YÛSUF ERDEBÎLÎ’NİN EL-ENVÂR Lİ A’MÂLİ’L-EBRÂR ADLI ESERİ BAĞLAMINDA KIYAS KONUSUNDAKİ GÖRÜŞLERİ
Abstract
Kıyas, Kur’ân ve Hz. Peygamber’in (s.a.s) söz, fiil ve takrirleri üzerinde şekillenen ve İslâm hukukunun dogmatik olmasını engelleyen önemli bir delil/içtihat yöntemidir. Bu öneme binaen birçok İslâm âlimi kıyasa dair görüş ileri sürmüş, Yûsuf Erdebîlî’de onlardan biridir. Hicri VIII. yüzyıl Azerbaycan bölgesi Şâfiî âlimlerinden olan Yûsuf Erdebîlî, doğu medreselerinde okutulan el-Envâr li a’mâli’l-ebrâr adlı eseriyle meşhur olmuştur. Yûsuf Erdebîlî fürû-i fıkh dair te’lif ettiği bu eserinde; kıyası ele almış ve konuyu örnekleriyle inceleyerek ilim taliplilerine katkı sunmaya çalışmıştır. Eserde kıyas tanımlanarak konuya giriş yapılmış ve kıyas türleri örneklerle ele alınmıştır. Yûsuf Erdebîlî, kıyası celî ve hafî olmak üzere ikiye ayırmış akabinde bunların da her birini illet, delâlet ve kıyası fî ma’ne’l-asl olmak üzere üç kısma taksim etmiştir. Yûsuf Erdebîlî’nin kıyas fî ma’ne’l-asl başlığında zikrettiği kölenin hür kişiye ya da mala kıyas edilmesi meselesi, Şâfiî usul âlimleri tarafından kıyâsü’ş-şebeh bağlamında ele alınmıştır. Erdebilî dışında hiçbir Şâfiî usul âliminin bu örneği kıyas fî ma’ne’l-asl başlığında ele aldığını tesbit edemedik. Yûsuf Erdebîlî’nin değindiği diğer bir konu da fer’in bir ve birden fazla asıl arasında kalması durumu ile fer’in kendi cinsinden olan ve kendi cinsinden olmayan iki asıl arasında kalması durumunda hangisinin tercih edileceği konusudur. Yûsuf Erdebîlî’nin kıyas çeşitleri ve birden fazla asıl arasındaki kıyasa bakışı makalemizin ana konusunu teşkil etmektedir. Yusuf Erdebîlî’nin kıyas anlayışı, özelde mütekellimin metoduna göre te’lif edilmiş eserler; genelde ise, fukahâ ve memzuc metodla yazılmış eserler bağlamında ele alınmıştır.
Keywords
References
- Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî el-Mervezî. el-Müsned. thk. Şüayb el-Arnaût vd. 50 Cilt. Müessesetü’r-Risâle, 1. Basım, 1421/2001.
- Aktan, Hamza. “Damân”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 8/450-453. İstanbul: TDV Yayınları, 1993.
- Kur’ân-ı Kerîm Meâli. çev. Halil Altuntaş - Muzaffer Şahin. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 12. Basım, 2011.
- Âmidî, Ebü’l-Hasen (Ebü’l-Kāsım) Seyfüddîn Alî b. Muhammed b. Sâlim es-Sa‘lebî. el-İḥkâm fî uṣûli’l-aḥkâm. thk. Abdurrezzâk Afîfî. 4 Cilt. Dimeşk-Beyrut: Mektebetü’l-İslâmî, 2. Basım, 1402.
- Apaydın, H. Yunus. “Kıyâs”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 25/528-538. Ankara: TDV Yayınları, 2002.
- Attâr, Hasen b. Muhammed b. Mahmûd. Ḥâşiye ʿalâ Şerḥi’l-Celâl el-Maḥallî ʿalâ Cemʿi’l-cevâmiʿ. 2 Cilt. Dâru’l-Kütübi’l-’İlmiyye, ts.
- Bağdâtlı İsmâil Paşa. Hediyyetü’l-ʿârifîn, esmâʾü’l-müʾellifîn ve âs̱ârü’l-muṣannifîn. 2 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, ts.
- Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b el-Hüseyn b Alî. es-Sünenü’l-Kübrâ. thk. Muhammed Abdülkadir Ata. 10 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Religion, Society and Culture Studies
Journal Section
Research Article
Early Pub Date
July 9, 2023
Publication Date
July 5, 2023
Submission Date
April 7, 2023
Acceptance Date
July 5, 2023
Published in Issue
Year 2023 Volume: 26 Number: 1
APA
Kılınç, K., & Sarıtepe, E. (2023). YÛSUF ERDEBÎLÎ’NİN EL-ENVÂR Lİ A’MÂLİ’L-EBRÂR ADLI ESERİ BAĞLAMINDA KIYAS KONUSUNDAKİ GÖRÜŞLERİ. Dicle İlahiyat Dergisi, 26(1), 158-182. https://doi.org/10.58852/dicd.1279123
AMA
1.Kılınç K, Sarıtepe E. YÛSUF ERDEBÎLÎ’NİN EL-ENVÂR Lİ A’MÂLİ’L-EBRÂR ADLI ESERİ BAĞLAMINDA KIYAS KONUSUNDAKİ GÖRÜŞLERİ. Dicle İlahiyat Dergisi. 2023;26(1):158-182. doi:10.58852/dicd.1279123
Chicago
Kılınç, Kenan, and Erdoğan Sarıtepe. 2023. “YÛSUF ERDEBÎLÎ’NİN EL-ENVÂR Lİ A’MÂLİ’L-EBRÂR ADLI ESERİ BAĞLAMINDA KIYAS KONUSUNDAKİ GÖRÜŞLERİ”. Dicle İlahiyat Dergisi 26 (1): 158-82. https://doi.org/10.58852/dicd.1279123.
EndNote
Kılınç K, Sarıtepe E (July 1, 2023) YÛSUF ERDEBÎLÎ’NİN EL-ENVÂR Lİ A’MÂLİ’L-EBRÂR ADLI ESERİ BAĞLAMINDA KIYAS KONUSUNDAKİ GÖRÜŞLERİ. Dicle İlahiyat Dergisi 26 1 158–182.
IEEE
[1]K. Kılınç and E. Sarıtepe, “YÛSUF ERDEBÎLÎ’NİN EL-ENVÂR Lİ A’MÂLİ’L-EBRÂR ADLI ESERİ BAĞLAMINDA KIYAS KONUSUNDAKİ GÖRÜŞLERİ”, Dicle İlahiyat Dergisi, vol. 26, no. 1, pp. 158–182, July 2023, doi: 10.58852/dicd.1279123.
ISNAD
Kılınç, Kenan - Sarıtepe, Erdoğan. “YÛSUF ERDEBÎLÎ’NİN EL-ENVÂR Lİ A’MÂLİ’L-EBRÂR ADLI ESERİ BAĞLAMINDA KIYAS KONUSUNDAKİ GÖRÜŞLERİ”. Dicle İlahiyat Dergisi 26/1 (July 1, 2023): 158-182. https://doi.org/10.58852/dicd.1279123.
JAMA
1.Kılınç K, Sarıtepe E. YÛSUF ERDEBÎLÎ’NİN EL-ENVÂR Lİ A’MÂLİ’L-EBRÂR ADLI ESERİ BAĞLAMINDA KIYAS KONUSUNDAKİ GÖRÜŞLERİ. Dicle İlahiyat Dergisi. 2023;26:158–182.
MLA
Kılınç, Kenan, and Erdoğan Sarıtepe. “YÛSUF ERDEBÎLÎ’NİN EL-ENVÂR Lİ A’MÂLİ’L-EBRÂR ADLI ESERİ BAĞLAMINDA KIYAS KONUSUNDAKİ GÖRÜŞLERİ”. Dicle İlahiyat Dergisi, vol. 26, no. 1, July 2023, pp. 158-82, doi:10.58852/dicd.1279123.
Vancouver
1.Kenan Kılınç, Erdoğan Sarıtepe. YÛSUF ERDEBÎLÎ’NİN EL-ENVÂR Lİ A’MÂLİ’L-EBRÂR ADLI ESERİ BAĞLAMINDA KIYAS KONUSUNDAKİ GÖRÜŞLERİ. Dicle İlahiyat Dergisi. 2023 Jul. 1;26(1):158-82. doi:10.58852/dicd.1279123