İslam Din Öğretiminde Eşik Kavramlar Teorisi: Yeni Bir Yaklaşım

Abstract

“Eşik Kavramlar Teorisi” (Threshold Concepts Theory), Türkiye akademik literatüründe henüz yeterince tanınmayan bir eğitim teorisi olarak, Din Eğitimi Bilimi içinde tartışılması, değerlendirilmesi ve çok yönlü olarak ele alınması gereken bir modern dönem eğitim teorisi olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu teori, sosyal yapılandırmacı olan David Perkins’in ‘sorunlu bilgi’ (troublesome knowledge) düşüncesinden yola çıkan ekonomistler Erik Meyer ve Ray Land tarafından 2003 yılında geliştirilmiştir. Dünya genelinde çeşitli disiplinlerden araştırmacıların katkılarıyla zenginleştirilen Eşik Kavramlar Teorisi, şu anda eğitimsel bir yaklaşım olarak farklı alanlarda uygulanmaktadır. Eşik Kavramlar Teorisi, en temelde kavramların niteliklerine ve öğretim süreçlerine odaklanmaktadır. Doğaları gereği sorunlu bilgi olarak kabul edilen zorlu kavramların öğretim esnasında bazı problemlere yol açtığını öngörmektedir. Teori, öncelikle bu kavramların zorluklarının farkında olmayı ve ardından öğrencinin öğrenme sürecinde bu engelleri aşmasına rehberlik etmeyi amaçlamaktadır. Bu noktada, öğretmenlerin teoriyle olan ilişkisi ve öğretim içeriğini buna uygun olarak yapılandırabilme becerisi belirleyici bir rol oynamaktadır. Bu nedenle teori, öğrenme süreçlerinin dönüşümü, öğrenci merkezli öğrenmenin derinleştirilmesi ve öğretmen eğitimi ve uzmanlıkları gibi konularda pedagojik bir perspektif sunmaktadır. Makalede, öncelikle Eşik Kavramlar Teorisi’nin tanıtımına, kavramsallaştırılması sürecine ve genel değerlendirilmesine yer verilmiştir. Bu çerçevede, büyük ölçüde İngilizce kaynaklardan oluşan kapsamlı bir literatür taraması gerçekleştirilmiş, ilgili çalışmalar içerik analizi yöntemiyle değerlendirilerek arşivlenmiştir. Teorinin ortaya çıkışından gelişimine kadar geçen süreçte yöneltilen eleştiriler de ele alınarak disiplinlerarası bir bakış açısıyla bütüncül bir değerlendirme sunulmuştur. Çalışma, nitel araştırma yöntemi temelinde yürütülmüş olup, literatür analizi yoluyla teorik bir çerçeve oluşturmak amaçlanmıştır. Literatürdeki çalışmalar temel alınarak yapılan bu teorik değerlendirmede, Eşik Kavramlar Teorisi’nin Din Eğitimi Bilimi alanında özgün bir perspektif olma potansiyeli ortaya konmaya çalışılmıştır. Araştırmanın temel amacı, Eşik Kavramlar Teorisi’ni Türkiye Din Eğitimi Bilimine tanıtmak olduğundan, kesin sınırları belirlenmiş bir model sunmak yerine, teorinin bu bağlamdaki işlevselliğini tartışmaya açan bir çerçeve oluşturulmuştur. Ön çalışma niteliğindeki bu araştırma, Türkiye’deki İslam Din Öğretimi süreçlerinde Eşik Kavramlar Teorisinin pedagojik değerine dikkat çekmektedir. Gelecekte yapılacak ampirik çalışmalar için bir başlangıç noktası oluşturmakta olan bu çalışma nitel yöntemle oluşturulmuş kuramsal bir zemin olma potansiyeli taşımaktadır. Makale kapsamında “cihad”, “hak”, “halife” ve “emanet” gibi kavramlar eşik kavram özellikleri bakımından ele alınmış ve bu örnekler tablolar halinde sunularak her biri pedagojik potansiyelleri açıdan kısaca değerlendirilmiştir. Bu kavramların din öğretimi açısından eşik niteliği taşımaları bireyin düşünsel ve duygusal dünyasında epistemolojik ve ontolojik kırılmalar yaratma niteliklerinden kaynaklanmaktadır. Bu nedenle çalışmada, teorinin pedagojik katkılarının yanı sıra tanımsal belirsizlikleri, bağlamsal sınırlılıkları ve evrensel geçerliliğe dair tartışmaları da ayrıca ele alınmıştır. Böylelikle teorinin İslam din öğretimi içinde ancak bağlam duyarlılığı yüksek ve eleştirel bir tutum ile uygulanması gerektiği vurgulanmıştır.

