Ekofeminizm Kuramı Çerçevesinde Kadın-Doğa İlişkisi, Çevresel Mücadeleler ve Toplumsal Adalet

Öz

Öz: Bu çalışma, ekofeminizm yaklaşımını kadın-doğa ilişkisi ve toplumsal adalet perspektifinden incelemeyi amaçlamaktadır. Ekofeminizm, doğaya yönelik tahakküm ile kadınlara uygulanan toplumsal baskılar arasındaki tarihsel, kültürel ve yapısal bağları görünür kılarak ataerkil ve kapitalist sistemleri eleştiren disiplinlerarası bir düşünce ve eylem alanı sunmaktadır. Bu doğrultuda çalışmada, ekofeminizmin tarihsel gelişimi ve kuramsal temelleri ele alınmış; liberal, kültürel, sosyalist, queer ve vegan ekofeminizm yaklaşımları çerçevesinde kadınların çevresel mücadelelerdeki rolleri ve toplumsal dönüşüm süreçlerindeki konumları analiz edilmiştir. Çalışma, disiplinlerarası ve nitel bir yöntem benimsenerek literatür taraması, tarihsel-felsefi çözümleme ve kuramsal karşılaştırmalar yoluyla yürütülmüştür. Ayrıca ekofeminizmin pratik yansımaları, Chipko Hareketi, Gezi Parkı direnişi ve Akkuyu Nükleer Karşıtı Mücadele gibi çevresel direniş örnekleri üzerinden değerlendirilmiştir. Bulgular, kadınların ekofeminist bilinç doğrultusunda çevresel direniş süreçlerinde hem yapısal eşitsizliklerin mağduru hem de bu eşitsizlikleri dönüştüren aktif özneler olarak yer aldığını göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, iklim krizinin etkilerinin toplumsal cinsiyet, sınıf, etnisite ve mekânsal eşitsizliklerle kesişerek farklılaşan kırılganlıklar yarattığını ortaya koymakta; bu bağlamda iklim adaletinin, kadınların gündelik yaşam deneyimlerini, görünmez bakım emeğini ve karar alma süreçlerine niteliksel katılımını merkeze alan feminist bir perspektifle ele alınması gerektiğini vurgulamaktadır. Bu yaklaşımın, kadınların toplumsal ve çevresel eşitlik mücadelesini güçlendirerek adil, eşitlikçi ve sürdürülebilir bir toplum vizyonuna katkı sunduğu sonucuna ulaşılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Ekofeminizm, Kadın, Doğa, Toplumsal Adalet, Çevresel Direniş

Anahtar Kelimeler

• Ekofeminizm
• Kadın
• Doğa
• Toplumsal Adalet
• Çevresel Direniş

The Relationship Between Women and Nature, Environmental Struggles, and Social Justice within the Framework of Ecofeminist Theory

Öz

Abstract: This study aims to examine the ecofeminist approach from the perspective of the woman-nature relationship and social justice. Ecofeminism offers an interdisciplinary field of thought and action that critiques patriarchal and capitalist systems by making visible the historical, cultural, and structural links between the domination of nature and the social oppression applied to women. Accordingly, the study addresses the historical development and theoretical foundations of ecofeminism; and analyzes the roles of women in environmental struggles and their positions in social transformation processes within the framework of liberal, cultural, socialist, queer, and vegan ecofeminist approaches. The study was conducted using an interdisciplinary and qualitative method through literature review, historical-philosophical analysis, and theoretical comparisons. Furthermore, the practical manifestations of ecofeminism are evaluated through examples of environmental resistance such as the Chipko Movement, the Gezi Park protests, and the Akkuyu Anti-Nuclear Struggle. The findings show that women, in line with ecofeminist consciousness, participate in environmental resistance processes both as victims of structural inequalities and as active agents transforming these inequalities. In conclusion, the study reveals that the effects of the climate crisis create vulnerabilities that differ by intersecting with gender, class, ethnicity, and spatial inequalities; in this context, it emphasizes that climate justice should be addressed from a feminist perspective that centers women's daily life experiences, invisible care labor, and qualitative participation in decision-making processes. It concludes that this approach contributes to a vision of a just, equitable, and sustainable society by strengthening women's struggle for social and environmental equality. Keywords: Ecofeminism, Women, Nature, Social Justice, Environmental Resistance

