TR
EN
FARKLI SPOR DALLARINDA EGZERSİZİN HORMONLAR ÜZERİNDEKİ ETKİSİ
Abstract
Bu sistematik derleme ve istatistiksel tahmin çalışması, haftalık düzenli (4 gün ve üzeri) antrenman yapan futbol, atletizm, yüzme, basketbol, halter, futsal ve triatlon branşlarındaki sporcularda ağız sürüntüsü (tükürük) örneklerinden elde edilen hormonal ve immünolojik biyobelirteç düzeylerini sistematik olarak karşılaştırmayı amaçlamıştır. Çalışma, Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses (PRISMA) yönergelerine uygun olarak yürütülmüş ve 2016 yılına kadar yayımlanmış orijinal araştırmaların verilerini incelemeye odaklanmıştır. Veri tabanı taraması, Google Scholar, PubMed ve Web of Science Core Collection gibi platformlarda "salivary hormones", "cortisol", "testosterone", "IgA" ve "alpha amylase" gibi anahtar kelimelerin boolean kombinasyonları kullanılarak gerçekleştirilmiştir.
Dahil etme kriterlerini karşılayan 14 çalışma sistematik incelemeye alınmıştır4. İncelenen temel parametreler Kortizol, Testosteron, Sekretuar İmmünoglobulin A (sIgA) ve Alfa-amilaz düzeyleri olmuştur. Verilerin analizi, IBM SPSS Statistics 17.0 kullanılarak, normal dağılımı sağlandığında bağımsız örneklem t-testi ve sağlanmadığında Mann–Whitney U testi ile yapılmıştır. Branşlar arası ilişkiler Pearson korelasyonu (r) ile, etki büyüklükleri ise Cohen’s d ile raporlanmıştır.. Anlamlılık düzeyi p < 0.05 olarak belirlenmiştir.
Bulgular
Analiz sonuçlarına göre, farklı spor branşları arasında hormonal ve sempatik aktivite profillerinde anlamlı farklılıklar saptanmıştır (Tablo 2/3)
Anabolik Baskınlık: Yüzme (T/C oranı Z = +0.49) ve Futsal (T/C oranı Z = +0.60) branşlarında en güçlü anabolik denge gözlemlenirken, Halter sporcularında en yüksek Testosteron düzeyi (180.2 ± 33.5 pg/mL, p = 0.029*) tespit edilmiştir.
Katabolik Stres: Halter (Kortizol Z = +0.55) ve Triatlon (Kortizol Z = +0.33) sporcularında katabolik eğilimin ve akut stresin belirgin olduğu bulunmuştur. Yüzücülerde ise en düşük stres yükü (3.94±1.10 ng/mL, p = 0.048*) belirlenmiştir.
Sempatik Aktivite: Halter (Alfa-amilaz Z= +0.58) ve Futsal (Alfa-amilaz Z = +0.48) branşlarında sempatik aktivite düzeyi yüksek iken, Futbolcular (48.7 ±12.9 U/mL, p = 0.012*) anlamlı sempatik aktivite göstermiştir.
Bağışıklık Yanıtı: Atletizm sIgA Z = -0.36) ve Halter (sIgA Z = -0.41)$ branşlarında sIgA düzeylerinde baskılanma eğilimi mevcuttur. Yüzme (sIgAZ= +0.33) ve Futsal sIgAZ= +0.40) branşlarında ise bağışıklık yanıtı nispeten daha dengeli veya yüksek bulunmuştur.
Bu çalışma, tükürük hormon analizlerinin farklı yüklenme profillerine sahip branşlarda nasıl değiştiğini sistematik biçimde karşılaştıran ilk Türkçe derlemelerden biri olması açısından önem taşımaktadır. Elde edilen bulgular, antrenman yükü planlaması, sportif aşırı yüklenme (overtraining) erken uyarı sistemleri ve bireysel hormon profillerine göre toparlanma optimizasyonu konularında bilimsel katkı sağlamayı hedeflemektedir.
Keywords
References
- Adlercreutz H, Hikkinen M, Kuoppasalmi K, N«veri H, Huhtaniemi I, Tikkanen H, Remes K. Dessypris A, Karvonen J. Effects of training on plasma anabolic and catabolic hormones and their response duiing physical exercise. Int J SpOrls Med 1986 ;7:27 -8
- Ali, N., & Pruessner, J. C. (2012). The salivary alpha amylase over cortisol ratio as a marker to assess dysregulation of the stress systems. Physiology & behavior , 106 (1), 65-72.
