Research Article

Ebû Nüvâs’ın Dîvânında Beyân İlmine Dair Edebî Sanatlar

Number: 12 October 27, 2026
TR EN

Ebû Nüvâs’ın Dîvânında Beyân İlmine Dair Edebî Sanatlar

Abstract

Abbâsî döneminde Arap şiirinin muhteva ve üslûp bakımından yenilenmesinde belirleyici rol oynayan Ebû Nüvâs’ın (ö. 198/813 [?]) şiiri, beyân sanatlarının bu yenilenmedeki işlevini görmek bakımından önemli bir inceleme alanıdır. Bu araştırmanın amacı, şairin dîvânındaki beyân sanatlarını tespit etmek ve bu sanatların şairin şiir anlayışıyla ilişkisini ortaya koymaktır. Kapsamı beyân ilminin teşbîh, istiâre, mecâz ve kinâye bahisleriyle sınırlandırılan çalışma, nitel araştırma yaklaşımlarından doküman incelemesi yöntemiyle yürütülmüştür. Dîvân’ın Dâru Sâdır neşri esas alınmış, sanatların tanımlanmasında Sekkâkî, Kazvînî ve Hâşimî’nin eserleri temel kaynak olarak kullanılmış, dîvânın tamamı taranarak tespit edilen beyitler betimsel analizle çözümlenmiştir. Bulgular, şairin teşbîhte çoğunlukla edatı zikredip benzetme yönünü söylemeden bıraktığını, istiârede asıl gücünü cansız varlıklara şahsiyet kazandıran kullanımlardan aldığını, mecâzda sebep-sonuç ve mahal ilişkilerini öne çıkardığını, kinâyeyi ise yer yer tek bir beytin sınırlarını aşarak manzûmenin bütününü kuran bir örgüye dönüştürdüğünü ortaya koymuştur. Ayrıca sanatların önemli bir kısmının tek beyitte yığıldığı ve dinî çağrışımlı mazmunların meclis tasvirine aktarıldığı görülmüştür. Literatürde tema ve şahsiyet ekseninde incelenen şairin şiirini belâgat yapısı bakımından sistematik olarak ele alan bu çalışma, müvelledûn şiirinin yenilikçi karakterinin belâgat düzlemindeki görünümlerini ortaya koyarak alana katkı sunmaktadır.

Keywords

Arap Dili ve Belâgatı, Ebû Nüvâs, Beyân İlmi, İstiâre, Kinâye

Ethical Statement

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur

References

  1. Abbâs, A. (1944). Ebû Nüvâs. Matba ‘âtü Mısr.
  2. Abbâs, H. H. (2022). es-Sûretü’l-fenniyye li’l-kitâbe fî şi‘ri Ebî Nüvâs. Mecelletü Külliyyeti’t-Terbiyeti’l-Esâsiyye, 5(SI), 95-117. https://doi.org/10.35950/cbej.v5iSI.5733
  3. Akkâd, A. M. (1954). Ebû Nüvâs el-Hasan b. Hânî: Hayâtühû ve şi‘ruhû. Mektebetü Mısr.
  4. Ayyıldız, E. (2020). Ebû Nuvâs’ın şarap (hamriyyât) şiirleri. Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (18), 147-173.
  5. Bakır, A. (1992). Basra. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (c. 5, ss. 108-111). TDV Yayınları.
  6. Bolelli, N. (2015). Belâgat: Beyân-meânî-bedî‘ ilimleri Arap edebiyatı (15. bs.). Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları.
  7. Bulut, A. (2026). Belâgat-i müyessera: Meânî-beyân-bedî‘ (19. bs.). Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları.
  8. Daşkıran, Y. (2004). Ebû Nuvâs’ın şiirlerinde hiciv (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  9. Durmuş, İ. (2002). Kinaye. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (c. 26, ss. 34-36). TDV Yayınları.
  10. Durmuş, İ. (2003). Mecaz. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (c. 28, ss. 217-220). TDV Yayınları.
APA
Geylani, M. (2026). Ebû Nüvâs’ın Dîvânında Beyân İlmine Dair Edebî Sanatlar. Danisname Beşeri Ve Sosyal Bilimler Dergisi, 12, 275-301. https://doi.org/10.5281/zenodo.23690047
AMA
1.Geylani M. Ebû Nüvâs’ın Dîvânında Beyân İlmine Dair Edebî Sanatlar. Danisname. 2026;(12):275-301. doi:10.5281/zenodo.23690047
Chicago
Geylani, Mahfuz. 2026. “Ebû Nüvâs’ın Dîvânında Beyân İlmine Dair Edebî Sanatlar”. Danisname Beşeri Ve Sosyal Bilimler Dergisi, nos. 12: 275-301. https://doi.org/10.5281/zenodo.23690047.
EndNote
Geylani M (October 1, 2026) Ebû Nüvâs’ın Dîvânında Beyân İlmine Dair Edebî Sanatlar. Danisname Beşeri ve Sosyal Bilimler Dergisi 12 275–301.
IEEE
[1]M. Geylani, “Ebû Nüvâs’ın Dîvânında Beyân İlmine Dair Edebî Sanatlar”, Danisname, no. 12, pp. 275–301, Oct. 2026, doi: 10.5281/zenodo.23690047.
ISNAD
Geylani, Mahfuz. “Ebû Nüvâs’ın Dîvânında Beyân İlmine Dair Edebî Sanatlar”. Danisname Beşeri ve Sosyal Bilimler Dergisi. 12 (October 1, 2026): 275-301. https://doi.org/10.5281/zenodo.23690047.
JAMA
1.Geylani M. Ebû Nüvâs’ın Dîvânında Beyân İlmine Dair Edebî Sanatlar. Danisname. 2026;:275–301.
MLA
Geylani, Mahfuz. “Ebû Nüvâs’ın Dîvânında Beyân İlmine Dair Edebî Sanatlar”. Danisname Beşeri Ve Sosyal Bilimler Dergisi, no. 12, Oct. 2026, pp. 275-01, doi:10.5281/zenodo.23690047.
Vancouver
1.Mahfuz Geylani. Ebû Nüvâs’ın Dîvânında Beyân İlmine Dair Edebî Sanatlar. Danisname. 2026 Oct. 1;(12):275-301. doi:10.5281/zenodo.23690047