Klasik Arap Sözlüklerinde Çok Anlamlılık Sorunu ve ‎Modern Sözlüklere Yansımaları

Yakup Civelek; Aram Timurtaş

Klasik Arap Sözlüklerinde Çok Anlamlılık Sorunu ve ‎Modern Sözlüklere Yansımaları

Öz

Bu çalışma, Arap sözlükçülük geleneğinde çok anlamlılık olgusunun tarihsel gelişimini ve bu problemin modern sözlükçülüğe yansımalarını kapsamlı bir perspektifle ele almaktadır. Araştırmada, el-Halîl b. Ahmed'in Kitâbu’l-Ayn'ından başlayarak günümüze kadar uzanan sözlükçülük geleneğinde iştirâk-i lafzî kavramının teorik boyutları, klasik dönem dilcilerinin bu konudaki yaklaşımları ve modern Arap sözlükçülüğündeki dönüşümler analiz edilmektedir. Çalışma, çok anlamlılık ile eş adlılık arasındaki terminolojik karmaşanın çözümüne yönelik öneriler sunarken, klasik sözlükçülerin bu alandaki katkılarının modern dönemdeki yansımalarını sistematik olarak incelemektedir. Araştırma, Sîbeveyhi'nin temel taksiminden günümüz dijital sözlükçülüğüne kadar uzanan gelişim çizgisini takip ederek, Arap dilindeki çok anlamlılık olgusunun teorik ve pratik boyutlarını ortaya koymayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Acar, Ö. (2010). “Çokanlamlılık-eşadlılık ikileminde iştirâk-i lâfzî”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 51(2), 241–270.
Ahmed Muhtar, Ö. (2008). el-Muʿcemu’l-lugati’l-ʿArabiyyeti’l-muʿâsıra (3 cilt). Kahire: Âlemu’l-Kutub.
Âl-i Yâsîn, M. H. (1974). el-Ezdâd fi’l-luğa. Bağdat:
Alkhalifa, M., & Rodríguez, H. (2009). Automatically extending NE coverage of Arabic text processing tools. Information Processing & Management, 45(1), 112–125. https://doi.org/10.1016/j.ipm.2008.06.003
Anîs, İ. (1966). Delâletu’l-elfâz. Kahire: Mektebetu’l-Anglo’l-Mısriyye.
Askerî, E. H. (1972). el-Furûk fi’l-luğa. Beyrut: Dâru’l-Âfâk el-Cedîde.
Askerî, E. H. (2006). el-Furûku’l-lugaviyye (H. B. Ömer, Thk.). Kahire: Dâru’l-İlm ve’s-Sekâfe.
Baker, P. (2006). Using corpora in discourse analysis. London: Continuum.

