DEVLETE İNANMAK: GEÇ DÖNEM OSMANLI İNŞAAT FAALİYETLERİNDE ARZUHALLER VE DEVLET- TOPLUM İLİŞKİSİ
Öz
Osmanlı devlet arşivinde XIX. yüzyıla ait vakaların kaydında arzuhaller mühim bir yer tutar. Anlaşmazlıkları çözme, çeşitli konularda talepte bulunma ve temyiz maksadıyla kullanılan arzuhaller, bu dönemden önce de benzer saiklerle çeşitli makamlara sunulmuştur. Ancak XIX. yüzyılda bu pratikte bir farklılaşmanın mevcut olduğu iddia edilebilir. Bu yüzyılda Osmanlı merkezi hükümetinin toplumsal alana olan müdahelesinin derinleşmiş ve daha kapsamlı hale gelmiş olduğu ve bu müdaheleyi mümkün kılacak mevcut olandan farklı kurumsal teçhizatın ve meşruiyet söylemlerinin inşa edildiği ifade edilebilir. Arzuhal sahipleri, hükümetin toplumsal müdahele alanının genişlemesi ve bürokratik yapının yenilenmesi ve/veya inşa edilmesiyle bağlantılı olarak ortaya çıkan yeni türden meşruiyet söylemlerini ve kurumları maksatlarına ulaşmak amacıyla kullanmışlar, arzuhal pratiği de bu anlamda farklılaşmıştır. Bu çalışma, kuşkusuz erken modern dönem devlet formasyonuyla süreklilikleri de barındırıyor olan on dokuzuncu yüzyıla ait modern devlet inşası sürecini, devlet ve toplum ayrımını yeniden düşünmeye sevk eden yaklaşımlarla bağlantı kurarak ele almaktadır. Bu yaklaşıma istinaden, bu sürecin merkezi hükümetin yürüttüğü tek taraflı bir gelişme olmadığı, yeni şekillenen kurum ve söylemlerin toplumsal faillerce yeniden üretildiği ve gerektiğinde farklı çıkarlarca kullanıldığı iddia edilmektedir. Arzuhal pratiği de bu teşmil sürecinin vasıtalarından biri olarak ele alınmaktadır. Bu dönemde devlet arşivinde arzuhallerin diğer yazışmalarla birlikte daha sistematik kaydının, modern bürokratik iktidarın şekillenişi ve buna bağlı gelişen kurumsal teçhizatın toplum tarafından daha yoğun kullanılması ile paralel gitmiş olduğu da söylenebilir. Bu çalışma, toplumsal mekânın üretimiyle sosyo-ekonomik ve politik olmak üzere çeşitli veçhelerle alaka kuran bir pratik olarak inşaat faaliyetleri kapsamında verilmiş arzuhalleri merkeze almaktadır. Bu arzuhallerin sahiplerinin modern devlet inşası süreciyle nasıl irtibat kurduğu ve arzuhallerin bu sürece bağlı şekillenen söylem ve kurumlara dahil olmakta nasıl aracılık ettiği incelenmektedir. Dolayısıyla, arzuhal pratiğinin Osmanlı’da XIX. yüzyıla ait modern devlet inşası sürecinde ne anlamda değişmiş olduğuna ve toplumsal faillerin bu inşa ve değişim sürecindeki etkinliğine dair bir araştırma teşebbüsü olmakla birlikte; çalışma, geç dönem Osmanlı’da inşaat faaliyetlerinin tarihsel ve sosyo-politik açılımlarını vurgulamayı maksat edinmektedir.
Anahtar Kelimeler
BELIEVING IN THE STATE: PETITIONS AND STATE-SOCIETY RELATIONS IN LATE OTTOMAN ARCHITECTURAL ACTIVITIES
Abstract
In the Ottoman state archives, petitions have an important place in the record of cases from the nineteenth century. Used for resolving disputes, making requests on various issues and appeals, petitions were submitted to various authorities for similar reasons before this period. However, it can be claimed that there was a differentiation in this practice in the nineteenth century. The Ottoman central government's intervention in the social sphere deepened and became more comprehensive in this century, and different kind of institutional apparatus and discourses of legitimacy were constructed to enable this intervention. The petitioners used this nascent legitimacy discourses and institutions that emerged in connection with the expansion of the government's sphere of social intervention to achieve their goals, therefore the practice of petitioning was differentiated in this sense. This study examines the process of modern state-building in the nineteenth century, which undoubtedly has continuities with the state formation of the early modern period, in relation to approaches that call for a rethinking of the distinction between state and society. Based on this approach, it is argued that this process was not a unilateral development carried out by the central government, but that the newly shaped institutions and discourses were reproduced by social agents and used by different interests when necessary. The practice of petitions is also considered as one of the instruments of this process of making and remaking. It can also be argued that the more systematic recording of petitions in the state archive during this period, along with other correspondence, went hand in hand with the shaping of modern bureaucratic power and the more intensive use of nascent institutions by society. This study focuses on the petitions submitted within the scope of construction activities as a practice that relates to the production of social space in various aspects, including socio-economic and political ones, and focuses on how the owners of these petitions contacted with the modern state-building process. Accordingly, it explores how these petitions mediate their inclusion in the discourses and institutions shaped by this process. As an attempt to investigate how the practice of petitioning transformed in the process of modern state building in the Ottoman Empire in the nineteenth century and the role of social actors in this process of building, the study also aims to emphasize the historical and socio-political scope of the construction activities in the late Ottoman Empire.
Keywords