Anahtar Kelimeler

• Ecofeminism
• Women
• Nature
• Social Justice
• Environmental Resistance

Kaynakça

1. Adams, C. J. (1990). The sexual politics of meat: A feminist-vegetarian critical theory. Continuum.
2. Anka Hukuk. (2025). İklim adaleti feminist bir meseledir: Kesişimsellik ve özel alanın politikliği. https://www.ankahukuk.com/iklim-adaleti-feminist-bir-meseledir-kesisimsellik-ve-ozel-alanin-politikligi/ adresinden 13 Aralık 2025 tarihinde edinilmiştir.
3. Aristotle (1959). Politics (çev. H. Rackham). Massachusetts: Harvard University Press.
4. Arora-Jonsson, S. (2011). Virtue and vulnerability: Discourses on women, gender and climate change. Global Environmental Change, 21(2), 744-751.
5. Aslantürk, A. Y. (2018). Çevrenin siyasallaşmasında kadın ve doğanın dönüşümü: Ekofeminizm. Sosyal Bilim Gelişim Dergisi, 3(11), 312-324. https://doi.org/10.31567/ssd.64
6. Aydın Cansaran, A. (2023). Kadın ve Doğa Bağlamında Ekolojik Bir Görüş: Ekofeminizm. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi İletişim Fakültesi Akademik Dergisi, 2(1), 48-62.
7. Bacon, F. (2012). Novum organum: Tabiatın yorumu ve insan alemi hakkında özlü sözler, (çev: S. Önal). Ankara: Say.
8. Badoux, C. (1974). Françoise D’Eaubonne, Le Féminisme ou la Mort. Les Cahiers du GRIF, 4(1), 66.

