İbn Kemal’in Şah İsmail’e Yönelik Tekfirinin Siyâsî Boyutları Üzerine

Sheikh al-Islam İbn Kemal is one of the important figures in the history of Ottoman science, politics and bureaucracy. During the reign of Yavuz Sultan Selim Khan, one of the powerful sultans of the Ottoman Empire, he assumed major roles that would affect politics and rose to the position of sheikh al-Islam during the reign of Kanuni He succeeded in carrying his achievements in the scientific field to the political field. In particular, he expressed his views against the Safavid threat in texts that he prepared in the form of written treatises. Its purpose is to inform and guide the society. It has also been successful. His death took place during the reign of Kanuni while he was continuing his duty as sheikh al-Islam. Upon his death, the phrase "Sciences also died with Ibn Kemal" was recorded. Ibn Kemal's Arabic treatise er-Risale fi hali Shah İsmail ve etbaihi and the political dimension it expresses are the main subject of this article. During the Ottoman-Safavid tension, it was written about Shah Ismail and his supporters, who secretly engaged in occupation movements in the Ottoman lands. In the article, basic approaches is tried to determine through the translation and original of this text. Ibn Kemal's views on Safavid Shiism are discussed in terms of fiqh, kalam and sects history. Although it has been evaluated in terms of history and politics, to contribute to this field, the political dimensions of the fatwa given by Ibn Kemal as a scholar is tried to be evaluated. As a result, the religious legitimacy of a conflict whose conditions were formed in the political, social and military fields was determined with this text.

Şeyhülislam İbn Kemal, Osmanlı ilim, siyaset ve bürokrasi tarihinin önemli şahsiyetlerinden biridir. Osmanlının güçlü sultanlarından Yavuz Sultan Selim Han zamanında devlet yönetimine tesir edecek büyük roller üstlenmiş ve Kanunî döneminde şeyhülislamlık makamına kadar yükselmiştir. İlmi sahadaki başarılarını siyasî alana taşımayı başarmıştır. Özellikle Safevî tehdidine karşı görüşlerini yazılı, risâleler şeklinde hazırlamış olduğu ilmî metinlerle dile getirmiştir. Amacı toplumu bilgilendirmek olup bunda da başarılı olmuştur. Vefatı Kanunî döneminde şeyhülislamlık görevine devam ederken gerçekleşmiştir. Onun ölümü üzerine “İbn Kemal ile ilimler de irtihal etti” ibaresi kayıt düşülmüştür. İbn Kemal’in er-Risâle fî hali Şah İsmail ve etbâihi adlı Arapça risâlesi ve ifade ettiği siyasî boyut bu makalenin temel konusudur. Osmanlı-Safevî gerginliği sürecinde Osmanlı topraklarında gizliden gizliye işgal hareketlerine girişen Şah İsmail ve taraftarları hakkında kaleme alınmıştır. Makalede bu metnin tercümesi ve orijinali üzerinden temel yaklaşımlar tespit edilmeye çalışılmıştır. İbn Kemal’in Safevî Şiîliği üzerine görüşleri fıkıh, kelam ve mezhepler tarihi bakımından ele alınmıştır. Tarih ve siyaset açısından da değerlendirilmiş olmakla birlikte bu alana katkı sağlamak adına İbn Kemal’in bir ilim adamı sıfatıyla vermiş olduğu fetvanın siyasî boyutları değerlendirilmeye çalışılmıştır. Sonuçta siyasî, sosyal ve askerî sahada şartları oluşmuş bir çatışmanın dinî yönden de meşruiyeti bu metinle tespit edilmiştir.