Kıbrıs Barış Harekâtı’nın Ateş Gücü: Türk Zırhlı Birlikleri

Abstract

Bu çalışma Kıbrıs Barış Harekâtı’nda Türk Zırhlı Birlikleri’nin üstlendiği stratejik rolü, operasyonel kabiliyetlerini ve muharebe gücünü bütüncül bir perspektifle incelemektedir. Araştırma kapsamında harekâtın planlama ve icra safhalarında zırhlı unsurların muharebe sahasında yürüttüğü kritik görevler, arazi koşullarındaki lojistik hazırlık süreçleri ve ateş gücü kapasitesinin operasyonun genel başarısına olan etkisi analiz edilmektedir. Zırhlı birliklerin amfibi harekât sonrasındaki harekât derinliği kazanma ve stratejik noktaların kontrolündeki işlevi tablolar ve harekâta katılan personelin tanık anlatımlarıyla desteklenerek kronolojik bir düzende sunulmaktadır. Ayrıca makale, harekât sürecinde görev yapan personeli ve tank sınıfı şehitlerini titizlikle tespit ederek askeri literatürde yer alan mevcut eksik veya çelişkili verileri bilimsel bir zeminde tartışmaya açmaktadır. Bu çalışma, Kıbrıs Barış Harekâtı’nın askeri başarılarındaki zırhlı birlik etkisini somut verilerle ortaya koyarak Türk askeri tarih yazımına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Keywords

• Kıbrıs Barış Hrekâtı
• Türk Silahlı Kuvvetleri
• Tank
• Türk Zırhlı Birlikleri
• Zırhlı Muharebe
• Ateş Gücü

The Firepower of the Cyprus Peace Operation: Turkish Armored Units

Abstract

This study examines the strategic role, operational capabilities, and combat effectiveness of the Turkish Armored Units during the Cyprus Peace Operation from a holistic perspective. Within the scope of the research, the critical tasks carried out by armored elements on the battlefield during the planning and execution phases of the operation, the logistical preparation processes conducted under challenging terrain conditions, and the impact of firepower capacity on the overall success of the operation are analyzed. The role of armored units in achieving operational depth following the amphibious landing and in securing strategic objectives is presented in chronological order, supported by tables and first-hand accounts from personnel who participated in the operation. Furthermore, the article meticulously identifies the personnel and armored corps martyrs who served during the operation and discusses, on a scholarly basis, the incomplete or contradictory data found in the existing military literature. By demonstrating the influence of armored units on the military achievements of the Cyprus Peace Operation through concrete evidence, this study aims to contribute to Turkish military historiography.

Keywords

• Cyprus Peace Operation
• Turkish Armed Forces
• Tank
• Turkish Armored Units
• Armored Warfare
• Firepower

References

1. Alpender, O Haluk, Modern Savunma Mevzileri ve Batonlu Sahra Yuvalarıyla Donatılmış Bir Mukavemet Merkezine Hücum Kıtalarıyla Taarruz, As. Fb. Basımevi, Ankara 1947.
2. Başara, Levent - Serhat Güvenç, Kıbrıs İçin Havalandılar “G-Günü”, Kronik Yayınları, İstanbul 2022.
3. Butler, Judith, Savaş Tertipleri, Çev. Şeyda Öztürk, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2020.
4. Çopur, İzzettin, 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı ve Anılar, Kastaş Yayınevi, İstanbul 2024.
5. Demirsoy, İlyas, Muhtelif Harplerdeki Sahil Çıkarmaları, Askeri Matbaa, İstanbul 1942.
6. Denizli, Ali, Kıbrıs Barış Harekâtı (20 Temmuz 1974) Kıbrıs’ı Ele Geçiren Üstün Birlikler, Kıbrıs’ta Kahramanlar Kahramanı Olağanüstü Askerler, Barikan Yayınları, Ankara 2014.
7. Erickson, Edward J. ve Uyar Mesut, Phase Line Atilla, Marine Corps University Press, Virginia 2020.
8. Gürcan, İhsan Ali, Kıbrıs Barış Harekâtı ve Ötesi, Kastaş Yayınevi, İstanbul 2013.

