Ankara Türkülerinde Psikolojik Motifler: Nitel Bir İçerik Analizi

Abstract

Türküler, aşk ve ayrılık gibi yoğun duygusal deneyimlerin yanı sıra sabır, tevekkül, dua ve ritüel ‎davranışlar aracılığıyla bireyin psikolojik ve manevi başa çıkma mekanizmalarını da ifade ‎etmektedir. Bu araştırmanın temel amacı, Kültür ve Turizm Bakanlığı repertuvarında yer ‎alan Ankara yöresi türkülerindeki psikolojik ve manevi motifleri nitel içerik analizi ‎yöntemiyle sistematik biçimde incelemek ve bu motiflerin bireysel ile toplumsal düzeyde ‎taşıdığı anlamları ortaya koymaktır. ‎Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden etnografik araştırma deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2025 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın sayfasında yer alan Ankara Türküleri oluşturmaktadır. Bu kapsamda Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ankara İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü sayfasında yer alan ve yöresel olarak “Ankara Türküleri” olarak tanımlanmış olan 22 türkü psikolojik motifler açısından incelenmiştir. Araştırma verilerinin toplanmasında, araştırmanın amacına uygun olarak, hangi türkülerin araştırmaya dahil edilip edilmeyeceği ile ilgili yapılan değerlendirmelerde, yerel olarak çok sayıda türkünün ifade edildiği ve kullanıldığı görülmüştür. Ancak bu türkülerde, yaygınlık, tanınmışlık ve birer kültürel miras örneğini yansıtmaları bakımından sınırlama yapılmış olup, bu sınırlama Kültür ve Turizm Bakanlığı sayfası ile sınırlandırılmıştır. Bu sayfada yer alan ve Ankara özelindeki bütün türküler araştırmaya dahil edilmiş olup, türkülerdeki psikolojik motifler belirlenmiştir. Araştırmada türkülerin incelenmesinde nitel veri analiz yöntemlerinden etnografik araştırma desenine bağlı olarak doküman analizi tekniği kullanılmıştır. Araştırmada kültür ve Turizm Bakanlığının sayfasında yer alan Ankara Türküleri olarak tanımlanan 22 türkünün, türkülerde geçen psikolojik motifler bağlamında incelenmesi yapılmıştır. Bu kapsamda türkülerde 13 farklı kodlamanın, türkülerde geçen ifadelerle eşleştirilerek 109 kodlama yapılmıştır. Bu temalar içerisinde yapılan kodlamaların Sabır, Vazgeçmeme, Hasret / Kavuşma ‎İsteği, Bağlanma ve Aşk, Vatan-Millet Sevgisi, Güzel-Çirkin, Yalvarma, Ayrılık, Pişmanlık, Acıma, Kadere Teslim Olma, Üzüntü ve Sitem şeklinde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca türkülerde birden fazla psikolojik motife yer verildiği belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, Ankara türkülerinin yalnızca bir müzik türü değil, aynı zamanda bireylerin duygusal ifadelerini düzenledikleri, manevi destek buldukları, toplumsal kimliklerini anlamlandırdıkları ve kültürel belleklerini taşıdıkları önemli metinler olduğunu göstermektedir.