Keywords

• Din Eğitimi
• İslam Din Öğretimi
• Eşik Kavramlar Teorisi
• Zorlu Bilgi
• Dönüşüm Odaklı Öğrenme

THRESHOLD CONCEPTS THEORY IN ISLAMIC RELIGIOUS EDUCATION: A NEW APPROACH

Abstract

The Threshold Concepts Theory, which remains relatively underexplored in the academic literature of Türkiye, emerges as a contemporary educational framework warranting comprehensive discussion, evaluation, and multidimensional analysis within the domain of Islamic Religious Education. Developed in 2003 by economists Erik Meyer and Ray Land, this theory is grounded in a social constructivist David Perkins’ concept of “troublesome knowledge.” Enhanced by contributions from scholars across diverse disciplines globally, the Threshold Concepts Theory is currently employed as an educational approach in various fields. At its essence, the theory examines the nature of concepts and the instructional processes related to them. It posits that certain complex concepts, inherently categorized as forms of troublesome knowledge, can pose significant challenges to learning. The theory aims to illuminate these conceptual difficulties and guide students in navigating such barriers throughout the educational process. In this framework, the teacher’s engagement with the theory and their capacity to structure instructional content accordingly are pivotal. Consequently, the theory offers a pedagogical perspective that transforms learning processes, fosters student-centered education, and enhances teacher training and expertise. This article introduces the Threshold Concepts Theory, delineates its conceptual foundations, and provides a general evaluation based on an extensive literature review predominantly sourced from English-language materials. Relevant studies were examined through content analysis methods, adopting a holistic, interdisciplinary perspective to address both the development of the theory and the critiques it has encountered. Designed as a qualitative theoretical study, this research aims to construct a foundational framework through literature analysis. Drawing from existing scholarship, this theoretical evaluation explores the potential of the Threshold Concepts Theory to provide a unique lens within the field of Islamic Religious Education. Rather than advocating for a fixed model, the study contextualizes the theory’s possible applications within this specific domain. As a preliminary investigation, it underscores the pedagogical significance of the theory in Islamic religious instruction in Türkiye and serves as a theoretical basis for future empirical research. Within the scope of this article, concepts such as jihad, truth (ḥaqq), caliph (khalīfa), and trust (amāna) are examined concerning the characteristics of threshold concepts. These examples are presented in tabular form and briefly evaluated for their pedagogical potential. Their threshold nature is linked to the epistemological and ontological shifts they may incite within learners’ cognitive and emotional landscapes. Accordingly, the article not only elucidates the pedagogical contributions of the theory but also critically engages with its conceptual ambiguities, contextual limitations, and debates regarding its universal applicability. It emphasizes the necessity of applying the theory in Islamic religious education with a high degree of contextual sensitivity and a critical approach.

Keywords

• Religious Education
• Islamic Religious Instruction
• Threshold Concepts Theory
• Troublesome Knowledge
• Transformative Learning

References

1. Akpınar, Burhan vd. “Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinin Program Geliştirme ve Felsefi Düzlemden Analizi”. EKEV Akademi Dergisi 99 (29 Eylül 2024), 59-73. https://doi.org/10.17753/sosekev.1489135
2. Ariew, Susan. “How We Got Here: A Historical Look at the Academic Teaching Library and the Role of the Teaching Librarian”. Comminfolit 8/2 (2014), 208. https://doi.org/10.15760/comminfolit.2014.8.2.167
3. Barradell, Sarah - Kennedy-Jones, Mary. “Threshold Concepts, Student Learning and Curricu-lum: Making Connections between Theory and Practice”. Innovations in Education and Teaching International 52/5 (03 Eylül 2015), 536-545. https://doi.org/10.1080/14703297.2013.866592
4. Bigger, Stephen. “Victor Turner, Liminality, and Cultural Performance”. Journal of Beliefs & Values 30/2 (Ağustos 2009), 209-212. https://doi.org/10.1080/13617670903175238
5. Blackie, Margaret A L vd. “Student-Centredness: The Link between Transforming Students and Transforming Ourselves”.
6. Booth, Nikki - Kinsella, Victoria. “The Importance of Threshold Concepts and Formative As-sessment in Lower-Secondary School Group Composing”. British Journal of Music Edu-cation 39/2 (Temmuz 2022), 145-156. https://doi.org/10.1017/S0265051722000067
7. Brown, Megan E. L. vd. “Do We Need to Close the Door on Threshold Concepts?” Teaching and Learning in Medicine 34/3 (27 Mayıs 2022), 301-312. https://doi.org/10.1080/10401334.2021.1897598
8. Correia, Paulo R. M. vd. “Uncovering Challenges and Pitfalls in Identifying Threshold Con-cepts: A Comprehensive Review”. Knowledge 4/1 (30 Ocak 2024), 27-50. https://doi.org/10.3390/knowledge4010002

