İyonlaştırıcı Radyasyonun Hücresel ve Moleküler Düzeydeki Etkileri
Abstract
Hastalıkların erken tanı ve tedavisinde, iyonize radyasyon içeren görüntüleme yöntemleri önemli rol oynarlar. Tanı ve tedavide, hastaya uygulanacak radyasyon dozunun mümkün olduğunca az tutulması ve radyasyondan koruyucu önlemler alınmasına rağmen hastada radyasyon hasarı oluşma olasılığı bulunmaktadır. Bu nedenle düşük ve/veya yüksek doz radyasyon uygulamaları, hücrede biyokimyasal ve moleküler sinyal yolaklarını aktive ederek, hücresel düzeyde etkiler oluşturmaktadır. Günümüzde radyasyon içeren uygulamaların sıklığı ve teknik parametrelerin yüksek değerlerde kullanılmasıyla hasta dozları ve buna bağlı doku hasarları görülme olasılığı giderek artmaktadır. Radyasyon hasarı ile ilgili çalışmalarda rapor edilen hücresel mekanizmaların başında, apoptozis ve hücre içi reaktif oksijen türleri (Reactive Oxygen Species, ROS) oluşumu gelmektedir. Apoptozis, radyoterapi uygulamalarında tümörü yok etmede hedeflenen bir sonuç iken tanısal amaçlı düşük doz uygulamalarda doku hasarını arttırıcı istenmeyen bir sonuçtur. Tanı ve tedavi amacıyla kullanılan radyasyonun, farklı dokular üzerinde erken ve geç etkileri bulunmaktadır. Düşük doz iyonize radyasyonun hücresel düzeyde etkileri, hangi moleküller ve/veya sinyal ileti yolakları üzerinden oluştuğu konusunda çok sayıda araştırma olmasına rağmen henüz tam olarak açıklanamamıştır. Radyasyon hasarlarına ait moleküler düzeyde yapılan çalışmalar, oluşabilecek hasarların erken düzeyde belirlenmesi ve sonrasında önleyici tedavilerin planlanabilmesi açısından çok önemlidir. Bu derleme, radyasyonun hücrede farklı sinyal ileti yolakları ve moleküller üzerinden yaptığı etkileri güncel literatüre bağlı olarak değerlendirmeyi amaçlamıştır.
Keywords
References
- Cho YH, Kim SY, Woo HD, Kim YJ, Ha SW, Chung HW. Delayed Numerical Chromosome Aberrations in Human Fibroblasts by Low Dose of Radiation. Int J Environ Res Public Health. 2015;12(12):15162-72.
- Pouget JP, Georgakilas AG, Ravanat JL. Targeted and Off-Target (Bystander and Abscopal) Effects of Radiation Therapy: Redox Mechanisms and Risk/Benefit Analysis. Antioxid Redox Signal. 2018.
- Shimura N, Kojima S. The Lowest Radiation Dose Having Molecular Changes in the Living Body. Dose-Response. 2018;16(2).
- Bibault JE, Fumagalli I, Ferte C, Chargari C, Soria JC, Deutsch E. Personalized radiation therapy and biomarker-driven treatment strategies: a systematic review. Cancer Metastasis Rev. 2013;32(3-4):479-92.
- Vandenhove H, Bradshaw C, Beresford NA, Vives IBJ, Real A, Garnier-Laplace J. ALLIANCE perspectives on integration of humans and the environment into the system of radiological protection. Ann ICRP. 2018:146645318756831.
- Ozasa K, Shimizu Y, Suyama A, Kasagi F, Soda M, Grant EJ, ve ark. Studies of the mortality of atomic bomb survivors, Report 14, 1950-2003: an overview of cancer and noncancer diseases. Radiat Res. 2012;177(3):229-43.
- Mavragani IV, Nikitaki Z, Souli MP, Aziz A, Nowsheen S, Aziz K, ve ark. Complex DNA Damage: A Route to Radiation-Induced Genomic Instability and Carcinogenesis. Cancers (Basel). 2017;9(7).
- Panganiban RA, Snow AL, Day RM. Mechanisms of radiation toxicity in transformed and non-transformed cells. Int J Mol Sci. 2013;14(8):15931-58.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Health Care Administration
Journal Section
Review
Publication Date
October 31, 2018
Submission Date
September 5, 2018
Acceptance Date
October 25, 2018
Published in Issue
Year 2018 Volume: 20 Number: 2
