Genetik İfadeli Programlama İle Taşkın Öteleme Modellemesi
Öz
Akarsuyun belirli bir kesimine ve ya hazneye giren taşkın dalgası su seviyesinin yükselmesine sebep olmakta ve bu değişim taşkın öteleme yöntemi ile incelenmektedir. Taşkın öteleme bir akarsuyun kesitinde taşkın verilerini kullanarak taşkın değişimini belirlemek için kullanılan bir yöntemdir. Bu çalışmada 4 Kasım 1995 yılında Aksu Akarsuyunun bir kolu olan Sütçüler Değirmendere’ de meydana gelen, can ve mal kaybına yol açan Sütçüler taşkını, Taşkın öteleme metodu kullanılarak modellenmiştir. Yapay zekâ (Artificial intelligence) alanındaki ilerlemeler, yeni algoritma ve modelleri kullanarak mühendislik çalışmalarında (Su kaynakları, Hidrolik ve Hidrolojik olaylarda) fırsatlar sunmaktadır. Bu çalışma, taşkın ötelenmenin modellenmesine bir alternatif olarak genetik programlamanın bir uzantısı olan Genetik ifadeli Programlama (GEP) metodunu sunmaktadır. Böylece taşkın öteleme tahmininde GEP metodu kullanılarak yeni modeller geliştirilmiştir. GEP yönteminde giriş debisi (I), çıkış debisi (Q) ve zaman (T) parametreleri kullanılmıştır. Modelin performansı determinasyon katsayısı (R2) ve Ortalama Karesel Hatanın Karekökü (RMSE) olmak üzere iki uygunluk ölçüsü ile değerlendirilmiştir. Model tabanlı GEP'in, taşkın öteleme tahmininde Muskingum modeli ve sonlu farklar metotlarına dayanan diğer çözüm tekniklerinden daha fazla performansa sahip olduğu görülmüştür.
Anahtar Kelimeler
References
- Ağıralioğlu, N., (1981), Akarsu Havzaları İçin Birleşik Bir Akış Modeli. Doçentlik Tezi.
- İTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, 125s, İstanbul, Atalay, O., (2008), Taşkın Hidrografının Elde Edilmesiyle İlgili Yöntemlerin Karşılaştırılması. Yüksek Lisans Tezi, Kocaeli Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, 90s, Kocaeli.
- Bagatur, T., Onen, F., (2018), Development of predictive model for flood routing using Genetic expression programming, Journal of Flood Risk Management, 11, 444-454
- Bagatur, T., Hamidi, N., (2014), Evaluation with stream characteristics of downstream flood problems after dam construction, Journal of Environmental Engineering and Landscape Management, 22(2), 96-104.
- Denrou, B.A., Houstis, E.N., Papatheodorou, T.S., Dendrou, S.A., (1978), Numerical methods for flood-routing problems, 37 p.
- Erkek, C., Ağıralioğlu, N., (2010), Su Kaynakları Mühendisliği, İstanbul,
- Ferreira, C., (2001), Gene expression programming: A new adaptive algorithm for solving problems. Complex Systems, 13(2), 87-129.
- Ferreira C., (2004), Gene expression programming and the evolution of computer programs. In: L.N. de Castro & F.J. Zuben, eds. Recent developments in biologically inspired computing, New York: Idea Group Publishing, 82–103.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
-
Journal Section
Research Article
Authors
Fevzi Önen
*
0000-0002-2368-1035
Türkiye
Şafak Ok Oral
This is me
0000-0001-8130-4249
Türkiye
Publication Date
March 15, 2019
Submission Date
February 27, 2018
Acceptance Date
April 26, 2018
Published in Issue
Year 2019 Volume: 10 Number: 1