Ege Denizi Bağıl Deniz Seviyesi Değişimlerinde Kapula Fonksiyonları İle Trend Analizleri
Abstract
İklim değişikliği başta olmak üzere birçok nedenden dolayı global ölçekte deniz seviyesinde meydana gelen artışlar, kıyı ekosistemlerini etkilemekte ve kıyı yerleşimlerini tehdit etmektedir. Jeodezik açıdan uzun dönemli deniz seviyesi gözlemleri düşey kontrol ağlarının datumunun belirlenmesi açısından önemlidir. İstatistik, ekonomi, aktüerya analizi, meteoroloji, hidroloji gibi birçok alanda farklı değişkenler arasındaki ilişkileri araştırmak için kullanılan Kapula fonksiyonları değişkenlerin ve hatalarının dağılımından etkilenmeyen, lineer ve lineer olmayan ilişkileri yansıtan, lokal bağımlılıkları da gösterebilen korelasyon yapısıyla lineer korelasyon katsayısına göre oldukça elverişli bir korelasyon yapısı sunabilmektedir. Bu çalışmada, Ege Denizi kıyısında bulunan 5 mareograf istasyonundan elde edilen 1990-2008 yılları arasında aylık deniz seviyesi ve deniz yüzey sıcaklığı ortalamaları verileri ile kıyılardaki uzun dönemli bağıl deniz seviyesi değişimleri ve bu değişimlerin deniz yüzey sıcaklığı ile ilişkisi Kapula Fonksiyonları ile incelenmiştir. Bu çalışma kapsamında ilk defa sunulan kapula temelli trend analiz yöntemi ile deniz seviyesi ve deniz yüzey sıcaklığı zaman serilerinde trend analizleri gerçekleştirilerek elde edilen trendler regresyon modelleri ile karşılaştırılmıştır. Ege denizinde 1990-1998 yılları arasında deniz seviyesinin oldukça hızlı bir şekilde arttığı, 1999-2008 yılları arasında ise deniz seviyesinin düştüğü görülmüştür. 1990-1998 yılları arasında deniz seviyelerindeki artışın deniz yüzey sıcaklıklarındaki sıcaklık artışlarından kaynaklandığı, 1999-2008 yılları arasındaki deniz seviyesindeki azalmaların da deniz yüzey sıcaklıklarındaki soğumalardan kaynaklandığı değerlendirilmiştir.
Keywords
References
- Bárdossy A., Li J., (2008), Geostatistical interpolation using copulas, Water Resources Research, Vol. 44, W07412, 1-15, doi:10.1029/2007WR006115.
- Beşel C., Kayıkçı E.T., (2016), Meteorolojik verilerin zaman serisi ve tanımlayıcı istatistikler ile yorumlanması; Karadeniz Bölgesi örneği, Uluslararası Coğrafya Sempozyumu Bildiriler Kitabı’nın İçinde (Özçağlar A., Türkoğlu N., vd., Ed.), Ankara, Türkiye, ss.50 – 69.
- Bingöl A., (2012), Kopula fonksiyonları ve bir uygulama, Doktora Tezi, Fırat Üniversitesi, Elazığ.
- Cazenave A., (2017), Global sea-level budget 1993-present, Earth System Science Data, 10, 1551-1590.
- Cazenave A., Mercier F., Toumazou V., Bonnefond P., Dominh K., (2002), Sea level variations in the Mediterranean Sea and Black Sea from satellite altimetry and tide gauges, Global and Planetary Change, 34(1-2), 59-86.
- Cazenave A., Cabanes C., Dominh K., Mangiarotti S., (2001), Recent sea level change in the Mediterranean Sea revealed by Topex/Poseidon satellite altimetry, Geophysical Research Letters, 28(8), 1607-1610.
- Church J. A., White N.J., Coleman R., Lambeck K., Mitrovica J. X., (2004), Estimates of the regional distribution of sea level rise over the 1950–2000 period, Journal of Climate, 17(13), 2609-2625.
- Çelebioğlu S., (2003), Arşimedyen kapulalar ve bir uygulama, Selçuk Üniversitesi Fen Fakültesi Fen Dergisi, 1(22), 43-52.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Engineering, Geological Sciences and Engineering (Other)
Journal Section
Research Article
Publication Date
January 12, 2020
Submission Date
June 10, 2019
Acceptance Date
September 19, 2019
Published in Issue
Year 2020 Volume: 6 Number: 1