Keywords

• Türkü
• Psikolojik Motifler
• Ankara
• Ankara Türküleri
• İçerik Analizi

Psychological Motifs in Ankara Folk Songs: A Qualitative Content Analysis

Abstract

Folk songs express not only intense emotional experiences such as love and separation but also the psychological and spiritual coping mechanisms of individuals through concepts like patience, reliance, prayer, and ritualistic behaviors. The primary aim of this research is to systematically analyze the psychological and spiritual motifs in the folk songs of the Ankara region, included in the repertoire of the Ministry of Culture and Tourism, using qualitative content analysis. This study explores the meanings these motifs carry at both the individual and societal levels.The study employs an ethnographic research design, one of the qualitative research methods. The research group consists of the Ankara folk songs featured on the Ministry of Culture and Tourism's website in 2025. In this context, 22 folk songs that are locally defined as "Ankara Folk Songs" on the website of the Ankara Provincial Directorate of Culture and Tourism were analyzed in terms of their psychological motifs. In the process of data collection, several folk songs were considered based on the research’s objectives. It was noted that a large number of local folk songs were frequently mentioned and used, however, the selection was limited based on their prominence, recognition, and representation as examples of cultural heritage. The limitation was confined to those folk songs listed on the Ministry of Culture and Tourism's website. All the folk songs listed on the website, specifically related to Ankara, were included in the research, and the psychological motifs in these songs were identified. For the analysis of the folk songs, the document analysis technique, in line with the ethnographic research design, was utilized. The study analyzed 22 folk songs, as defined by the Ministry of Culture and Tourism, in the context of the psychological motifs present in the lyrics. A total of 13 distinct codes were identified, and 109 instances of these codes were applied to the folk songs. These themes included Patience, Persistence, Longing/Desire for Reunion, Attachment and Love, Love for the Homeland/Nation, Beauty/Ugliness, Pleading, Separation, Regret, Pity, Surrendering to Fate, Sorrow, and Reproach. It was also found that many folk songs contained multiple psychological motifs. The findings suggest that Ankara folk songs are not only a genre of music but also significant texts where individuals express their emotions, seek spiritual support, understand their social identities, and carry their cultural memory.

Keywords

• Folk Song
• Psychological Motifs
• Ankara
• Ankara Folk Songs
• Content Analysis

References

1. Abdurrezzak, Ali Osman. "Kastamonu Türkülerindeki Ayrılık Teması Üzerine Bir Değerlendirme". Türük Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi 35 (2023), 95.
2. Abu-Raiya, Hisham, and Kenneth I. Pargament. "Religious Coping Among Diverse Religions: Commonalities and Divergences." Psychology of Religion and Spirituality 7/1 (2015), 24.
3. Akyürek, Rıza. "Women’s Laments And Mournıng Hymns: Funeral Rıtuals Of Tahtacı Communıtıes In The Aegean Regıon Of Western Turkey", Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi 96 (2020), 249-262.
4. Arslan, Hasan. "Müzik Terapi ve Dini Müzik", Hikmet Yurdu 8/16 (2015), 103-127.
5. Bowen, Glenn A. "Document Analysis as a Qualitative Research Method", Qualitative research journal 9/2 (2009), 27-40.
6. Bowlby, John "The Bowlby-Ainsworth Attachment Theory", Behavioral and Brain Sciences 2/4 (1979), 637-638.
7. Carstensen, Laura L.,- James J. Gross, - Helene H. Fung. "of Emotional Experience", Annual review of Gerontology and Geriatrics 17 (1997), 325-346.
8. Çetinkaya, Gülnaz. Gelenek, Şiir ve Kent Markaları-(Mâni ve Türkülerde Kent Markaları). Efe Akademi Yayınları, 2023.

