Gençlerde Umutsuzluk ile Yaşamın Anlamı Arasındaki İlişkide Dindarlığın Rolü

Year 2025, Issue: 69, 537 - 584, 31.12.2025

Rumeysa Biçer , Fatma Baynal

https://doi.org/10.15745/da.1761796

Abstract

Günümüzde yaşanan eğitim ve istihdam piyasasındaki rekabet ile sosyokültürel beklentilerin yoğunlaşması veya ekonomik dalgalanmalar gibi hızlı toplumsal dönüşümler ve dönemsel belirsizlikler bireyleri psikolojik açıdan olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Evlilik ve meslek edinme gibi eşiklerin bulunduğu gençlik çağında ise bu gibi olgular daha fazla etki etmekte ve geleceğe yönelik umutsuzluğu artırmaktadır. Bu evrede bireyin hayatı anlamlandırma gereksinimi belirginleşmekte, aidiyet, yön bulma ve umut gibi psikolojik ihtiyaçlar daha görünür hale gelmektedir. Bu çalışma, Türkiye’de 15–24 yaş aralığındaki gençlerde dindarlığın umutsuzluk ve yaşamın anlamı ile nasıl ve hangi yönde ilişkili olduğunu incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada nicel yöntem tercih edilmiştir. Değişkenler arası ilişkileri betimlemeye elverişli ilişkisel tarama deseni benimsenmiştir. Örneklem, İstanbul ve Yalova’da ikamet eden ve yaş aralığı 15-24 olan 459 gençten oluşmaktadır. Veriler, geleceğe ilişkin olumsuz beklenti ve umutsuzluk boyutlarını değerlendiren Beck Umutsuzluk Ölçeği; bireyin dinî tutum ve yönelimlerine ilişkin eğilimlerini ölçen Dini Tutum Ölçeği; yaşamda amaç ve anlam atfetmeye dönük eğilimleri değerlendiren Yaşamın Anlamı Ölçeği ve Kişisel bilgi formu ile toplanmıştır. İstatistiksel çözümlemelerde SPSS 22 programı kullanılmıştır. Değişkenler arası ilişkilerin yön ve büyüklüğünü belirlemek üzere korelasyon analizleri, dindarlığın yordayıcı etkisini sınamak üzere çoklu doğrusal regresyon analizleri uygulanmıştır. Ek olarak yaş, cinsiyet, medeni durum ve eğitim düzeyi gibi demografik değişkenlerle olan ilişkiler ayrı ayrı ele alınmış olup alt gruplar arasında ilişki örüntülerinin nasıl farklılaşabildiği değerlendirilmiştir. Bulgular, dindarlık ile umutsuzluk arasında anlamlı ve negatif, dindarlık ile yaşamın anlamı arasında ise anlamlı ve pozitif bir ilişki bulunduğunu göstermektedir. Başka bir deyişle, dindarlık düzeyindeki artış, geleceğe yönelik umutsuzlukta azalma ve yaşamda anlam bulma eğiliminde yükselişle birliktedir. Bununla birlikte, ilişkinin yönü ve gücü demografik alt gruplara göre değişebilmektedir. Elde edilen sonuçlar, dinî tutumun bireyin umut duygusunda ve yaşama anlam vermede olumlu etkileri olduğunu ortaya koymaktadır. Umutsuzluk faktörünün ise anlam kaybına bağlı olarak anlam arayışını arttırabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Böylelikle çalışma, gençlik döneminde karşılaşılan belirsizlikler karşısında dindarlığın koruyucu ve destekleyici niteliğini ortaya koymaktadır. Bulgular, genç bireylerle ilgili olarak yapılacak olaran kuramsal ve uygulamalı araştırmalara katkı sunacaktır.

Keywords

Din Psikolojisi , Umutsuzluk , Anlam , Gelecek Kaygısı , Dindarlık , Gençlik

The Role of Religiosity in the Relationship Between Hopelessness and Meaning in Life Among Young Adults