9. Berman, T. (2001). The rape of mother nature? Women in the language of environmental discourse, The ecolinguistics reader: Language, Ecology and Environment, (Eds. Fill, A. ve Mühlhäusler, P.), N: Continuum, 258-269.
10. Çetin, O. (2005). Ekofeminizm: Kadın Doğa İlişkisi ve Ataerkillik. Sosyoekonomi, 1(1). https://doi.org/10.17233/se.84149
11. Berktay, F. (2012). Ekofeminizm ya da Yüreğin İyimserliği. Kadın Araştırmaları Dergisi (4).
12. Biehl, J. (2008). Pour repenser l’écoféminisme (L. Haywood, Çev.). Revue Critique d’Écologie Politique. https://www.ecorev.org/spip.php?article711
13. Buckingham-Hatfield, S. (2000). Gender and Environment, Routledge, London and New York.
14. Carlassare, E. (1994). Essentialism in ecofeminist discourse. In C. Merchant (Ed.), Key concepts in critical theory: Ecology (pp. 220-234). Humanities Press.
15. Carlassare, E. (2000). Socialist and cultural ecofeminism: Allies in resistance. Ethics and the Environment, 5(1), 89-106.
16. Çimen, D. (2011). Toplumsal Cinsiyet Rolleri Bağlamında Televizyon Reklamlarında Kadın (RTÜK Uzmanlık Tezi), Ankara.
17. Davion, V. (2001). Ecofeminism. In D. Jamieson (Ed.), A companion to environmental philosophy. Blackwell Publishers.
18. Demir, M. (2013). Çevre Olarak Konumlandırılmış Kadını ve Doğayı Birlikte Düşünmek: Ekofeminizm. Doğu Batı, Toplumsal Cinsiyet.
19. D’Eaubonne, F. (1974). Le féminisme ou la mort. Pierre Horay.
20. Döküman, E. (2023, Ekim 16). Doğa ve kadın dayanışması: Ekofeminizm. Eşit Adımlar. Sürdürülebilir Kalkınma Derneği. https://www.skdturkiye.org/esit-adimlar/guncel/doga-ve-kadin-dayanismasi-ekofeminizm/ adresinden 20 Ekim 2025 tarihinde edinilmiştir.
21. Ekofeminizm. (2025). Feminist Bellek. https://feministbellek.org/ekofeminizm/ adresinden 9 Temmuz 2025 tarihinde erişilmiştir.
22. Federici, S. (2004). Caliban and the witch: Women, the body and primitive accumulation. Autonomedia.
23. Gaard, G. (1993). Ecofeminism: Women, animals, nature. Environmental Ethics, 15(2), 117-132.
24. Gezgin, E. (2017). Kadın ve doğa üzerindeki tahakküme alternatif bir bakış: Ekofeminizm üzerine bir değerlendirme. Border Crossing, 7(2), 395-412.
25. Hobgood-Oster, L. (2016). Ecofeminism: Historic and international evolution.
26. Işıklı, Ş. (2014). Kadına Tahakküm Ya Da Eril Usun Tavırları. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi (43).
27. İmga, O., & Olgun, H. (2017). Yeşil ve siyaset: Siyasal ekoloji üzerine yazılar. Liberte Yayınları.
28. Kırlı, Ö. (2015). “Öteki”lerin Özgürleşmesi: Eko Feminizm. In F. Kırışık, & Ö. Sezer, Siyasal Ekoloji. Ankara: Detay Yayıncılık.
29. King, Y. (1994). Feminism and the revolt of nature. In C. Merchant (Ed.), Key concepts in critical theory: Ecology. Humanities Press.
30. King, Y. (1989). Healing the wounds: Feminism, ecology and the nature/culture dualism. In Reweaving the world. Sierra Club Books.
31. Lloyd, G.(1996) Erkek akıl (çev: M. Özcan). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
32. Larrere, C. (2016). L’Ecoféminisme: Féminisme Ecologique ou Ecologie Féministe. Tracés. Revue de Sciences Humaines.
33. Laprise, Y., & Myriam. (1997). L’écoféminisme selon Françoise D’Eaubonne. L’Écoféminisme, (74).
34. Merchant, C. (1996). Earthcare: Women and the environment. Routledge.
35. Merchant, C. (1992). Radical Ecology: The Search for a Livable World, Routhledge, London and New York.
36. Merchant, C. (1990). The death of nature: Women, ecology, and the scientific revolution. HarperOne.
37. Merchant, C. (2005). Radical ecology: the search for a livable world, NY: Routledge.
38. Mohai, P., Pellow, D. ve Roberts, J. T. (2009). Environmental justice. Annual review of environment and resources, 34(1), 405-430. https://doi.org/10.1146/annurev-environ-082508-094348
39. Olgun, H. (2017). Eko-Feminizm: Kadın-Doğa İlişkisi ve Ataerkil Tahakküm. In H. Olgun, & O. İmga, Yeşil Siyaset. Ankara: Liberte Yayınları.
40. Oppermann, S. (2012). Ekoeleştiri: Çevre ve Edebiyat. Ankara: Phoenix Yayınevi.
41. Özdemir, H., & Aydemir, D. (2019). Ekolojik Yaklaşımlı Feminizm/Ekofeminizm Üzerine Genel bir Değerlendirme: Kavramsal Analizi, Tarihi Süreci ve Türleri. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 2(2), 261-278. https://doi.org/10.33708/ktc.608639
42. Özhan Dedeoğlu, A., & Karakurum, S. S. (2025). Ekofeminizm ve Feminizmin Tarihsel Perspektifi: Kapitalizm ve Ataerki Bağlamında Kadın ve Doğa. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(1), 165-182. https://doi.org/10.18037/ausbd.1552598
43. Pepper, D. (1996). Modern Environmentalism: An Introduction, Routledge, London and New York.
44. Plumwood, V. (1993). Feminism and the mastery of nature. Routledge.
45. Plumwood, V. (2004). Feminizm ve doğaya hükmetmek (Çev. B. Ertür). İstanbul: Metis.
46. Salleh, A. (1997). Ecofeminism as politics: Nature, Marx and the postmodern. Zed Books.
47. Sandilands, C. (1998). The good-natured feminist: Ecofeminism and democracy. In R. Keil, et al. (Eds.), Political ecology: Global and local (pp. 235-250). Routledge.
48. Shiva, V. (1988). Staying alive: Women, ecology and development. Zed Books.
49. Soyşekerci, S. (2006). Cinsiyet ayrımcılığı olarak üstün erillik olgusunun aile işletmelerindeki etkisi: kuramsal bir bakış. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(3), Sayı; 2, 1-26.
50. Sperling, L. (2001). Women, political philosophy and politics. Edinburgh University Press.
51. Tamkoç, G. (2012). Ekofeminizmin Amaçları. Kadın Araştırmaları Dergisi, Sayı: 4, 77- 84.
52. Tong, P. R. (2006). Feminist Düşünce (çev. Z. Cirhinoğlu). İstanbul: Gündoğan.
53. Tong, R. (2009). Feminist Thought: A More Comprehensive Introduction. Westview Press, Colorado.
54. Üskül Engin, Z. (2017, 23 Ağustos). Ekofeminizm. Sosyal Demokrat Dergi. https://www.sosyaldemokratdergi.org/zeynep-uskul-engin-ekofeminizm/Sosyal Demokrat Dergi
55. Üzel, E. (2006). Feminizm ve Doğa Ekseninde Ekofeminizm, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
56. Warren, K. J. (1987). Feminism and ecology: Connecting the dots. Environmental Ethics, 9(1), 3-20. https://doi.org/10.5840/enviroethics19879113