FERÎDÎ’NİN KASÎDE-İ BÜRDE’YE FARSÇA VE ÇAĞATAY TÜRKÇESİYLE YAZDIĞI MANZUM TERCÜMELER
Öz
İmâm Bûsîrî tarafından kaleme alınan ve tam ismi el-Kevâkibü’d-Dürriyye fî Medhi Hayri’l-Beriyye olsa da Kasîde-i Bürde olarak meşhur olan kaside, İslâmî edebiyatta Hz. Muhammed sevgisinin yansıdığı en meşhur metinlerden biridir. İslami edebiyatlardaki birçok şerh ve tercümesi yanında Batı dillerine tercümeleri de bulunan bu kaside, Türk edebiyatında da mensur ve manzum birçok şerh ve tercümeye konu edilmiştir. Kasîde-i Bürde’nin şu ana dek Doğu Türkçesiyle kaleme alınmış sadece iki örneği bilinmekteydi. Bunlardan birincisinde Kemaleddîn Hüseyin bin el-Hasan el-Hârezmî el-Kübrevî (ö. 1432-33-35-36-37-41-42?), Harezm Türkçesiyle yazdığı Keşfü’l-Hüdâ’da Kasîde-i Bürde’yi mensûr olarak şerh edip manzum tercümesini de yapmıştır. Kasîde-i Bürde’nin elimizde Çağatay Türkçesiyle yazılan ve müellifi bilinmeyen mensûr bir şerhi de bulunmaktadır. Harezm ve Çağatay Türkçesiyle yazılan bu iki şerh dışında Kasîde-i Bürde’nin Çağatay Türkçesiyle kaleme alınan manzum bir tercümesi daha bulunmaktadır. Bu manzum tercümenin şimdilik bilinen tek nüshası, Süleymaniye Kütüphanesi Lala İsmail Koleksiyonu 157 numarada kayıtlıdır. Ferîdî mahlaslı birisi tarafından kaleme alınan bu manzum tercümede önce Kasîde-i Bürde’nin Arapça aslından bir beyit yazılmış, sonra da her defasında bu beyitlerin altında Farsça ve Çağatay Türkçesiyle yazılan manzum tercümeleri sunulmuştur. Bu çalışmada, Ferîdî’nin bu çift dilli manzum tercümesine dikkat çekilerek tercümenin şimdilik bilinen tek nüshası ile dil ve tercüme özellikleri hakkında bilgi verilecektir. Çalışmamızın sonunda bu manzum tercümenin metni ve diliçi çevirisi de sunulacaktır.
Anahtar Kelimeler
Teşekkür
Prof. Dr. Sadık Yazar’a bizleri bu metnin varlığından haberdar ettiği ve çalışmamıza vesile olduğu için en içten minnettarlıkla teşekkürlerimizi sunarız.
Kaynakça
- Akdemir, Yılmaz (2015). Kemâleddîn Hüseyin Harezmî’nin Çağatay Türkçesiyle Kasîde-i Bürde Şerhi (İnceleme, Metin, Çeviri, Gramatikal Dizin). Diyarbakır: Doktora Tezi. Diyarbakır: Dicle Üniversitesi.
- Ayçiçeği, Bünyamin (2024a). İmâm Bûsîrî’nin Hayatı, Divan’ı ve Kasîde-i Bürde’si. Türk Edebiyatında Bûsirî’nin Kasîde-i Bürde’si (Ed. Bünyamin Ayçiçeği). İstanbul: DBY Yayınları.
- Ayçiçeği, Bünyamin (2024b). Kasîde-i Bürde’nin Türkçe Mensur Tercüme ve Şerhleri. Türk Edebiyatında Bûsirî’nin Kasîde-i Bürde’si (Ed. Bünyamin Ayçiçeği). İstanbul: DBY Yayınları.
- Ayçiçeği, Bünyamin (2024c). Kasîde-i Bürde’nin Türkçe Tahmisleri. Türk Edebiyatında Bûsirî’nin Kasîde-i Bürde’si (Ed. Bünyamin Ayçiçeği). İstanbul: DBY Yayınları.
- Ayçiçeği, Bünyamin (2024d). Kasîde-i Bürde’nin Farklı Dillere Tercümeleri. Türk Edebiyatında Bûsirî’nin Kasîde-i Bürde’si (Ed. Bünyamin Ayçiçeği). İstanbul: DBY Yayınları.
