Durum Buğday Çeşit, İleri Hat ve Yerel Popülasyonlarının Kalite Özelliklerinin Değerlendirilmesi

Southeastern Anatolia Region is the gene center of durum wheat and the best quality wheat is grown in this region in terms of industrial sector. Landraces that have been adapting to the region for many years have gained importance in terms of natural products in recent times. These genotypes are also used in breeding programs and are important genetic resources. The quality parameters of some durum wheat varieties, lines and local populations were examined in this study conducted in Diyarbakır and Kızıltepe locations, with 2 replications according to randomized blocks trial design in the 2011-2012 growing season. In the study, 50 varieties, 25 landraces and 75 lines (total 150 genotypes) were used as materials. In the study, test weight, thousand kernel weight, protein content, vitrousness ratio, mSDS value and semolina color were investigated. While the varieties did not show any superiority for properties, the lines had superiority in terms of test weight, semolina color and mSDS values. Landraces were found to be lower in terms of test weight, semolina color and mSDS than varieties and lines, but higher in terms of protein content, vitreousness ratio and thousand kernel weight. As a result, it is understood that durum wheat landraces are important genetic resources in terms of quality and have significant potential for use in breeding programs.

Güneydoğu Anadolu Bölgesi durum buğdayın gen merkezi olup, sanayi sektörü açısından en kaliteli buğday bu bölgede yetiştirilmektedir. Bölgeye uzun yıllar adapte olmuş yerel popülasyonlar son dönemlerde çokça gündeme gelmekte ve doğal ürünler açısından ön plana çıkmaktadır. Bu popülasyonların ıslah programlarında kullanılma potansiyeli yüksek olup önemli genetik kaynaklardır. Tesadüf blokları deneme desenine göre 2 tekerrürlü olmak üzere 2011–2012 yetiştirme sezonunda Diyarbakır ve Kızıltepe lokasyonlarında yürütülen bu çalışmada bazı durum buğday çeşit, hat ve yerel popülasyonlarının kalite parametreleri incelenmiştir. Araştırmada 50 tescilli çeşit, 25 yerel popülasyon ve 75 ileri kademe hat olmak üzere toplam 150 genotip materyal olarak kullanılmıştır. Çalışmada kalite özelliklerinden hektolitre ağırlığı, bin tane ağırlığı, protein içeriği, camsılık oranı, mSDS değeri ve irmik rengi incelenmiştir. Araştırmada çeşitler hiçbir bir özellik açısından öne çıkmazken, ileri hatlar hektolitre ağırlığı, irmik rengi ve mSDS değerleri açısından öne çıkmıştır. Yerel popülasyonların ise çeşit ve hatlara göre hektolitre ağırlığı, irmik rengi ve mSDS açısından daha düşük, ancak protein ve camsılık oranı ile bin tane ağırlığı açısından daha üstün değerlere sahip olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, durum buğday yerel popülasyonlarının kalite açısından önemli genetik kaynaklar olduğu ve ıslah programlarında kullanım açısından önemli potansiyele sahip oldukları anlaşılmıştır.