9. Cousin, Glynis. “An Introduction to Threshold Concepts”. Planet 17/1 (Aralık 2006), 4-5. https://doi.org/10.11120/plan.2006.00170004
10. Çakır, Elif. Din Öğretiminde Tümel-Tikel Gerilimi: Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Derslerinde Çevre Bilincini Geliştirme Üzerine Bir İnceleme. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2023.
11. Çakır, Elif. “İslam Öğretiminde Eşik Kavramlar: Cihat ve Savaş için Pedagojik Alan Bilgisinin Keşfi”. Kavramsal Netlik Bir Dinden Öğrenme Modeli. 51-74. Pegem Akademi Yayıncılık, 2022.
12. Davies, Jason P. vd. Threshold Concepts in the Moment. BRILL, 2024. https://doi.org/10.1163/9789004680661
13. Davies, Peter. “Threshold Concepts How Can We Recognise Them?” Overcoming Barriers to Student Understanding. 70-84. Routledge, 0 Basım, 2006. https://doi.org/10.4324/9780203966273
14. Davies, Peter - Mangan, Jean. “Recognising Threshold Concepts: An Exploration of Different Approaches”. Dawes, Lorna. “Through Faculty’s Eyes: Teaching Threshold Concepts and the Framework”. Portal: Libraries and the Academy 19/1 (2019), 127-153. https://doi.org/10.1353/pla.2019.0007
15. Ege, Remziye. “Anlam Alanı İçinde Sabrı Bir Tutum Olarak Yeniden Düşünmek”. Dini Araştırmalar, Temmuz-Aralık 2013, Cilt: 16, Sayı: 43, ss. 67- 86.
16. Entwistle, Noel. “Threshold Concepts and Transformative Ways of Thinking within Research into Higher Education”. Threshold Concepts within the Disciplines, 2008.
17. Ev, Halit. “Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi Derslerinde Yapılandırmacı Öğrenme -İmkân ve Sınırlı-lıklar-”. DEÜİFD, XXXII XXXII (2010).
18. Fernandez, Eleazar S. (ed.). Teaching in a World of Violent Extremism. Wipf and Stock Publishers, 2021.
19. Flanagan, Michael T. “Threshold Concepts: Undergraduate Teaching, Postgraduate Training and Professional Development Web Site Contents List”, 29 Mart 2020.
20. https://www.ee.ucl.ac.uk/mflanaga/thresholds_contents.html
21. Gonzalez, Lorna Stephanie - Ozuna, Christopher Salem. “Troublesome Knowledge: Identifying Barriers To Innovate For Breakthroughs In Learning To Teach Online”. Online Learning 25/3 (01 Eylül 2021). https://doi.org/10.24059/olj.v25i3.2641
22. Göransson, Andreas vd. “Conceptual Characterization of Threshold Concepts in Student Explanations of Evolution by Natural Selection and Effects of Item Context”. ed. Jennifer Momsen. CBE—Life Sciences Education 19/1 (Mart 2020), ar1. https://doi.org/10.1187/cbe.19-03-0056
23. Håkan Salwén - Salwén, Håkan. “Threshold concepts, obstacles or scientific dead ends?” Teaching in Higher Education 26/1 (02 Ocak 2021), 36-49. https://doi.org/10.1080/13562517.2019.1632828
24. Hill, Sophie. “Troublesome Knowledge: Why Don’t They Understand?” Health Information & Libraries Journal 27/1 (Mart 2010), 80-83. https://doi.org/10.1111/j.1471-1842.2010.00880.x
25. Jackson, Robert. “Studying Religious Diversity in Public Education: An Interpretive Approach to Religious and Intercultural Understanding”. Religion & Education 31/2 (Ekim 2004), 1-20. https://doi.org/10.1080/15507394.2004.10012338
26. Julie Rattray. “On the affective threshold of power and privilege”. https://doi.org/10.1007/s10734-023-01093-x Karasar, Niyazi. Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım, 20. Baskı, 2009.
27. Kaymakcan, Recep. “Pluralism and Constructivism in Turkish Religious Education: Evaluation of Recent Curriculum of Religious Culture and Ethical Knowledge Lesson”. Educational Sciences: Theory & Practice 7 (1) (2007).