Bauer, L. (2003). Introducing linguistic morphology. Edinburgh: Edinburgh University Press.
Bişr, K. (2000). İlmu’l-lugati’l-ictimâʿî. Kahire: Dâru Ğarîb.
Bişr, K. (2005). İlmu’l-lugati’n-nefsî. Kahire: Dâru Ğarîb.
Burke, K. (1969). A grammar of motives. Berkeley: University of California Press.
Câhiz, E. O. (1998). el-Beyân ve’t-tebyîn (4 cilt). Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye.
Cevherî, İ. b. H. (1957). es-Sıhâh tâcu’l-luğa ve sıhâhu’l-ʿArabiyye (A. A. Attâr, Thk.). Kahire: Dârü’l-Kitâbi’l-ʿArabî.
Cruse, D. A. (1986). Lexical semantics. Cambridge: Cambridge University Press.
Crystal, D. (2001). Language and the Internet. Cambridge: Cambridge University Press.
Darwish, K. (2013). Named entity recognition using cross-lingual resources. In Proceedings of the 51st Annual Meeting of the Association for Computational Linguistics (pp. 45–67). ACL Anthology.
Diab, M. (2004). Word sense disambiguation within a multilingual framework (Doktora tezi). University of Maryland.
Ebû Zehra, M. (1958). Usûlu’l-fıkh. Kahire: Dâru’l-Fikri’l-ʿArabî.
Fairclough, N. (1995). Critical discourse analysis. London: Longman. Ferâhîdî H. A.. (tsz.). Kitâbu’l-ʿAyn (M. el-Mahzûmî & İ. es-Sâmerrâî, Thk., 8 cilt). Beyrut: Dâru ve Mektebetu’l-Hilâl.
Firth, J. R. (1957). A synopsis of linguistic theory 1930–1955. Studies in Linguistic Analysis, 1–32.
Geeraerts, D. (1993). Vagueness’s puzzles, polysemy’s vagaries. Cognitive Linguistics, 4(3), 223–272. https://doi.org/10.1515/cogl.1993.4.3.223
Granger, S., & Paquot, M. (Eds.). (2012). Electronic lexicography. Oxford: Oxford University Press.
Güven, Ş. (2005). Kur’ân’ın anlaşılması ve yorumlanmasında çokanlamlılık sorunu. İstanbul: İnsan Yayınları.
Habash, N. Y. (2010). Introduction to Arabic natural language processing. San Rafael: Morgan & Claypool.
Halliday, M. A. K., & Hasan, R. (1976). Cohesion in English. London: Longman.
Hicâzî, M. F. (1998). İlmu’l-luğa ve menâhicu’l-bahsi’l-lugavî. Kahire: Dâru Ğarîb.
Huseyn, M. K. (1962). Fî nazariyyeti’l-edeb. Kahire: Dâru’l-Fikri’l-ʿArabî.
İbn Fâris, E. A. (1985). es-Sâhibî fî fıkhi’l-luğa ve süneni’l-ʿArab fî kelâmihâ. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye.
İbnu’l-Enbârî, E. B. M. b. el-K. (1999). el-Ezhâr fî fıkhi’l-luğa (M. H. Şemseddîn, Thk.). Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye.
Kıran, Z. (1986). Dilbilim akımları. Ankara: Gazi Üniversitesi Yayınları.
Kûlî, M. A. (1982). İlmu’d-delâle: Usûluhu ve mebâhisuhu fî’t-turâsi’l-ʿArabî. Riyad: Câmiʿatu’r-Riyâd.
Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Metaphors we live by. Chicago: University of Chicago Press.
Lijphart, A. (1971). Comparative politics and the comparative method. American Political Science Review, 65(3), 682–693. https://doi.org/10.2307/1955513
Lyons, J. (1977). Semantics (2 cilt). Cambridge: Cambridge University Press.
McEnery, T., & Wilson, A. (2001). Corpus linguistics. Edinburgh: Edinburgh University Press.
Muberred, E. A. M. b. Y. (1985). Mâ ittefaka lafzuhu ve ihtelefe maʿnâhu (A. N. el-Kaysî vd., Thk.). Bağdat: Vizâretu’s-Sekâfe ve’l-İʿlâm.
Muʿcemu’l-Vasît. (2004). Kahire: Mektebetu’ş-Şurûki’d-Duveliyye.
Muhammed, S. (1995). el-Mustalahu’l-lugavî ve taksîsu’l-mefâhîm. Rabat: Câmiʿatu Muhammed el-Hâmis.
Mukâtil b. Süleyman. (2006). el-Vucûh ve’n-nezâir fî’l-Kur’âni’l-Kerîm (H. S. ed-Dâmin, Thk.). Bağdat: Dâru’l-Beşâir.
Muneccid, M. N. (1998). el-İştirâku’l-lafziyyu fî’l-Kur’âni’l-Kerîm: Beyne’n-nazariyyeti ve’t-tatbîk. Dımaşk: Dâru’l-Fikr.
Murphy, M. L. (2003). Semantic relations and the lexicon. Cambridge: Cambridge University Press.
Müller-Spitzer, C. (Ed.). (2014). Using online dictionaries. Berlin: De Gruyter.
Özkırımlı, A. (2001). Türk dili: Dil ve anlatım. İstanbul: İnkılâp Kitabevi. Sîbeveyhi, E. B. A. b. O. (1988). el-Kitâb (A. M. Harun, Thk., 4 cilt). Kahire: Mektebetu’l-Hâncî.
Sinclair, J. (1991). Corpus, concordance, collocation. Oxford: Oxford University Press.
Sînî, M. İ. (2000). İlmu’l-luğa ve’l-ḥasûb. Mekke: Nâdi Mekke es-Sekâfî.
Suyûtî, C. A. (1987). el-Müzhir fî ʿulûmi’l-luğa ve envâʾihâ (M. Câru’l-Mevlâ Beg, M. Ebu’l-Fazl İbrahim, A. M. el-Beccârî, Şerh ve Taʿlîk). Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye.
Şâhîn, A. (2000). el-ʿArabiyye lugatu’l-ʿulûm ve’t-teknoloci. Kahire: Dâru’l-İʿtisâm.
Uğur, N. (2003). Anlambilim: Sözcüğün anlam açılımı. Ankara: Pegem Yayıncılık.
Umarî, M. b. S. A. (1988). el-Müşterekü’l-lafzî beyne mefhûmu’l-lügaviyyîn ve vâkıʿi’l-istiʿmâli’l-ʿArabî. Mekke: Câmiʿatu Ümmi’l-Kurâ.
Vâfî, A. A. (1962). el-Lugatu ve’l-mujtemaʿ. Kahire: Dâru’n-Nahdati’l-ʿArabiyye.
Vâfî, A. A. (t.y.). Fıkhu’l-luğa. Kahire: Dâru Nahdati Mısr li’t-Tıbâʿa ve’n-Neşr.
Vardar, B. (1998). Dilbilimin temel kavram ve ilkeleri. İstanbul: Multilingual Yayınları.
Zehebî, M. H. (2000). et-Tefsîr ve’l-müfessirûn (3 cilt). Kahire: Mektebetu Vehbe.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sözlükbilim ve Anlambilim

