Ankara’nın Kuzeybatısında Eski Türkçe Yer Adları

Year 2026, Issue: 70. Ankara Özel Sayısı, 67 - 88, 28.02.2026

İlhami Durmuş

https://doi.org/10.15745/da.1815467

https://izlik.org/JA42BZ89GN

Abstract

Ankara coğrafi konumundan dolayı tarih öncesinden günümüze kadar hep önemini korumuştur. Bu öneminden dolayı değişik zamanlarda farklı toplumlar tarafından iskân edilmiştir. Bunlar arasında Türkler ilk sırada yer almaktadırlar. Ankara ve çevresinde Türk varlığı milattan önceki dönemlere kadar gitmektedir. Bu kapsamda ilk olarak Kimmerler Ankara ve çevresinde bulunmuşlardır. Kimmerlerden hemen sonra İskitlerin Ankara ve çevresinde hâkimiyetleri söz konusudur. Türk kökenli kavimlerin Ankara ve çevresinde varlığı milattan sonraki dönemlerde de belirli aralıklarla görülmektedir. Kavimler göçü ile Hunların Ankara ve çevresine geldikleri bilinmektedir. Aynı şekilde Sabarlar da Ankara ve çevresine ulaşmışlardır. Ankara ve çevresinde asıl Türk hâkimiyeti Selçuklu Dönemi ile başlamıştır. Bizans’a karşı 1071 yılında kazanılan Malazgirt zaferi ile Anadolu Türk vatanı olmaya başlamıştır. Ankara çevresine Türklerin ulaşması 1073 yılında olmuştur. 1176 yılında Miryokefalon zaferi ile Türkler Anadolu’da hâkimiyetlerini kalıcı hale getirmişlerdir. Anadolu’nun başka yerlerine olduğu gibi Ankara ve çevresine Türk göçleri belirli aralıklarla sürmüştür. Özellikle 14 yüzyılın başlarında Ankara ve çevresine otuz bin çadırlık Türk gelmiştir. Söz konusu göçler Ankara ve çevresinde Türk nüfusu artmıştır. Türkler Anadolu’nun başka yerlerinde olduğu gibi Ankara ve çevresinde de yoğun olarak yaşamaya başlamışlardır. Böylece Ankara ve çevresini tamamen Türk vatanı haline getirmişlerdir. Bu durumu en iyi Ankara ve çevresinde verilen Türkçe yer adları açık bir şekilde göstermektedir. Ankara ve çevresinde eski Türkçe yer adları oldukça fazladır. Bunlar arasında şahıs, boy, bitki, hayvan ve coğrafi durum gösteren yer adları bulunmaktadır. Eski Türkçe şahıs adları arasında Alpagut, Süleler, Ozmuş, Otacı ve Çavuş dikkat çekmektedir. En çok boy adları yer almaktadır. Bunlar arasında Alacaatlı, Avşar, Bayındır, Bayat, Çepni, Dodurga, Eymür, İğdir, Kayı, Karkın, Kızık, Kınık, Kızık, Peçenek, Üreğil, Yuva ve Yazır sayılabilir. Coğrafi durum gösteren adlar arasında Üyük, Üyücek, Sazak, Çatak, Öz, Yazı, İn, Dağ, Dikmen, Kuz, Bük ve Savak sayılabilir. Bitki adı taşıyan yerler de bulunmaktadır. Bunların arasında Binkoz, Karaağaç, Sazak, Bademli, Bağlıca, Bağören, Başağaç, Kozören, Kavaközü, Meyvabükü, Meşeler, Pelitçik ve Yoncatepe sayılabilir. Hayvan isimleri de yer adı olarak bilinmektedir. Bunlar arasında doğan, şahin, turna, kuş, at, koç, yılan ve kaplan sayılabilir. Bu adlar hem yerleşim yerlerinde hem de yerleşim yeri dışında görülmektedir. Yerleşim yeri dışında bitki, hayvan ve coğrafi durum bildiren yer adları daha yoğun olarak bulunmaktadır.