28. Kent, Sarah. “Threshold Concepts Guide”. Taylor Institute for Teaching and Learning Guide Series. Calgary, AB: Taylor Institute for Teaching and Learning at the University of Calgary.
29. Kızılabdullah, Yıldız. “Yapılandırmacılık Yaklaşımının İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersinin Amaçlarının Gerçekleşmesine Etkisi”. AÜİFD XLIX (2008), sayı II, s. 197-215.
30. Koç, Didem Koban. “Identifying Threshold Concepts in Learning About Linguistics by Undergraduate Students”. Theory And Research in Social and Administrative Sciences. Anka-ra: İksad yayınevi, 2020.
31. Land, Ray vd. “Learning in the Liminal Space: A Semiotic Approach to Threshold Concepts”. Higher Education 67/2 (Şubat 2014), 199-217. https://doi.org/10.1007/s10734-013-9705-x
32. Land, Ray vd. Threshold concepts within the disciplines. Rotterdam, The Netherlands: Sense Publishers, 2008.
33. Loring, Philip A. “Threshold Concepts and Sustainability: Features of a Contested Paradigm”. ed. Nicole L. Klenk. FACETS 5/1 (01 Ocak 2020), 182-199. https://doi.org/10.1139/facets-2019-0037
34. Meyer, Jan - Land, Ray. Overcoming Barriers to Student Understanding. Routledge, 2006. https://doi.org/10.4324/9780203966273
35. Meyer, Jan H. F. vd. (ed.). Threshold Concepts in Practice. Rotterdam, The Netherlands: Sense Publishers, 2016.
36. Meyer, Jan H. F. - Land, Ray. “Threshold Concepts and Troublesome Knowledge (2): Epistemological Considerations and a Conceptual Framework for Teaching and Learning”. Higher Education 49/3 (Nisan 2005), 373-388. https://doi.org/10.1007/s10734-004-6779-5
37. Meyer, Jan H F - Land, Ray. “Threshold Concepts and Troublesome Knowledge: Linkages to Ways of Thinking and Practising within the Disciplines”.
38. Meyer, Jan H.F. “Threshold Concepts and Pedagogic Representation”. ed. Christopher Bajada And Rowan Trayler. Education + Training 58/5 (13 Haziran 2016), 463-475. https://doi.org/10.1108/ET-04-2016-0066
39. Meyer, Jan H.F. vd. Threshold Concepts and Transformational Learning. BRILL, 2010. https://doi.org/10.1163/9789460912078
40. Monk, Claire vd. “Nurturing the Independent-Thinking Practitioner: Using Threshold Concepts to Transform Undergraduate Learning”.
41. Mosurinjohn, Sharday C. “Threshold Concepts in Religious Studies: A Qualitative and Theoretical Exploration of Threshold Concepts in a ‘Nodal’ Curriculum”. Teaching Theology & Religion 24/2 (Haziran 2021), 79-92. https://doi.org/10.1111/teth.12584
42. O’Donnell, Roderick M. “Threshold Concepts and Their Relevance to Economics”.
43. Perkins, David N. “Constructivism and Troublesome Knowledge”. Overcoming Barriers to Student Understanding. ed. Jan Meyer - Ray Land. Routledge, 0 Basım, 2006. https://doi.org/10.4324/9780203966273
44. Perkins, David N. “The Many Faces of Constructivism.” Educational Leadership 57/3 (01 Ocak 1999), 6-11.
45. Rattray, Julie. “On the Affective Threshold of Power and Privilege”. Higher Education 87/6 (Ha-ziran 2024), 1829-1843. https://doi.org/10.1007/s10734-023-01093-x
46. Rowbottom, Darrell Patrick. “Demystifying Threshold Concepts”. Journal of Philosophy of Education 41/2 (Mayıs 2007), 263-270. https://doi.org/10.1111/j.1467-9752.2007.00554.x
47. Rymarz, Richard. “A Response: Threshold Concepts in Religious Education and Theology”. Journal of Adult Theological Education 13/2 (02 Temmuz 2016), 163-170. https://doi.org/10.1080/17407141.2016.1213952