Abstract

In contemporary society, rapid social transformations and recurring uncertainties—such as heightened competition in education and the labor market, intensified sociocultural expectations, and economic fluctuations—can adversely affect individuals’ psychological well-being. These factors particularly impact youth, a developmental stage marked by critical life decisions such as marriage and career selection, often exacerbating feelings of hopelessness about the future. During this period, the need to derive meaning from life becomes increasingly pronounced, with psychological needs for belonging, direction, and hope gaining visibility. This study aims to explore the relationship between religiosity, hopelessness, and meaning in life among young people aged 15 to 24 in Türkiye. Employing a quantitative research design with a correlational survey model, the research involved a sample of 459 young individuals from Istanbul and Yalova. Data were collected using the Beck Hopelessness Scale, which assesses negative expectations regarding the future; the Religious Attitude Scale, which evaluates individuals’ religious orientations; and the Meaning in Life Scale, which measures the inclination to attribute purpose to one’s life, along with a demographic information form. Statistical analyses were conducted via SPSS 22, using correlation analyses to examine the direction and strength of relationships among variables, as well as multiple linear regression analyses to test the predictive effects of religiosity. Additionally, the study investigated how these relationships varied by demographic factors such as age, gender, marital status, and educational level. The findings revealed a significant negative correlation between religiosity and hopelessness, alongside a positive correlation between religiosity and meaning in life. Specifically, higher levels of religiosity were associated with lower levels of hopelessness and a greater propensity to find meaning in life. However, the strength and direction of these correlations varied among demographic subgroups. Ultimately, the results suggest that religious attitudes positively influence individuals’ sense of hope and ability to find meaning, indicating that hopelessness—often stemming from a loss of meaning—can intensify the search for purpose. Overall, this study underscores the role of religiosity as a protective and supportive factor for young individuals confronting uncertainty during this transitional phase of life, thereby contributing to both theoretical and practical discourses on the psychological well-being of youth.

Keywords

Psychology of Religion , Despair , Meaning of Life , Anxiety About the Future , Religiosity , Youth

