Sözlüklerde Tanımlama Sorunları: Mantıksal Tanım ve Sözlüksel Tanım

Yıl 2025, Cilt: 1 Sayı: 1, 268 - 275, 10.08.2025

Neşe Karaaslan

Öz

Sözlüklerde tanımlama, kelimelerin anlamlarını belirgin ve doğru bir şekilde sunma amacı taşır. Sözlük hazırlayıcılarının, sözlükte yer alan kelimeleri tanımlarken benimsedikleri yöntem ve ölçütler büyük bir öneme sahiptir. Dilbilim dünyasında kabul görmüş bir yöntem ve ölçüte dayanmayan tanımlar; yetersiz, hatalı ya da tutarsız olabilir. Bu sebeple tanımlar, kavramların anlaşılmasında ve aktarılmasında temel bir işleve sahiptir. Bu çalışmada, sözlüksel (leksikal) ve mantıksal (analitik) tanım biçimleri kuramsal açıdan incelenmiştir. Sözlüksel tanım, dilin doğal kullanımını esas alırken, mantıksal tanım kavramı sistematik biçimde yapılandırır. Her iki tanım biçiminin yapısı, amacı, kullanım alanları ve doğruluk ölçütleri karşılaştırılmış ve örnekler üzerinden açıklanmıştır. Bu bağlamda, tanım türlerinin farklı bilgi türlerine nasıl hizmet ettiğine dair bütüncül bir bakış sunulmaya çalışılmıştır

Anahtar Kelimeler

Tanım , Sözlüksel Tanım , Mantıksal Tanım , Kavram Analizi

Kaynakça

• Atkins, S.B.T., & Rundell, M. (2008) The Oxford Guide to Practical Lexicography. New York: Oxford University Press.
• Boz, E. (2006). Sözlük ve Sözlükçülük Sorunları Türkçenin Çağdaş Sorunları. G. Gülsevin, G. ve Boz, E. (Ed.). Ankara: Gazi Kitabevi.
• Boz, E. (2009). Sözlükbirimlerin Tanımlamasına Anlambilimsel Bir Bakış. Turkish Studies, 4(4), 172-183.
• Boz, E. (2012). International Periodical For The Languages. Literature and History of Turkish or Turkic, 7(4), 13-20.
• Boz, E. (2020). Çevrimiçi Genel Sözlüklerde Tanım. Journal of Linguistics - Dilbilim Dergisi, 34, 1-14.
• Dinar, T. (2021). Sözlükte Tanım. İçinde Prof. Dr. Sadettin Özçelik Armağanı (s. 395-412). Ankara: Gazi.
• Hartmann, R. K., & James, G. (2002). Dictionary of Lexicography. New York: Routledge Pub.
• Jackson, H. (2002) Lexicography: An Introduction. London: Routledge.
• Jackson, H. (2016). Sözlükbilime Giriş. (Gürlek, M. ve Patat, E. Çev.), İstanbul: Kesin Yayınları.
• Lyons, J. (1977). Semantics. Cambridge: Cambridge University Press.
• Strehlow, R. A. (1972). Frames and the Display of Definitions. (Juan C. Sager Çev.). Handbook of Terminology Management Vol. 1: Basic Aspects of Terminology Management, Sue Ellen Wright ve Gerhard Budin (ed.), Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins Publishing Company. s. 75-79.
• Zgusta, L. (1971). Manual of Lexicography. Prague: Academia.
• Türk Dil Kurumu. (1988). Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Türk Dil Kurumu. (2009). Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Türk Dil Kurumu. (2011). Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
• TDK Güncel Türkçe Sözlük. (2025, 27 Mayıs). Erişim Adresi: https://sozluk.gov.tr/.