Osmanlı dönemi fetva literatürü hukuk tarihi başta olmak üzere Osmanlı tarihi ile ilgili çalışmaların hemen hepsinde birincil kaynak olarak önemli bir yer tutmaktadır. Genelde mecmualar tarzında derlenen fetvalar, eğitim-öğretim amacıyla medreselerde okutulan hukuk doktrini eserlerinin yanı sıra soru-cevap şeklinde düzenlenmiş olması, net ve özlü cevap vermesi, sık karşılaşılan aktüel konulara yoğunlaşması ve daha ziyade Hanefi mezhebinde hâkim olan görüşü yansıtması sebebiyle yargılama sürecinde kadıların bilgi ve yürürlük kaynağını oluşturmuş, hukukun birçok alanında istifade edilebilecek temel bir başvuru kaynağı olmuştur. Mahkemelerde kullanılan çok sayıdaki fetva mecmuasından biri de Çeşmîzâde Mehmed Hâlis (ö. 1297/1879) Efendi’nin Hulâsatü’l-ecvibe adlı eseridir. Çeşmîzâde Mehmed Efendi, Osmanlı Devleti’nde hem idarî mekanizmanın hem de toplumun fetva taleplerini karşılamaya yönelik ihdas edilen, zamanla fetva bürokrasisinin odak noktası hâline gelen Meşihat Makamı’na bağlı Fetva Eminliğinde uzun süre görev yapmıştır. Çalışmada öncelikle, Çeşmîzâde Mehmed Efendi’nin hal tercümesine yer verilmiş, kısaca hayatı, ilmî şahsiyeti ve ortaya koyduğu eserleri ele alınmıştır. O’nun en önemli eseri; Osmanlı muhitinde fetva kitapları arasında “Kütüb-i sitte-i mu’tebere-i mütedâvile” (çok kullanılan muteber altı kitap) diye anılan 6 meşhur fetva kitabı olan Fetâvâ-yı Ali Efendi, Fetâvâ-yı Feyziyye, Behcetü’l-fetâvâ, Fetâvâ-yı Abdürrahîm, Netîcetü’l-fetâvâ ve İbn Nüceym’in el-Fetâvâ’sının tekrarları çıkarılmak suretiyle özetlenmiş ve sütunlar halinde neşredilmiş “Hulâsatü’l-ecvibe” adını verdiği fetva mecmuasıdır. İşte bu çalışmada Çeşmîzâde Mehmed Hâlis Efendi’nin hayatı ve ona şöhret kazandıran Hulâsatü’l-ecvibe adlı eserinin içerik ve muhteva olarak tanıtımı yapılmıştır.
The fatwa literature of the Ottoman period has an important place as a primary source in almost all studies on Ottoman history, especially the history of law.. In addition to the works on legal doctrine taught in madrasas for the purpose of education and training, the fatwas, which were generally compiled in the form of compilations, constituted the source of information and enforcement for the judges in the judicial process due to the fact that they were organized in the form of questions and answers, gave clear and concise answers, focused on current issues frequently encountered, and reflected the prevailing view in the Hanafi sect, and became a basic source of reference that could be used in many areas of law. One of the many fatwa compilations used in the courts is Çeşmîzâde Mehmed Hâlis (d. 1297/1879) Efendi's Khulâsa al-Ajwiba. Çeşmîzâde Mehmed Efendi served for a long time in the Fatwa Eminence under the Office of the Mashihat, which was established to meet the fatwa demands of both the administrative mechanism and the society in the Ottoman Empire and became the focal point of the fatwa bureaucracy over time. In this study, first of all, Çeşmîzâde Mehmed Efendi's biography is given and his life, scholarly personality and his works are briefly discussed. His most important work is the repetitions of 6 famous fatwa books, which are known as "Kütüb-i sitte-i mu'tebere-i mütedâvile" (six books that are widely used) among the fatwa books in Ottoman circles, namely Fatawa Ali Afandi, Fatawa -ı Faydiyah, Bahjat al-fat âwá, al-Fatawa Abd al-rahim, Netījat al-fatawa and Ibn Nujaym's al-Fatawa. In this study, the life of Çeşmîzâde Mehmed Hâlis Efendi and his work Khulâsa al-Ajwiba, which brought him fame, were introduced in terms of content.
Primary Language | Turkish |
---|---|
Subjects | Islamic Law |
Journal Section | Research Articles |
Authors | |
Publication Date | June 28, 2024 |
Submission Date | February 28, 2024 |
Acceptance Date | May 5, 2024 |
Published in Issue | Year 2024 |
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İlahiyat Fakültesi bünyesinde 2021 yılından beri faaliyet gösteren uluslararası, bilimsel ve hakemli dergi.
Yılda iki sayı olarak (Haziran-Aralık) yayımlanır.
İletişim: erdem.ozturk@hbv.edu.tr & okan.uzunoz@hbv.edu.tr & dinveinsan@hbv.edu.tr
Din ve İnsan Dergisi Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY NC) ile lisanslanmıştır.