- Bodrogligeti, A. J. E. (2001). A Grammar of Chagatay, Languages of the World/Materials 155. Muenchen: Lincom Europa.
- Clauson, Sir Grard (1972). An Etymological Dictionary Pre-Thirteenth-Century Turkish. Oxford: Clarendon Press. Çağlar, Dursaliye (2019). Doğu Türkçesi Kasîde-i Bürde Şerhi (İnceleme-Metin-Aktarım-Dizin-Tıpkıbasım). Doktora Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi.
- Çağlar, Yeşim (Dursaliye) (2023). Doğu Türkçesi ile Yazılmış Bir Kasîde-i Bürde Şerhi (İnceleme-Metin-Aktarım-Dizin-Tıpkıbasım). Çanakkale: Paradigma Akademi Yayınları.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
30 Haziran 2025
Gönderilme Tarihi
8 Nisan 2025
Kabul Tarihi
6 Mayıs 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 34 Sayı: 34
APA
Kaçar, I., & Kaçar, M. (2025). FERÎDÎ’NİN KASÎDE-İ BÜRDE’YE FARSÇA VE ÇAĞATAY TÜRKÇESİYLE YAZDIĞI MANZUM TERCÜMELER. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 34(34), 445-475. https://doi.org/10.15247/devdergisi.1672266
AMA
1.Kaçar I, Kaçar M. FERÎDÎ’NİN KASÎDE-İ BÜRDE’YE FARSÇA VE ÇAĞATAY TÜRKÇESİYLE YAZDIĞI MANZUM TERCÜMELER. devdergisi. 2025;34(34):445-475. doi:10.15247/devdergisi.1672266
Chicago
Kaçar, Irmak, ve Mücahit Kaçar. 2025. “FERÎDÎ’NİN KASÎDE-İ BÜRDE’YE FARSÇA VE ÇAĞATAY TÜRKÇESİYLE YAZDIĞI MANZUM TERCÜMELER”. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 34 (34): 445-75. https://doi.org/10.15247/devdergisi.1672266.
EndNote
Kaçar I, Kaçar M (01 Haziran 2025) FERÎDÎ’NİN KASÎDE-İ BÜRDE’YE FARSÇA VE ÇAĞATAY TÜRKÇESİYLE YAZDIĞI MANZUM TERCÜMELER. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 34 34 445–475.
IEEE
[1]I. Kaçar ve M. Kaçar, “FERÎDÎ’NİN KASÎDE-İ BÜRDE’YE FARSÇA VE ÇAĞATAY TÜRKÇESİYLE YAZDIĞI MANZUM TERCÜMELER”, devdergisi, c. 34, sy 34, ss. 445–475, Haz. 2025, doi: 10.15247/devdergisi.1672266.
ISNAD
Kaçar, Irmak - Kaçar, Mücahit. “FERÎDÎ’NİN KASÎDE-İ BÜRDE’YE FARSÇA VE ÇAĞATAY TÜRKÇESİYLE YAZDIĞI MANZUM TERCÜMELER”. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 34/34 (01 Haziran 2025): 445-475. https://doi.org/10.15247/devdergisi.1672266.
JAMA
1.Kaçar I, Kaçar M. FERÎDÎ’NİN KASÎDE-İ BÜRDE’YE FARSÇA VE ÇAĞATAY TÜRKÇESİYLE YAZDIĞI MANZUM TERCÜMELER. devdergisi. 2025;34:445–475.
MLA
Kaçar, Irmak, ve Mücahit Kaçar. “FERÎDÎ’NİN KASÎDE-İ BÜRDE’YE FARSÇA VE ÇAĞATAY TÜRKÇESİYLE YAZDIĞI MANZUM TERCÜMELER”. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, c. 34, sy 34, Haziran 2025, ss. 445-7, doi:10.15247/devdergisi.1672266.
Vancouver
1.Irmak Kaçar, Mücahit Kaçar. FERÎDÎ’NİN KASÎDE-İ BÜRDE’YE FARSÇA VE ÇAĞATAY TÜRKÇESİYLE YAZDIĞI MANZUM TERCÜMELER. devdergisi. 01 Haziran 2025;34(34):445-7. doi:10.15247/devdergisi.1672266