Research Article

MANDEVİLLE’İN İKTİSAT FELSEFESİNDE İNSAN DOĞASI VE TOPLUMSAL DÜZENİN İNŞASI

Volume: 31 Number: 61 August 3, 2026
TR EN

MANDEVİLLE’İN İKTİSAT FELSEFESİNDE İNSAN DOĞASI VE TOPLUMSAL DÜZENİN İNŞASI

Abstract

Bu çalışma, XVIII. yüzyıl düşünce dünyasının en çarpıcı figürlerinden biri olan Bernard Mandeville’in (1670-1733) insan doğasına yönelik geliştirdiği ampirik yaklaşımın, politik ekonominin ahlak teolojisinden bağımsızlaşarak seküler bir zemin kazanmasındaki rolünü incelemektedir. Mandeville, geleneksel ahlak felsefesinin insan doğasını idealize eden normatif ve kuralcı yapısını reddederek, toplumsal olayları gözlemlenebilir gerçekler üzerinden betimleyen ampirik bir yönteme başvurmuştur. The Fable of The Bees adlı temel eserinde ortaya koyduğu kişisel erdemsizliklerin kamusal fayda sağladığı yönündeki aykırı tezi, ahlak teolojisi ile iktisadi gerçeklik arasındaki kopuşun miladı olarak kabul edilebilir. Çalışmada, Mandeville’in ben-sevgisi (self-love) ve kendini beğenme (self-liking) gibi bireysel tutkuları toplumsal mekanizmanın temel dinamikleri olarak nasıl konumlandırdığı analiz edilmektedir. Yazarın sosyal bilimlere kazandırdığı evrimsel toplum anlayışı ve temellerini attığı niyet edilmemiş sonuçlar (unintended consequences) paradigması; Smith’in iş bölümü (division of labour) kuramından Hayek’in kendiliğinden düzen (spontaneous order) teorisine, Keynes’in efektif talep kuramından Veblen ve modern kurumsal iktisadın tüketim analizlerine kadar uzanan geniş bir entelektüel miras üzerinde etkisi olmuştur.

Keywords

References

  1. Agassi, Joseph. “The Philosophy of Social Science from Mandeville to Mannheim.” The SAGE Handbook of the Philosophy of Social Sciences, ed. Ian Jarvie ve Jesús Zamora-Bonilla. SAGE Publications Ltd, 2011. https://doi.org/10.4135/9781473913868.n2.
  2. Alter, Stephen G. “Mandeville’s Ship: Theistic Design and Philosophical History in Charles Darwin’s Vision of Natural Selection.” Journal of the History of Ideas 69/3 (2008): 441-65. https://doi.org/10.1353/jhi.0.0000.
  3. Berkeley, George. The works of George Berkeley. II, with Alexander Campbell Fraser. Continuum classic texts. 1871; Clarendon Press, 2005.
  4. Butler, Joseph. “Fifteen Sermons Preached on the Rolls Chapel.” Fifteen Sermons Preached at the Rolls Chapel and Other Writings on Ethics, ed. David McNaughton. 1726; Oxford University Press, 2017.
  5. Castiglione, Dario. “Considering Things Minutely: Reflections on Mandeville and the Eighteenth-Century Science of Man.” History of Political Thought 7/3 (1986): 463-88.
  6. Colman, John. “Bernard Mandeville and the Reality of Virtue.” Philosophy 47/180 (1972): 125-39. https://doi.org/10.1017/S0031819100040869.
  7. Çeşmeli, Işıl. “Erdemin Kökeni: Bernard Mandeville’in Hünerli Siyasetçileri.” Beytulhikme An International Journal of Philosophy 7/1 (2017): 85-105.
  8. Çeşmeli̇, Işıl. “Lüksle ve Lükse Karşı: İskoç Aydınlanmasında Lüks Üzerine Düşünceler.” Felsefe Dünyası 77 (2023): 65-88. https://doi.org/10.58634/felsefedunyasi.1290053.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Political Economy and Social Change, History of European Economy

Journal Section

Research Article

Publication Date

August 3, 2026

Submission Date

February 11, 2026

Acceptance Date

July 18, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 31 Number: 61

APA
Yılmaz, İ. (2026). MANDEVİLLE’İN İKTİSAT FELSEFESİNDE İNSAN DOĞASI VE TOPLUMSAL DÜZENİN İNŞASI. Dîvân Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, 31(61), 188-219. https://doi.org/10.20519/divan.1886832
AMA
1.Yılmaz İ. MANDEVİLLE’İN İKTİSAT FELSEFESİNDE İNSAN DOĞASI VE TOPLUMSAL DÜZENİN İNŞASI. Dîvân Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi. 2026;31(61):188-219. doi:10.20519/divan.1886832
Chicago
Yılmaz, İsa. 2026. “MANDEVİLLE’İN İKTİSAT FELSEFESİNDE İNSAN DOĞASI VE TOPLUMSAL DÜZENİN İNŞASI”. Dîvân Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi 31 (61): 188-219. https://doi.org/10.20519/divan.1886832.
EndNote
Yılmaz İ (August 1, 2026) MANDEVİLLE’İN İKTİSAT FELSEFESİNDE İNSAN DOĞASI VE TOPLUMSAL DÜZENİN İNŞASI. Dîvân Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi 31 61 188–219.
IEEE
[1]İ. Yılmaz, “MANDEVİLLE’İN İKTİSAT FELSEFESİNDE İNSAN DOĞASI VE TOPLUMSAL DÜZENİN İNŞASI”, Dîvân Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, vol. 31, no. 61, pp. 188–219, Aug. 2026, doi: 10.20519/divan.1886832.
ISNAD
Yılmaz, İsa. “MANDEVİLLE’İN İKTİSAT FELSEFESİNDE İNSAN DOĞASI VE TOPLUMSAL DÜZENİN İNŞASI”. Dîvân Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi 31/61 (August 1, 2026): 188-219. https://doi.org/10.20519/divan.1886832.
JAMA
1.Yılmaz İ. MANDEVİLLE’İN İKTİSAT FELSEFESİNDE İNSAN DOĞASI VE TOPLUMSAL DÜZENİN İNŞASI. Dîvân Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi. 2026;31:188–219.
MLA
Yılmaz, İsa. “MANDEVİLLE’İN İKTİSAT FELSEFESİNDE İNSAN DOĞASI VE TOPLUMSAL DÜZENİN İNŞASI”. Dîvân Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, vol. 31, no. 61, Aug. 2026, pp. 188-19, doi:10.20519/divan.1886832.
Vancouver
1.İsa Yılmaz. MANDEVİLLE’İN İKTİSAT FELSEFESİNDE İNSAN DOĞASI VE TOPLUMSAL DÜZENİN İNŞASI. Dîvân Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi. 2026 Aug. 1;31(61):188-219. doi:10.20519/divan.1886832