- Behr, MB, Gerraughty, LE, Ondrak, KS, Battaglini, CL, & Hackney, AC (2009). Cortisol responses to supramaximal exercise. Brazilian Journal of Biomotricity , 3 (3), 281 286.
- Borresen, J., & Lambert, M. I. (2009). The quantification of training load, the training response and the effect on performance. Sports medicine , 39 (9), 779-795.
- Copeland, J. L., Consitt, L. A., & Tremblay, M. S. (2002). Hormonal responses to endurance and resistance exercise in females aged 19–69 years. The Journals of Gerontology: Series A , 57 (4), B158-B165.
- Corbett, Lauren, Cameron Muir, Izabella A. Ludwa, Matthew Yao, Brian W. Timmons, Bareket Falk, and Panagiota Klentrou. "The relationship between mucosal immunity and upper respiratory tract infections in girls." (2010): 579–587.
- Ginsburg, G.S., O'Toole, M., Rimm, E., Douglas, P.S., & Rifai, N. (2001). Gender differences in exercise-induced changes in sex hormone levels and lipid peroxidation in athletes party cipating in the Hawaii Ironman triathlon: Ginsburg-gender and exercise-induced lipid peroxidation. Clinica Chimica Acta, 305(1-2), (00)00427-7 131–139.
- Grisdale, B. S. (1986). The effects of catecholamines on protein metabolism in pigs and sheep . Iowa State University.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Sports Training, Physical Training, Sports and Physical Activity For Disabled, Sports Science and Exercise (Other)
Journal Section
Research Article
Publication Date
December 31, 2025
Submission Date
November 13, 2025
Acceptance Date
December 21, 2025
Published in Issue
Year 2025 Volume: 3 Number: 2
APA
Zambak, Ö., & Koç, M. (2025). FARKLI SPOR DALLARINDA EGZERSİZİN HORMONLAR ÜZERİNDEKİ ETKİSİ. Dede Korkut Spor Bilimleri Dergisi, 3(2), 208-225. https://doi.org/10.71243/dksbd.1823128
AMA
1.Zambak Ö, Koç M. FARKLI SPOR DALLARINDA EGZERSİZİN HORMONLAR ÜZERİNDEKİ ETKİSİ. Dede Korkut Spor Bilimleri Dergisi. 2025;3(2):208-225. doi:10.71243/dksbd.1823128
Chicago
Zambak, Ömer, and Mustafa Koç. 2025. “FARKLI SPOR DALLARINDA EGZERSİZİN HORMONLAR ÜZERİNDEKİ ETKİSİ”. Dede Korkut Spor Bilimleri Dergisi 3 (2): 208-25. https://doi.org/10.71243/dksbd.1823128.
EndNote
Zambak Ö, Koç M (December 1, 2025) FARKLI SPOR DALLARINDA EGZERSİZİN HORMONLAR ÜZERİNDEKİ ETKİSİ. Dede Korkut Spor Bilimleri Dergisi 3 2 208–225.
IEEE
[1]Ö. Zambak and M. Koç, “FARKLI SPOR DALLARINDA EGZERSİZİN HORMONLAR ÜZERİNDEKİ ETKİSİ”, Dede Korkut Spor Bilimleri Dergisi, vol. 3, no. 2, pp. 208–225, Dec. 2025, doi: 10.71243/dksbd.1823128.
ISNAD
Zambak, Ömer - Koç, Mustafa. “FARKLI SPOR DALLARINDA EGZERSİZİN HORMONLAR ÜZERİNDEKİ ETKİSİ”. Dede Korkut Spor Bilimleri Dergisi 3/2 (December 1, 2025): 208-225. https://doi.org/10.71243/dksbd.1823128.
JAMA
1.Zambak Ö, Koç M. FARKLI SPOR DALLARINDA EGZERSİZİN HORMONLAR ÜZERİNDEKİ ETKİSİ. Dede Korkut Spor Bilimleri Dergisi. 2025;3:208–225.
MLA
Zambak, Ömer, and Mustafa Koç. “FARKLI SPOR DALLARINDA EGZERSİZİN HORMONLAR ÜZERİNDEKİ ETKİSİ”. Dede Korkut Spor Bilimleri Dergisi, vol. 3, no. 2, Dec. 2025, pp. 208-25, doi:10.71243/dksbd.1823128.
Vancouver
1.Ömer Zambak, Mustafa Koç. FARKLI SPOR DALLARINDA EGZERSİZİN HORMONLAR ÜZERİNDEKİ ETKİSİ. Dede Korkut Spor Bilimleri Dergisi. 2025 Dec. 1;3(2):208-25. doi:10.71243/dksbd.1823128