منهج محمد الخانجي في تفسير سورتي البقرة والنساء
Abstract
إنّ فهم مراد الله تعالى في القرآن الكريم يُعدُّ أصلًا أصيلا في استنباط الأحكام الشرعية التي تضمنها القرآن ونزل بها وتعبَّدنَا الله بامتثالها أمرا ونهيًا. وقد أدرك علماء المسلمين هذا منذ جيل الصحابة والتابعين فمن دونهم، ومن جملتهم الخانجي الذي كان عالمًا بكثير من العلوم الإسلامية، حتى قيل فيه: إنه بلغ رتبة الاجتهاد، أو على أقل تقدير الاجتهاد الجزئي؛ وما ذاك إلا لشدة تبحّره في العلوم وخاصة في القرآن الكريم. ومما يقوِّي هذه الدعوى: الإرث العلمي الكبير الذي تركه في علوم شتى نافس في عددها المُصنِّفينَ الأوائل، حيث ناهزت مؤلفاته الثلاثمائة مؤلف بين مخطوط ومطبوع توزعت بين كتب ورسائل ومقالات كتبها في علوم مختلفة على الرغم من أنه توفي في سِنٍّ لم تتجاوز الأربعين سنة، وقد قامت مكتبة (الغازي خسرو بك) بجمع مؤلفات الخانجي كلها وعملوا على ترتيبها وحفظها. وقد تناولنا في بحثنا هذا: حياة الخانجي بشكل موجز، لأن عنوان البحث الأصلي هو (منهج الشيخ في كتابة تفسيرَيْه لسورتي البقرة والنساء)، وهاتان المخطوطتان تُعدّان من أهم أعماله التفسيرية، وكان من عناية الشيخ بالسورتين أن ترجم تفسير سورة البقرة إلى البوسنية، وتوفيَ قبل إتمامه سورة النساء. وعلى الرغم من كونه حنفي المذهب، إلا أنه لم يقتصر في تفسيره على أقوال الحنفية فقط، بل استعرَض آراء علماء السلف والخلف بمختلف مذاهبهم الفقهية.
Keywords
Muhammad Al-Khanji's approach to interpreting Surat Al-Baqarah and Surat An-Nisa
Abstract
Understanding the intention of Allah in Quran is aprinciple in deriving the legal rulings contained therein. Scholars have realized this principle since Sahaba and who came after them, including Al-Khanji, was knowledgeable in many sciences, to the point that was said about him: He reached the level of ijtihad, at least partial ijtihad; This is due to his great immersion in the sciences, especially in Quran. What reinforces this claim is great scientific legacy he left in various sciences, to the point that he rivaled the first authors in number, as his works reached 300 works between manuscripts and printed, distributed between books and articles he wrote in various sciences, although he died at forty. (Ghazi Khusraw’s) library, Al-Khanji’s collected all his works and preserve them. This research talked briefly about Al-Khanji’s life, because the title is (Sheikh’s Methodology in Interpretations of Surat Al-Baqarah and An-Nisa), these manuscripts his most important works. Sheikh’s interest in surahs reached the point that he translated the interpretation of Al-Baqarah into the Bosnian, and he died before completing An-Nisa. Despite being Hanafi, he didn’t limit his interpretation to Hanafi sayings only, but he reviewed the opinions of scholars, despite their different schools of thought.
Keywords
Muhammed el-Hâncî'nin el-Bakara ve en-Nisâ Sûrelerinin Tefsirinde Takip Ettiği Metot
Abstract
Allah’ın Kur’ân-ı Kerîm’deki muradını anlamak, ilâhî kelamın içerdiği hükümleri istinbat edebilmenin temel unsuru olarak kabul edilir. Zira müminler Allah’a kulluk vaziflerini Kur’ân’dan istinbat edilen emir ve yasaklara uyarak yerine getirirler. Sahâbe, tâbiûn ve ondan sonraki kuşaklardan bu yana âlimler, bu önemli hususun bilincinde olagelmişlerdir. Bu âlimlerden biri de ilmî derinliğiyle tanınan el-Hâncî’dir. Nitekim onun içtihat mertebesine ulaştığı veya en azından cüz’î içtihat seviyesinde olduğu ifade edilmiştir. Şüphesiz el-Hâncî’nin bu seviyeye ulaşmış bir âlim olarak görülmesi, İslâmi ilimlerdeki ve özellikle Kur’ân hakkındaki donanımından kaynaklanmaktadır. Onunla ilgili bu değerlendirmeyi destekleyen unsurlardan birisi de çeşitli ilim dallarında erken dönem âlimleri ile yarışacak kadar çok sayıda ilmî miras bırakmış olmasıdır. Nitekim henüz kırk yaşını aşmadan vefat etmesine rağmen bir kısmı matbu bir kısmı yazma halinde olmak üzere kitap, risale ve makalerden oluşan üç yüz’e yakın eser yazmıştır. Gazi Hüsrev Bey kütüphanesi, el-Hâncî’nin bütün eserlerini bir araya getirerek muhafaza etmiştir. Çalışmamızda, araştırmamızın ana konusunu el-Hâncî’nin el-Bakara ve en-Nisâ sûrelerinin tefsirinde takip ettiği metodu oluşturduğundan biyografisine kısaca değindik. Adı geçen iki sûrenin tefsirini içeren iki ayrı mahtuta el-Hâncî’nin en önemli tefsir eserleri arasındadır. Bu iki sûreye atfettiği önemden dolayı el-Bakara sûresinin tefsirini Boşnakça’ya çevirmiş; ancak en-Nisâ sûresini tamamlayamadan vefat etmiştir. el-Hâncî, Hanefî mezhebine mensup olmakla birlikte tefsirinde sadece Hanefîlerin görüşlerini zikretmekle yetinmemiş, farklı mezheplere mensup halef ve selef âlimlerinin görüşlerine de değinmiştir.
Keywords
السلام عليكم ورحمة الله أستاذنا المحقق، أنا أدرس ماجستير في قسم التفسير بجامعة سلجوق في قونيا، نشكر جهودكم الموقرة لإنشاء هذه المجلة، أتمنى أن تقبلوا نشرَ مقالتي في هذه المجلة
لكم جزيل الشكر والتقدير، تحياتي