9. Çiçek, Talha. "Van Türkülerinin Konuları Bakımından Tahlili", Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 43 (2019), 253-271.
10. Dağdeviren, Mustafa. "Sivas İli İlbeyli Türkmen Avazları Üzerine Yapısal Ve Kültürel Analiz." Motif Akademi Halkbilimi Dergisi 15/40 (2022), 1343-1355.
11. Dursun, Aysun, Ayten Gümüş. "Türkan Şoray Filmlerinde Halk Kültürü Unsurlarının İşlevleri", Motif Akademi Halkbilimi Dergisi 15/40 (2022), 1139-1159.
12. Eryücel, Sema. "Dini Yönelim ve Başa Çıkma", Turkish Studies, 13/2 (2018), 393.
13. Gross, James J. "Emotion Regulation", Handbook of Emotions 3/3 (2008), 497-513.
14. Harrison, Myleme O., et al. "The Epidemiology of Religious Coping: A Review of Recent Literature", International Review of Psychiatry 13/2 (2001), 86-93.
15. Karadaş, Ahmet Faruk. "Erzurum Türkülerinin Acı Bir Yönü Gurbet, Ayrılık Ve Özleyiş", Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 13 (2021), 162-178.
16. Karakaş, Rezan. "Celal Güzelses Türkülerinde Sevilen Varlık Olarak Kadın", Şarkiyat 11/3 (2019), 1471-1486.
17. Karaman, Fatma. "Göçmen Edebiyatında Türkülerin Türk Kültürünü Yansıtma Gücü", Milli Folklor 17/133 (2022), 145-159.
18. Kruse, Lenelis. "Psychological Aspects of Sustainability Communication", Sustainability Communication: Interdisciplinary Perspectives And Theoretical Foundation. Dordrecht: Springer Netherlands, (2011), 69-77.
19. Kurt, Begüm. "Geleneksel Türk Kültüründe Göç Olgusunun Türkülere Yansımaları Ve Malatya Yöresi Yayla Türküleri." Milli Kültür Araştırmaları Dergisi 4/2 (2020), 30-42.
20. Kurtyılmaz, Yıldız- Can, Gürhan-Aydoğan, Aykut Ceyhan. "Üniversite Öğrencilerinin İlişkisel Saldırganlık ile Benlik Saygısı, Sosyal Bağlılık ve Sosyal Kaygı Düzeyleri Arasındaki İlişkiler", Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal 7/47 (2017), 33-52.
21. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2022). Ankara türküleri. Erişim tarihi: 20 Kasım 2025, https://webtv.kultur.gov.tr/Kategori/2022
22. Miles, Matthew B. - Huberman, A. Michael. Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Sage, (1994).
23. Miranda, Dave, et al. "Towards a Cultural-Developmental Psychology of Music in Adolescence", Psychology of Music 43/2 (2015), 197-218.
24. Mirzaoglu, F. Gülay. "Türk Halk Türkülerinde Değirmen Motifi ve Değirmenci Türküleri". Bilig 62 (2012), 159.
25. Mirzaoğlu, F. Gülay. "Âşık Veysel Türkülerinde Empati." Âşık Veysel ve Türk Dünyası Halk Şairliği Ulusal Sempozyumu, 75.
26. Muntean, Loredana. "A Theoretıcal Perspectıve On The Therapeutıc Role Of Chıldren's Folk Songs", Különleges Bánásmód-Interdiszciplináris Folyóirat 6/1 (2020), 75-81.
27. Myers, Sally. "Jerome Bruner: An overview of key ideas." Jerome Bruner, Meaning Making and Education for Conflict Resolution: Why How We Think Matters (2021): 1-14.
28. Pargament, Kenneth I., et al. "Red Flags and Religious Coping: Identifying Some Religious Warning Signs Among People in Crisis 1." Journal of Clinical Psychology 59/12 (2003), 1335-1348.
29. Pargament, Kenneth I., et al. "Religious Coping Among The Religious: The Relationships Between Religious Coping And Well‐Being in A National Sample of Presbyterian Clergy, Elders, and Members", Journal for the scientific study of religion 40/3 (2001), 497-513.
30. Pawar, Siddhesh, et al. "Survey of Cultural Awareness in Language Models: Text and Beyond." Computational Linguistics 51/3 (2025), 907-1004.
31. Ratner, Carl. Kültürel Psikoloji, Ed. Tülay Bozkurt, İKÜ Yayınevi, (2014). Shweder, Richard A. - Maria A. Sullivan. "Cultural psychology: Who needs it?." Annual review of psychology 44.1 (1993): 497-523.
32. Shweder, Richard A., et al. "The Cultural Psychology of the Emotions", Emotıons (2008), 409.
33. Şakalar, Alper. "Türk Halk Müziğinde Felsefi Motifler ve Anlam Dünyası", Türk Müziği (2024), 293-311.
34. Şen, Ülkü Sevim – Şen, Yavuz. "Türk Kültüründe ve Türkülerde Güzellik Algısı Bağlamında Güzellemeler", Folklor/Edebiyat 31/123 (2025), 839-868. TDK, “Türkü”, https://sozluk.gov.tr/ (2026).
35. Therapy With Children Hospitalized For Life Threatening Illness", The Arts in Psychotherapy 57 (2018), 72-79.
36. Türkyılmaz, Dilek. "Türkülerde Sağlık ve Hekimlik: “Hasta”,“Tabip”,“Şifa” Kavramlarının Kültürel Yansımaları", Türkbilig 49 (2025), 319-338.
37. Uğurcan, Fatma Zehra – Koçak, Aynur. "Şor Masallarında “Açıklanamayan Sır-Gösterilemeyen Sihirli Nesne” Motifinin Psikolojik ve Ritüelistik Anlamları", Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, 54 (2025), 799-821.