References

• Adler, Alfred. Yaşamın Anlamı ve Amacı. İstanbul: Say Yayınları, 11. Basım, 2014.
• Akgül, Nuran. Üniversite Sınavına Hazırlanan Dershane Öğrencilerinin Gelecek Kaygısı. Elazığ: Fırat Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2023.
• Akgül, Ö., Gürlük, Y. O., & Çağırkan, B. Üniversite Öğrencilerinin Umutsuzluğunu Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi: İzmir Demokrasi Üniversitesi Örneği. Journal of University Research, 8/1,(2025) 54-64. https://doi.org/10.32329/uad.1556984
• Akıncı, Adem. “Hayata Anlam Vermede Dini Değerlerin ve Din Öğretiminin Rolü”. Değerler Eğitimi Dergisi 3/9 (2005).
• Aktaş, Hamza. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinde Popüler Dindarlık ile Umutsuzluk Düzeyleri Arasındaki İlişki.” Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi 9/1 (2025): 405–428.
• Albaum, Gerald - Peterson, Robert A. “Ethical Attitudes of Future Business Leaders: Do They Vary by Gender and Religiosity?” Business & Society 45/3 (Eylül 2006), 300-321. https://doi.org/10.1177/0007650306289388 Arnett, Jeffrey Jensen (ed.). Encyclopedia of Children, Adolescents, and The Media. Thousand Oaks, Calif.: Sage Publ, 2007.
• Aydoğan, Zühal. Ergenlere Yönelik Din Eğitiminde Hayatın Anlamı ( İmam Hatip Liseleri Düzce Örneği). Çorum: Hitit Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2019.
• Aygün, Metin. Öğrencı̇lerı̇n Yaşam Amaçlarıyla Gelecek Kaygısı Arasındakı̇ İlı̇şkı̇. İstanbul: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2014.
• Ayhan, Kader. “Ortaya Çıkan Yeni Popüler Dini Öğeler ve Gençlerin Anlam Arayışı Arasındaki İlişki”. Bingöl: Bingöl Belediyesi Kültür Yayınları, 2019.
• Bahadır, Abdülkerim. İnsanın Anlam Arayışı ve Din: [Logoterapik Bir Araştırma]. İstanbul: İnsan Yayınları, 5. Basım, 2021.
• Bakırcıoğlu, Rasim. Ansiklopedik Eğitim ve Psikoloji Sözlüğü. Ankara: Anı Yayıncılık, 1. Basım, 2012.
• Baloğlu, Sevi. Gelecek Kaygısının Çevrecı̇ Ve Teknolojı̇k Tüketı̇me Etkı̇sı̇nı̇n X, Y, Z Kuşakları Açısından İncelenmesı̇ Üzerı̇ne Bı̇r Araştırma. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Doktora, 2022.
• Baltacı, Furkan vd., “Turizm Eğitimi Alan Öğrencilerin Eğitim Memnuniyetlerinin ve Geleceğe Yönelik Bakış Açıların Belirlemesine Yönelik Bir Araştırma”, Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi 4/1, (2012).17-25.
• Banks, Nicola. “Youth Poverty, Employment and Livelihoods: Social and Economic Implications of Living with Insecurity in Arusha, Tanzania”. Environment and Urbanization 28/2 (Ekim 2016), 437-454. https://doi.org/10.1177/0956247816651201
• Başoğlu, Sezin Turan. Sınav Kaygısı ile Özgüven Arasındaki İlişkinin Erinlik Döneminde İncelenmesi. İstanbul: Maltepe Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2007.
• Baynal, Fatma. “Erinlik (Ön Ergenlik) Dönemi Korku, Kaygı ve Din İlişkisi Üzerine Bir Araştırma”. Bilimname 45 (2021), 261-299. https://doi.org/10.28949/bilimname.937540
• Bayrak, S. B. (2018). Ergenlerde Umutsuzluğun Benlı̇k Saygısı ve Gelecek Kaygısı İle İlı̇şkı̇sı̇ [Yüksek Lisans]. Üsküdar Ünı̇versı̇tesı̇.
• Büyüköztürk, Şener vd. Eğitimde Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi, 31. Basım, 2021.
• Canoğulları, Özge. İnternet Bağımlılık Düzeylerı̇ Farklı Ergenlerı̇n Cı̇nsı̇yetlerı̇ne Göre Psı̇kolojı̇k İhtı̇yaçları, Sosyal Kaygıları Ve Anne Baba Tutum Algılarının İncelenmesı̇. Adana: Çukurova Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2014.
• Ceyhan, Aysun. Surı̇yelı̇ Çocukların Yaşamış Olduğu Psı̇kososyal Sorunlar Ve Gelecek Kaygısı: Ümranı̇ye Örneğı̇. İstanbul: Üsküdar Ünı̇versı̇tesı̇, Yüksek Lisans, 2023.
• Ceylan, Ummahan Esra. Ölümlülük Bilincinin Dini Başa Çıkma, Tanrı Algısı, Ölüm Kaygısı Ve Psikolojik İyi Olma İle İlişkisi. Ankara: Ankara Üniversitesi, Doktora, 2018.
• Demirdağ, Seyithan - Kalafat, Sezai. “Yaşamın Anlamı Ölçeği (YAÖ): Türkçeye Uyarlama, Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması”. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 16/2 (2015). https://doi.org/10.17679/iuefd.16250801
• Durak, Ayşegül - Palabıyıklıoğlu, Refia. “Beck Umutsuzluk Ölçeği Geçerlilik Çalışması”. Kriz Dergisi 2/2 (1994), 311-319.
• Duran, Mehmet Emrullah. “Umutsuzluk ve Dindarlık Konusunda Türkiye’de Yapılan Lisansüstü Tezler (1998–2023) Üzerine Bir Değerlendirme”. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi 8/2 (2024), 145–161.