9. Keser, Ulvi, Ben de Oradaydım Kıbrıs’tan Gazi Anlatıları 1974, Hiperlink Yayınları, İstanbul 2021.
10. 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı Ders Notu, Harp Akademileri Basımevi, İstanbul 2009.
11. Kıbrıs Barış Harekâtı Şehitleri Albümü, ATASE, Ankara 1976.
12. Öztan, Güven Gürkan. Türkiye’de Militarizm: Zihniyet, Pratik ve Propaganda, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul 2014.
13. Satan, Ali - Erdoğan Şentürk, Tanıkların Diliyle Kıbrıs Olayları (1955-1983), Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara 2024.
14. Şehitoğlu, Yasin - Enes Kurt, Türk Savunma Sanayii Tarihi (1834-2020) Dönemler ve Aktörler, Ötüken Tarih Araştırmaları, İstanbul 2021.
15. Tarakçı, Mustafa, Kıbrıs Barış Harekâtı, Hiperlink Yayınları, İstanbul 2010.
16. Akgün, Sibel - Selin Şahin - Enes Şahin, “Harekât ve Neşriyat: Diyanet Gazetesi’nde 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı Söylemi”, Bilimname Dergisi, 2020, 41, s. 515-549.
17. Bayramov, Amrah - Ahmed Edi, “Kıbrıs Barış Harekâtı’nın Azerbaycan Basınında Yansıması”, İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2020, 6/1, s. 117-141.
18. Çalışkan, Sadık - Derya Doğan Karaburun, “Kıbrıs Barış Harekâtı’nda Türkülerin Propaganda Amaçlı Kullanılması: “Kıbrıs’a Çıktık” Türküsü Üzerine İnceleme”, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2020, 20/2, s. 157-172. Çelebi, İlker - Çelik, Vasfiye, “1960’da Kıbrıs Cumhuriyeti’nin Kuruluşundan 2004 Annan Planı’na Kadar Olan Süreçte Kıbrıs Meselesi”, Ekonomi İşletme Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Dergisi, 2020, 6/2, s. 168-193.
19. Fouskas, Vassilis K., “Reflections on the Cyprus Issue and the Turkish Invasions of 1974”, Mediterranean Quarterly, 2001, s. 99-127.
20. Isıyel, Melâhat, “Kıbrıs Destanı” Korsavaş Dergisi, 1997, 3/7, s. 1-2.
21. Göktürk, Turgay Bülent, “Kıbrıs’ta Rumların Gerçekleştirdiği 1974 Katliamları”, Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, 2017, 116/228, s. 159-170.
22. Gülbay, Alper, “Huzursuz Bir Ortaklığın Ses Getiren Ortaklığı: CHP-MSP Koalisyon Hükümeti ve Kıbrıs Barış Harekâtı”, Çağdaş Türkiye Araştırmaları Dergisi, 2019, 30, s. 333-361.
23. Güvenç, Serhat, “Büyük Anlatısını” Arayan Savaş: 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı”, Türk Savaş Çalışmaları Dergisi, 2022, 3/1, s. 14-31.
24. Güvenç, Serhat, - Uyar, Mesut, “Against All Odds -Turkish Amphibious Operation in Cyprus, 20–23 July 1974”, On Contested Shores : The Evolving Role of Amphibious Operations In The History Of Warfare, Ed. Timothy Heck-B.A. Friedman, Virginia 2020, s. 290-319.
25. Kapucu, Davud, “1974 Kıbrıs Barış Harekâtı”, Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 2020, 4/2, s. 82-104.
26. Karakartal, Oğuz, “Kıbrıs Türk Var Oluş Mücadelesi Konulu Belgeler ve Nesneler Üzerine”, Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 2013, 6/12, s. 105-112.
27. Kaşlılar, Mert Mustafa, “Kıbrıs Kapsamında Türk-Yunan İlişkileri ve Kıbrıs Barış Harekâtı”, Anadolu Strateji Dergisi, 2024, 6/1, s. 61-78.
28. Kaymakçılar, Murat, “Kıbrıs Barış Harekâtı ve Zırhlı Birlikler”, Defence Turk Dergisi, 2022, 2/11, s. 24-30.
29. Keser, Ulvi, “Kıbrıs’ın Stratejik Önemi Bağlamında Adada Askeri Faaliyetler ve İlgili Tarafların Askeri Gücü”, Güvenlik Stratejileri Dergisi, 2006, 2/3, s. 114-122.
30. Özcan, Selim, “Kıbrıs Barış Harekâtı ve Harekâta Katılan Amasyalı Şehit ve Gaziler”, Tarih ve Gelecek Dergisi, 2019, 5/2, s. 223-255.
31. Özkan, Alperen, “Organizational Response To Recurring Foreign Policy Crises: The Case Of Turkish Military Intervention In Cyprus”, İstanbul Üniversitesi Siyasi Bilgiler Fakültesi Dergisi, 2018, 3/2, s. 1-28.
