Mecliste Ankara: 1920-1923 Yılları Arasında Ankara Belediyesi

Ankara, Anadolu yarımadası içerisinde sürekli ve tutarlı bir yerleşim yeri olarak var olmuştur. Ankara kentinin bu sürekliliği Anadolu coğrafyası içindeki orta konumu, kenti ortak bir buluşma yeri ve yönetim merkezi olarak ortaya çıkarmıştır. Ankara uzun tarihselliği içinde Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuna kadar hem merkez hem de çeperde bir kent olarak var olmuştur. Bu nedenle de Ankara’nın resmen başkent olması, Ankara kenti tarihi için bir dönüm noktasıdır. Yine de Ankara’nın merkez ve merkeziyetçiliğine ilişkin değerlendirmeler, çalışmalara ve araştırmalara defalarca konu edinilmiştir ve bunlar çoğaltılabilir. Fakat Ankara kentinin merkez olma/merkeze dönüş süreci ya da eski merkez olacak İstanbul kadar idari ve beledi hizmetlere ihtiyaç duyduğu süreç benzer bir ilgiye konu olamamıştır. Bu sebeple Ankara’nın başkent olması kentin bir kurumu olan Ankara Belediyesi için de bir dönüm noktası olmuştur. 13 Ekim 1923 tarihi itibariyle Ankara Belediyesi bir başkent belediyesi haline gelmiştir. Bu çalışma, 23 Nisan 1920-13 Ekim 1923 tarihleri arasında belediyelerin, özelde Ankara Belediyesi’nin, küçük-orta ölçekli bir belediye olarak, Büyük Millet Meclisi’nde nasıl gündem olduğu bu bağlamda incelenecektir. TBMM, 23 Nisan 1920 ile 13 Ekim 1923 tarihleri arasında toplam 5 yasama yılında 588 ayrı oturumda toplanmıştır. Çalışma belirtilen oturumlarda Ankara kentini takip edecektir. Bununla birlikte ilk bölüm, Osmanlı Devleti’nin idari ve beledi örgütlenmesinin serencamı ve belirlenen tarih aralığında Ankara vilayeti ve kentinin durumunu izah edecektir. İkinci bölümde ise TBMM zabıt ceridelerinin, zaptı sabık hulasaları ve içtimai ati ruznameleri de ayrıca izlenecek ve gündem takip edilecek; bu çerçevede yalnızca mecliste müzakere edilen maddeler değil aynı zamanda sualler, teklifler, tezkereler, takrirler ve encümen mazbataları Ankara ve Ankara Belediyesi özelinde gözlenecektir. Böylece bir Osmanlı yerel yönetim birimi olarak belediyenin, Ankara kentinin belirlenmiş bir tarih aralığında dönemin en güçlü kamusal alanı olan mecliste nasıl yer bulduğunu izlemeyi hedeflemiştir. Bu yolla da Ankara kentinin yaşadığı ve yaşayacağı değişimin ilk adımlarını görmek amaçlamıştır.