• Ember, Carol R. - Melvin Ember (ed.). Encyclopedia of Sex and Gender: Men and Women in The World’s Cultures. New York: Kluwer Academic/Plenum Publishers, 2003.
• Erikson, Erik H. Identity: Youth And Crisis. New York: W. W. Norton & Company, Reissued as Norton paperback 1994., 1994.
• Feyzioğlu, İsmail. Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Son Sınıf Öğrencilerinde Gelecek Kaygısı Ve Kariyer Seçimleri. Kayseri: Erciyes Üniversitesi, Tıpta Uzmanlık Tezi, 2023.
• Frankl, Viktor E. İnsanın Anlam Arayışı. çev. Selçuk Budak. İstanbul: Okuyan Us, 28. Basım, 2016.
• Forouhari, S., Hosseini Teshnizi, S., Ehrampoush, M. H., Malzomy Mahmoodabad, S. S., Fallahzadeh, H., Tabei, S. Z., Nami, M., Mirzaei, M., Namavar Jahromi, B., Ghani Dehkordi, J., & Kazemitabaee, M. (2019). Relationship between Religious Orientation, Anxiety, and Depression among College Students: A Systematic Review and Meta-Analysis. Iranian Journal of Public Health, 48(1), 43-52. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6401585/
• Głaz, Stanisław. “The Relationship of Forgiveness and Values with Meaning in Life of Polish Students”. Journal of Religion and Health 58/5 (Ekim 2019), 1886-1907. https://doi.org/10.1007/s10943-019-00860-4
• Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., Anderson, R. E., & Tatham, R. L. Multivariate Data Analysis. 6th ed. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall, 2005.
• Halama, Peter. “On The Relationship Between Religiosity and Life Meaningfulness”. Archiv für Religionspsychologie / Archive for the Psychology of Religion 24 (2002), 218-233. http://www.jstor.org/stable/23912411
• Halıcı Kurtulan, Merve - Karaırmak, Özlem. “Ölüm Kaygısı, Tinsellik, Dindarlık Eğilimi ve Varoluş Kaygısı Arasındaki İlişkilerin İncelenmesi”. Spiritual Psychology and Counseling 1/2 (2016), 163-187.
• Işık, Yakup. Ergenlerde Psikolojik Sağlamlığın Sosyal Dışlanma, Sosyal Kaygı, Cinsiyet Ve Sınıf Düzeyi Açısından İncelenmesi. Sakarya: Sakarya Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, Yüksek Lisans, 2019.
• Jim, Heather S. vd. “Measuring Meaning in Life Following Cancer”. Quality of Life Research 15/8 (2006), 1355-1371. https://doi.org/10.1007/s11136-006-0028-6
• Karacan, Mert. Üniversite Öğrencilerinde Gelecek Kaygısı, Erken Dönem Uyum Bozucu Șemalar, Öfke Ve Belirsizliğe Tahammülsüzlük Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. İstanbul: İstanbul Aydın Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2023.
• Karakaş, Ahmet Canan. “Paylaşma Tutumlarının Sınav Kaygısı-Gelecek Kaygısı İle İlişkisi (Sakarya İli Örneği)”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 2/1 (2013).
• Kaya, Dilek. Tıp Fakültesi Son Sınıf Öğrencilerinin Kariyer Planları İle Gelecek Kaygısı Düzeyleri Arasındaki İlişkinin Değerlendirilmesi. Ankara: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Tıpta Uzmanlık Tezi, 2023.
• Kaya, Mevlüt - Varol, Kübra. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Durumluk-Sürekli Kaygı Düzeyleri Ve Kaygı Nedenleri (Samsun Örneği)”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17/17 (2004), 31-63.
• Koçak, Orhan. 2022. "How Religious Attitudes Are Associated with Depression in Turkish Society during the COVID-19 Pandemic: The Mediating Role of Meaning in Life" Religions 13, no. 10: 956. (2022). https://doi.org/10.3390/rel13100956.
• Koenig, Harold vd. Handbook of Religion and Health. Oxford University Press, 2001. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780195118667.001.0001
• Kohlberg, Lawrence. The Philosophy of Moral Development: Moral Stages and The Idea of Justice. San Francisco, Calif: Harper and Row, 1981.
• Krok, Dariusz. “Striving for Significance: The Relationships Between Religiousness, Spirituality, and Meaning in Life”. Implicit Religion 18/2 (2015), 233-257. https://doi.org/10.1558/imre.v18i2.20446.
• Marcia, James E. Ego Identity: A Handbook for Psychosocial Research. New York: Springer New York, 1st ed., 1993.
• Martin, Nancy M. vd. Dünya dinlerinde hayatın anlamı = The meaning of life in the world religions. İstanbul: Say, 2002.
• Martínez-Iñigo, David vd. “Emotional Labour and Emotional Exhaustion: Interpersonal and iIntrapersonal Mechanisms”. Work & Stress 21/1 (Ocak 2007), 30-47. https://doi.org/10.1080/02678370701234274
• Mistry, Rashmita S. - Elenbaas, Laura. “It’s All in the Family: Parents’ Economic Worries and Youth’s Perceptions of Financial Stress and Educational Outcomes”. Journal of Youth and Adolescence 50/4 (Nisan 2021), 724-738. https://doi.org/10.1007/s10964-021-01393-4