Keywords

Ankara , Türk , Oğuz , Eski Türkçe , Yer Adları

Old Turkish Place Names in the Northwest of Ankara

https://izlik.org/JA42BZ89GN

Abstract

Due to its strategic geographical location, Ankara has always maintained its importance from prehistory to the present day. Because of its importance, it has been inhabited by different societies at different times. Among these, Turks are at the forefront. The Turkish presence in Ankara and its surrounding area dates back to the pre-Christian era. In this context, the Cimmerians were the first to appear in Ankara and its surroundings. Immediately after the Cimmerians, the Scythians dominated Ankara and its surroundings. The existence of tribes of Turkish origin in Ankara and its surroundings can be seen at certain intervals in the periods after Christ. It is known that the Huns came to Ankara and its surroundings with the migration of tribes. Likewise, the Sabars also reached Ankara and its surroundings. The establishment of permanent Turkish domination in Ankara and its surroundings began with the Seljuk Period. Anatolia became a Turkish homeland with the victory at Manzikert against Byzantium in 1071. The Turks reached the Ankara area in 1073. With the victory of Myriokephalon in 1176, the Turks made their dominance in Anatolia permanent. As with other parts of Anatolia, Turkish migration to Ankara and its surroundings continued at regular intervals. Especially in the early 14th century, thirty thousand tents of Turks came to Ankara and its surroundings. These migrations have increased the Turkish population in Ankara and its surroundings. Turks began to live densely in Ankara and its surroundings, as in other parts of Anatolia. Thus, they turned Ankara and its surroundings into a completely Turkish homeland. This situation is best illustrated by the Turkish place names given in Ankara and its surroundings. There are many old Turkish place names in Ankara and its surroundings. These include names of persons, tribes, plants, animals, and places indicating geographical conditions. Among the Old Turkish personal names, Alpagut, Süleler, Ozmuş, Otacı and Çavuş are noteworthy. The most common tribe names are Alacaatlı, Avşar, Bayındır, Bayat, Çepni, Dodurga, Eymür, İğdir, Kayı, Karkın, Kızık, Kınık, Kızık, Peçenek, Üreğil, Yuva and Yazır. Among the names showing geographical situation, there are Üyük, Üyücek, Sazak, Çatak, Öz, Yazı, İn, Dağ, Dikmen, Kuz, Bük and Savak. There are also places named after plants, including Binkoz, Karaağaç, Sazak, Bademli, Bağlıca, Bağören, Başağaç, Kozören, Kavaközü, Meyvabükü, Meşeler, Pelitçik, and Yoncatepe. Animal names are also known as place names. These include falcon, hawk, crane, bird, horse, ram, snake, and tiger. These names are seen both in and outside the settlement areas. Apart from settlements, place names that indicate plants, animals and geographical conditions are more common.

Keywords

Ankara , Turk , Oghuz , Old Turkish , Place Names

References

• Baştav, Şerif. “Atilla ve Hunları”. Tarihte Türk Devletleri, I. Ankara: Ankara Üniversitesi Rektörlüğü Yayınları, 1987.
• Bayaz, Ayla vd. Derleme Sözlüğü, VI. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1993.
• Caferoğlu, Ahmet. Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü. İstanbul: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1968.
• Cahen, Claude. “İbn Said L’Asie Mineure Seldjuqiude”. Turco–Byzantina et Oriens Christians. London: Variorum Reprints, 1974.
• Devellioğlu, Ferit. Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat. Ankara: Aydın Kitabevi Yayınları, 2004.
• Durmuş, Eda. “Eski Türklerde Askerî Adlandırmalar”. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi 6/11 (Ocak 2024): 1-14.
• Durmuş, Eda. “Oğuz Boy Adlarının Anlamları”. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 69 (Mart 2025): 101-115.
• Durmuş, İlhami. İskitler (Sakalar). Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, 1993.
• Durmuş, İlhami. “Anadolu’da Kimmerler ve İskitler”. Belleten LXI/231 (1997): 273-286.
• Durmuş, İlhami. “İskitlerin Kimliği”. Türkler, 1. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 2002.
• Durmuş, İlhami. Ankara-Güdül Akçakese Tarih ve Kültürü. Ankara: Evos Matbaası, 2005.
• Durmuş, İlhami. “Sakalar Döneminde Anadolu’da Türk Varlığı”. II. Yörük-Türkmen Kurultayı ve Bilim Şenliği. Ankara: Türk Metal Sendikası Genel Merkezi Yayınları, 2008.
• Durmuş, İlhami. Türk Tarihinin Öncüleri: Alp Er Tonga, Tomris, Mo-tun, Attila, Bilge Kağan. Ankara: Akçağ Yayınları, 2013.
• Durmuş, İlhami. “Türk Kültür Çevresinde Kültür Adlandırmaları”. Gazi Akademik Bakış 8/15 (2014): 269-298.
• Durmuş, İlhami. “Çanakkale Savaşları Esnasında Türk Unsuru”. Askerî Tarih Araştırmaları Dergisi 25 (2015): 149-165.
• Eickhoff, Ekkehard. “Der Ort der Schlacht von Myriokephalon”. VII. Türk Tarih Kongresi 11–15 Ekim 1976, Kongreye Sunulan Bildiriler, II. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1981.
• Eren, Hasan vd. Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1988. Grönbech, Karl. Kuman Lehçesi Sözlüğü. çev. Kemal Aytaç. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1992.
• Herodotos. Herodot Tarihi. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1991.
• İbni Mühenna. İbni Mühenna Lugati. haz. Aptullah Battal. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1997.
• Kafesoğlu, İbrahim. Türk Milli Kültürü. İstanbul: Boğaziçi Yayınları, 1989.
• Kaşgarlı Mahmud. Divanü Lugat-it Türk, I-IV. çev. Besim Atalay. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1992.
• Pakalın, Mehmet Zeki. Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, I-III. İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Devlet Kitapları, 1983.
• Sümer, Faruk. Oğuzlar (Türkmenler) – Tarihleri – Boy Teşkilatı – Destanları. İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, 1999.
• Wittek, Paul. “Zur Geschichte Angoras im Mittelalter”. Festschrift Für Georg Jacob zum Siebzigsten Geburtstag. Leipzig: Harrassowitz, 1932.