48. Selçuk, Mualla. Kavramsal Netlik Bir Dinden Öğrenme Modeli. Pegem Akademi Yayıncılık, 2022.
49. Steven Hodge - Hodge, Steven. “Transformative Learning for Knowledge: From Meaning Perspectives to Threshold Concepts”: Journal of Transformative Education 17/2 (01 Nisan 2019), 133-153. https://doi.org/10.1177/1541344618770030
50. Stibbe, Arran. “Work-Based Learning in the Humanities: A Welcome Stranger”.
51. Stopford, Richard. “Threshold Concepts and Certainty: A Critical Analysis of ‘Troublesomeness’”. Higher Education 82/1 (Temmuz 2021), 163-179. https://doi.org/10.1007/s10734-020-00628-w
52. Taşdelen, Vefa. “Din Eğitimi ve Bireysel Otonomi: Felsefî Perspektif”. Çocuk ve Medeniyet Dergisi 6/12 (20 Aralık 2021). https://doi.org/10.47646/CMD.2021.259
53. Timmermans, Julie A. “The Developmental Potential of Threshold Concepts”. Threshold Concepts and Transformational Learning. kitap editörü Jan H.F. Meyer vd. BRILL, 2010. https://doi.org/10.1163/9789460912078
54. Tolbert, Sara vd. “Epistemic Agency, Indigenous Knowledge, and the School Science Curriculum: Reflections from Aotearoa New Zealand”. International Journal of Science Education, 1-17. https://doi.org/10.1080/09500693.2024.2356229
55. Turan, Şeyma - Nazıroğlu, Bayramali. “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin Din Öğretimi Yaklaşımında Birey ve Toplumun İdeolojik Tahayyülü”. Rize İlahiyat Dergisi 27 (20 Ekim 2024), 15-33. https://doi.org/10.32950/rid.1507279
56. Uçak, Habibe Erva - Doğan, Recai. “Din Eğitimi Bilimi İçin Kavram Öğretiminin Felsefi Kökenleri”. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 23/1 (30 Haziran 2023), 29-52. https://doi.org/10.33420/marife.1266010
57. Uçar, Recep - Kurt, Tuba. “Din Eğitiminde İnsanın Ontolojisine Kierkegaardcı Bir Bakış”. İlahiyat Tetkikleri Dergisi 61 (30 Haziran 2024), 79-91. https://doi.org/10.29288/ilted.1418340
58. Üzümcü, Muzaffer - Abanoz, Süleyman. “Program Tasarımı Yaklaşımları Bağlamında Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı”. Mevzu – Sosyal Bilimler Dergisi 12 (15 Eylül 2024), 795-826. https://doi.org/10.56720/mevzu.1495250
59. Wilkinson, Lane. “The problem with threshold concepts”. Wordpress. 19 Haziran 2014. Erişim 27 Şubat 2025. https://senseandreference.wordpress.com/2014/06/19/the-problem-with-threshold-concepts/
60. Wright, Andrew. “Critical Religious Education and the National Framework for Religious Edu-cation in England and Wales”. Religious Education 103/5 (11 Kasım 2008), 517-521. https://doi.org/10.1080/00344080802427184
61. Yıldırım, Ali - Şimşek, Hasan. Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri, 1999.
62. Yıldırım, Yusuf - Çalışkan, Alperen. “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin 21. Yüzyıl İnsan Profili Açısından Değerlendirilmesi”. Elektronik Eğitim Bilimleri Dergisi 13/26 (30 Kasım 2024), 204-220. https://doi.org/10.55605/ejedus.1548121
63. TYMM, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, https://tymm.meb.gov.tr/
64. Miami University, Understanding Threshold Concepts to Design Assignments and Courses, MU, erişim tarihi 12 Aralık 2024, https://miamioh.edu/howe-center/hwac/resources-for-teaching-writing/using-threshold-con-cepts.html#:~:text=Threshold%20concepts%20are%20foundational%20concepts,al.%2C%202005%2C%20p
65. Tenessee University, Threshold Concepts, UTHSC, erişim tarihi 13 Aralık 2024, https://webprod8.uthsc.edu/tlc/threshold-concepts.php.