• Ok, Üzeyir. “Dini Tutum Ölçeği: Ölçek Geliştirme ve Geçerlik Çalışması”. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi 8/2 (2011), 528-549.
• O’Regan, Katherine M. - Quigley, John M. “Where Youth Live: Economic Effects of Urban Space on Employment Prospects”. Urban Studies 35/7 (Haziran 1998), 1187-1205. https://doi.org/10.1080/0042098984556
• Öncül, Remzi. Eğitim ve Eğitim Bilimleri Sözlüğü. İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 2000.
• Özer, Esengül. Lise Öğrencilerinde Gelecek Kaygısı ve Okul Tükenmişliği Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Yozgat İli Boğazlıyan İlçesi Örneği. Girne: Girne Amerikan Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2022.
• Özkan, Ö. (2023). Genç Yetişkinlerde Gelecek Kaygısı ve Bu Dönemde Algılanan Sosyal Desteğin Depresyona Etkisi [Yüksek Lisans]. Üsküdar Ünı̇versı̇tesı̇.
• Piaget, Jean. The Psychology of Intelligence. London: Routledge, Repr. [d. Ausg.] 1950., 1999.
• Pulat, Nalan. Ebeveynlerı̇n Uyguladığı Psı̇kolojı̇k Kontrolün Ergenlerı̇n Depresyon, Kaygı Ve Öfke Belı̇rtı̇lerı̇ Üzerı̇ndekı̇ Etkı̇sı̇: Mükemmelı̇yetçı̇lı̇ğı̇n Aracı Rolü. Ankara: Hacettepe Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2011.
• Saraç, Turan. Ahı̇ Evran Ünı̇versı̇tesı̇ Son Sınıf Öğrencı̇lerı̇nı̇n Gelecek Kaygısı Ve Umutsuzluklarının İncelenmesı̇. Kırşehir: Ahi Evran Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans, 2015.
• Shaughnessy, John J. vd. Psikolojide Araştırma Yöntemleri. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 10. Basım, 2016.
• Shreve-Neiger, A. K., & Edelstein, B. A. (2004). Religion and Anxiety: A Critical Review of The Literature. Clinical Psychology Review, 24/4,(2004) 379-397. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2004.02.003.
• Smith, C., & Denton, M. L. . Soul Searching: The Religious And Spiritual Lives Of American Teenagers. Oxford University Press, 2005.
• Stein - Eric Hollander (ed.). The American Psychiatric Publishing Textbook of Anxiety Disorders. Washington, DC: American Psychiatric Pub, 1. Basım, 2002.
• Şentepe Lokmanoğlu, A., & Yılmaz Bursalı, E. "Z Kuşağı üniversite öğrencilerinde psikolojik sağlamlık ve maneviyat ilişkisi / The relationship between psychological resilience and spirituality in Generation Z university students." EUROASIA Journal of Social Sciences & Humanities, 11/41, 2024, 25–39. https://doi.org/10.5281/zenodo.14599594
• Şentürk, Habil - Yakut, Selahattin. “Hayatın Anlamı ve Din”. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 33 (2014), 16.
• Tekeli, Tilbe Naz. Gelecek Kaygısının Üniversite Öğrencilerinin Yaşam Doyumu Ve Romantik İlişkilere Etkisinin İncelenmesi. İstanbul: İstanbul Aydın Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2022.
• Tosun, Ülkü - Zorlu, Aziz. “İlkokul 3. Sınıf Öğrencilerinin Kaygı ve Depresyon Düzeylerinin İncelenmesi”. Folklor/ Edebiyat Dergisi 25/97 (2019). https://doi.org/10.22559/folklor.978
• Türköz, Osman vd. “Lisansüstü Eğitim Alan Bireylerde Gelecek Kaygısı”. Bucak İşletme Fakültesi Dergisi 4/2 (2021), 132-152.
• Usta, S. N. (2024). Üniversite Son Sınıf Öğrencilerinin Gelecek Kaygısı İle Umut Ve Azim Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi [Yüksek Lisans]. Gazi Üniversitesi.
• Uyanık, Haşim Berkay. Büyükşehirde Yaşayan Üniversite Öğrencilerinde Güncel Ekonomik Durumdan Endişelenme, Gelecek Kaygısı, Anksiyete Ve Depresyon İlişkisinin Değerlendirilmesi. Antalya: Antalya Bilim Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2023.
• Wnuk, M. The Mechanisms Underlying Religious Coping and Hopelessness: Role of Meaning in Life and Affectivity. Pastoral Psychol (2024). https://doi.org/10.1007/s11089-024-01181-4
• Vygotsky, Lev Semenovič - Cole, Michael. Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. Cambridge, Mass.: Harvard Univ. Press, Nachdr., 1981.
• Yalçıner, Betül, ve Zeynep Şimşir Gökalp. "Eğitim Fakültesi Mezunlarında Umut ve Yaşamda Anlam Arasındaki İlişki: Azmin Aracı Rolü." Yükseköğretim ve Bilim Dergisi/Journal of Higher Education and Science 14, no. 1 (2024): 55–65. Erişim: https://dergipark.org.tr/en/pub/higheredusci/issue/84450/1302467.
• Yılmaz, Sema. “Umre İbadetinin Hayatın Anlamı Ve Umutsuzlukla İlişkisi Üzerine Ampirik Bir Araştırma”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 22/1 (June2018), 543-570. https://doi.org/10.18505/cuid.417623.