32. Savrun, Ergenekon, “Kıbrıs’ta Yunan Cunta Darbesine Karşı Türk Barış Harekâtının Belgelerle Kısa Tarihi”, Uluslararası Beşeri Bilimler ve Eğitim Dergisi, 2018, 4/9, s. 258-273.
33. Toptaş, Ergüder, “Savaşçı Ruh II. Bölüm”, Silahlı Kuvvetler Dergisi, 2007, 394, s. 46-78.
34. Tümen, Demir Sevinç, “Bolu Kıbrıs Harekâtı Gazileri’nin Hatıraları ve Değerler Eğitimi”, Bilim Armonisi Dergisi, 2024, 6/2, s. 30-40.
35. Kışlalı, M. Ali, “Bilinmeyen Yönleriyle Barış Harekâtı Askeri Cephe-8,” Hürriyet Gazetesi, 27 Temmuz 1984.
36. Tuşalp, Erbil, “Orgeneral Demirel’in Anıları, Benzin Sorunu Nasıl Çözüldü?”, Cumhuriyet Gazetesi, 20 Temmuz 1989.
37. Baday, Gökhan, 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı ve Kars – Ardahan Kıbrıs Şehitleri ile Gazileri, Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Cumhuriyet Tarihi Anabilim Dalı Tarih Bölümü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kars 2009.
38. Bilgin, Ayhan, Samsun’daki Kıbrıs Gazilerinin Gözüyle 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı Üzerine Bir Sözlü Tarih Çalışması, Gazi Osman Paşa Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Anabilim Dalı Tarih Bölümü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Tokat 2012.
39. Çetiner, Abdullah Cengiz, Kıbrıs Barış Harekâtı’nda Kara Muharebeleri, Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Tarih Bölümü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Afyon 2007.
40. İzgi, Rıza Ali, Kıbrıs Barış Harekâtı Sonrasında Türkiye’ye Uygulanan Silah Ambargosu ve Sonuçları, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Cumhuriyet Tarihi Bilim Dalı Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Denizli 2007.
41. Kusutoğlu, Ahmet, Bursa Basınında 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kütahya 2017.
42. Akyar, Sadık, “Anıt Tank Yetim Kaldı”, STRASAM, https://strasam.org/savunma/askeri-harekat/anit-tank-yetim-kaldi-3913. (E.T. 25.12.2025).
43. Borandağ, Cemal, “14 Ağustos 1974 Kuzey Kıbrıs (Tuğgeneral Ahmet Demir’in Anıları)”, https://www.cemalborandag.com/2020/08/14-agustos-1974-kuzey-kbrs.html?m=1. (E.T. 02.06.2024).
44. Çakar, Ercan, “Gol Atan Cepheye Belgeseli”, Anadolu Ajansı, https://www.aa.com.tr/tr/spor/gol-atan-cepheye-belgeseli-ilk-bolumuyle-trt-belgeselde-ekranlara-gelecek/3106605. (E.T. 11.01.2024).
45. Kalyoncuoğlu, Yasemin, “Kıbrıs Gazisi, emekli Kıdemli Albay İzzettin Çopur anıları AA’ya anlattı”, Anadolu Ajansı, https://www.aa.com.tr/tr/kibris-baris-harekatinin-50-yili/kibris-gazisi-emekli-kidemli-albay-izzettin-copur-anilarini-aaya-anlatti/3280536. (E.T. 22.03.2025).
46. Keser, Ulvi, “İstihbarat, Strateji ve Yunan Askeri Kaynaklarında 1974 Kıbrıs’ı”, Anka Enstitü, 2019,
47. https://ankaenstitusu.com/istihbarat-strateji-ve-yunan-askeri-kaynaklarinda-1974-kibrisi/. (E.T. 14.04.2025).
48. “Kıbrıs Barış Harekâtı Anlatım ve Fotoğrafları”, Türkiye Muharip Gaziler Derneği, https://muharipgaziler.org.tr/kibris-baris-harekati/. (08.06.2024).
49. “Kıbrıs Barış Harekâtı Anlatım ve Fotoğrafları”, Türkiye Muharip Gaziler Derneği, https://muharipgaziler.org.tr/kibris-baris-harekati/. (10.06.2024).
50. “Kıbrıs’ta Tarih Yazan Tank Şoförü Abdulkadir Kurt’un Öyküsü”, Kıbrıs Gerçek, https://www.kibrisgercek.com/kibrista-tarih-yazan-tank-soforu-abdulkadir-kurtun-oykusu. (E.T. 03.10.2025).
51. “Yavuz Çıkarma Plajı ve Özgürlük Milli Parkı Bölgesinde Açık Hava Müzesi Projesi”, https://www.kibrisgercek.com/yavuz-cikarma-plaji-ve-ozgurluk-milli-parki-bolgelerinin-acik-hava-muzesine-donusturulme-pr. (11.04.2025).
52. Sözlü Tarih Görüşmeleri
53. Alper, Mehmet, 29 Ekim 2024 tarihli görüşme.
54. Malkoç, Kürşad. 21 Şubat 2024 ve 4 Haziran 2024 tarihli görüşmeler.