europe (IAMO), Halle (Saale). https://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:gbv:3:2-22616
• Gökçen, S. (2020). İki darbe arası Türk demokrasisi. Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, 67, 241-264.
• Kausar, R., & Zulfiqar, K. (2017). Exchange rate volatility and productivity growth nexus in selected Asian countries. Pakistan Economic and Social Review, 55(2), 595-612.
• Kazgan, G. (2005). Türkiye ekonomisinde krizler (1929-2001): Ekonomi politik açıdan bir irdeleme. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Kepenek, Y., & Yentürk, N. (2010). Türkiye ekonomisi. İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Keyder, Ç. (2010). Türkiye’de Devlet ve Sınıflar. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Kharlamova, G., & Vertelieva, O. (2013). The international competitiveness of countries: economic-mathematical approach. Economics & Sociology, 6(2), 39-52.
• Kirişçi, K. (2009). The transformation of Turkish foreign policy: The rise of the trading state. New Perspectives on Turkey, 40, 29-57.
• Koçaşlı, İ. O. (2017). 1923 İzmir İktisat Kongresinde alınan kararların dönemin iktisat politikalarına etkileri. International Journal of Academic Value Studies, 3(17), 134-148.
• Koyuncu, M., Mıhcı, H., & Yeldan, A. E. (2017). Geçmişten geleceğe Türkiye ekonomisi. İstanbul, İletişim Yayınları.
• Lall, S. (2001). Competitiveness indices and developing countries: An economic evaluation of the global competitiveness report. World Development, 29(9), 1501-1525.
• Madsen, J. B. (2001). Trade barriers and the collapse of world trade during the great depression. Southern Economic Journal, 67(4), 848-868.
• Öniş, Z. (2003). Domestic politics versus global dynamics: towards a political economy of the 2000 and 2001 financial crises in Turkey. Turkish Studies, 4(2), 1-30.
• Özkardeş, L. (2015). Cumhuriyetin ilk yılları ve 1929 ekonomik buhranında dış ticaretin yönetimi. Gümrük ve Ticaret Dergisi, 6, 25-34.
• Pamuk, Ş. (2014). Türkiye’nin 200 yıllık iktisadi tarihi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.
• Sala-i-Martin, X., Blanke, J., Hanouz, M. D., Geiger, T., Mia, I., & Paua, F. (2007). The global competitiveness index: measuring the productive potential of nations. WWF The Global Competitiveness Report 2007-2008.
• Sezdi, T., & Giray, F. (2019). 2000 sonrası Türkiye’yi etkileyen krizler ve özelleştirme gelirleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi. Journal of Life Economics, 6(3), 265-282.
• Siudek, T., & Zawojska, A. (2014). Competitiveness in the economic concepts, theories, and empirical research. Oeconomia, 13(1), 91–108.
• Stanovnik, P., & Kovačič, A. (2000). Measuring competitiveness of national economies with emphasis on Slovenia (Institute for Economic Research Working Paper No. 6, pp. 1-26).
• Turner, P., & Van't Dack, J. (1993). Measuring international price and cost competitiveness (Bank for International Settlements Economic Papers No. 39).
• Presidency of The Republic of Türkiye, Presidency of Strategy and Budget, First Five Year Development Plan, (1963-1967).
• Presidency of The Republic of Türkiye, Presidency of Strategy and Budget, Second Five Year Development Plan, (1968-1972).
• Presidency of The Republic of Türkiye, Presidency of Strategy and Budget, Third Five Year Development Plan, (1973-1977).
• Presidency of The Republic of Türkiye, Presidency of Strategy and Budget, Fourth Five Year Development Plan, (1979-1983).
• Uca, A. (2017). Atatürk ilkeleri Türk milletine neler kazandırdı?. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 19(33), 151-162.
• Üstün, S. (1997). Turkey and the Marshall Plan: strive for aid. The Turkish Yearbook of International Relations, 27, 31-52.
• Vonyo, T. (2008). Post-war reconstruction and the golden age of economic growth. European Review of Economic History, 12(2), 221-241.
• Waltz, K. N. (1964). The stability of a bipolar world. Daedalus, 93(3), 881-909.
• World Bank Report. (2022). Leveraging global value chains for growth in Turkey: A Turkey country economic memorandum (Report No: AUS0002378).
• Xifre, R. (2021). Non-price competitiveness factors—a simple measure and implications for the five largest euro area countries. The World Economy, 44(11), 3091-3110.
• Yeldan, E. (2002). Küreselleşme sürecinde Türkiye ekonomisi: Bölüşüm, birikim ve büyüme. İstanbul: İletişim Yayınları.