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Yakup Civelek
0000-0002-3448-4723
Türkiye

Aram Timurtaş ^*
0009-0008-9399-5081
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

9 Ağustos 2025

Yayımlanma Tarihi

10 Ağustos 2025

Gönderilme Tarihi

25 Haziran 2025

Kabul Tarihi

3 Ağustos 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 1 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA98CN32SX

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Civelek, Y., & Timurtaş, A. (2025). Klasik Arap Sözlüklerinde Çok Anlamlılık Sorunu ve ‎Modern Sözlüklere Yansımaları. Disiplinler Arası Dil Araştırmaları, 1(1), 446-482. https://izlik.org/JA98CN32SX

AMA

1.Civelek Y, Timurtaş A. Klasik Arap Sözlüklerinde Çok Anlamlılık Sorunu ve ‎Modern Sözlüklere Yansımaları. DADA. 2025;1(1):446-482. https://izlik.org/JA98CN32SX

Chicago

Civelek, Yakup, ve Aram Timurtaş. 2025. “Klasik Arap Sözlüklerinde Çok Anlamlılık Sorunu ve ‎Modern Sözlüklere Yansımaları”. Disiplinler Arası Dil Araştırmaları 1 (1): 446-82. https://izlik.org/JA98CN32SX.

EndNote

Civelek Y, Timurtaş A (01 Ağustos 2025) Klasik Arap Sözlüklerinde Çok Anlamlılık Sorunu ve ‎Modern Sözlüklere Yansımaları. Disiplinler Arası Dil Araştırmaları 1 1 446–482.

IEEE

[1]Y. Civelek ve A. Timurtaş, “Klasik Arap Sözlüklerinde Çok Anlamlılık Sorunu ve ‎Modern Sözlüklere Yansımaları”, DADA, c. 1, sy 1, ss. 446–482, Ağu. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA98CN32SX

ISNAD

Civelek, Yakup - Timurtaş, Aram. “Klasik Arap Sözlüklerinde Çok Anlamlılık Sorunu ve ‎Modern Sözlüklere Yansımaları”. Disiplinler Arası Dil Araştırmaları 1/1 (01 Ağustos 2025): 446-482. https://izlik.org/JA98CN32SX.

JAMA

1.Civelek Y, Timurtaş A. Klasik Arap Sözlüklerinde Çok Anlamlılık Sorunu ve ‎Modern Sözlüklere Yansımaları. DADA. 2025;1:446–482.

MLA

Civelek, Yakup, ve Aram Timurtaş. “Klasik Arap Sözlüklerinde Çok Anlamlılık Sorunu ve ‎Modern Sözlüklere Yansımaları”. Disiplinler Arası Dil Araştırmaları, c. 1, sy 1, Ağustos 2025, ss. 446-82, https://izlik.org/JA98CN32SX.

Vancouver

1.Yakup Civelek, Aram Timurtaş. Klasik Arap Sözlüklerinde Çok Anlamlılık Sorunu ve ‎Modern Sözlüklere Yansımaları. DADA [Internet]. 01 Ağustos 2025;1(1):446-82. Erişim adresi: https://izlik.org/JA98CN32SX