Türkiye’de Doğal Bitki Örtüsünün İklim Tiplerinin Belirlenmesindeki Önemi

İklim tiplerinin belirlenmesi en az 30 yıllık meteoroloji istasyonlarının verilerine göre rüzgâr, yağış, bağıl nem, bulutluluk, sıcaklık gibi değerlere göre yapılmaktadır. Ancak bu verilerin deniz kıyısından başlayarak dağların yüksek kesimlerine kadar olan sahalar, yüksek dağ ve derin vadilerin kuzey ve güney yamaçlarında farklı yükseltilerde meteoroloji istasyonlarının kurulmamış ve mevcutlarının da yetersiz olması, iklim tiplerinin belirlenmesi ve yayılış alanlarının tespitinde sıkıntıları beraberinde getirmektedir. Öte yandan Türkiye’de meteoroloji istasyonlarının genellikle sıcaklık adasının olduğu kentlerde kurulmuş olması, gerçek anlamda iklim verilerindeki hassasiyeti ortadan kaldırmaktır. Bu durumları önemli ölçüde gidermek açısından Türkiye’de 10 binden fazla bitki türü, bunların oluşturduğu yüzlerce bitki birlikleri ile iğne ve geniş yapraklı karışık ormanların ekolojik özelliklerinde yararlanması ile gidermek mümkündür. Şöyle ki, bir tür ağaç ve birden fazla ağaçtan oluşan orman toplulukları; yağış, sıcaklık, bağıl nem ve sis gibi ekolojik özellikleri herhangi bir sahada binlerce yıldan beri hüküm süren iklim tiplerini ortaya koymaktadır. Örneğin kızılçam ormanları, Ocak ayı ortalama sıcaklığın 0oC’nin altında düşmediği, doğrudan güneş ışığı alan yazları kurak ve kışları ılık geçen Akdeniz ikliminin yayılışını belirlemektedir. Sarıçam ormanları, yazları doğrudan güneş ışığı alan kışın sıcaklığın -40oC’nin altına kadar düştüğü, yazları serin geçen nemli-yarınemli ortamların varlığını ortaya koymaktadır. Öte yandan yakın jeolojik devirlerde olan iklim değişmeleri de polen analizleri olmaksızın meteorolojik verilere göre yapılması da imkânsız derecede çok zordur. Bu durumlar dikkate alındığında iklim değişmelerinin relik (kalıntı) ve endemik bitkiler aracılığıyla olması, iklim tipleri ve iklimde olan değişmelerin ancak ait bitki örtüsünün ekolojik şartlara göre yapılmasını mümkün kılmaktadır. Bu çalışmada, Türkiye’de hem bitki örtüsünün ekolojik özellikleri hem de meteorolojik veriler birlikte dikkate alınarak iklim tiplerinin özelliği ve etkili olduğu alanlar ortaya konulmuştur. Meteoroloji verileri ve bitki örtüsünün birlikte dikkate alınması, iklim tiplerinin belirlenmesini önemli ölçüde katkı sağlamaktadır. Örneğin Karadeniz iklim bölgesinin alt kuşağındaki kayın ormanları nemli-ılıman ve yükseklerde göknar ve ladin ormanları soğuk, nemli ve yaz aylarında orografik yağış ve sisli geçen iklim özelliğini ortaya koymaktadır. Kuzeydoğu Anadolu’da saf sarıçam ormanları, kışları çok soğuk ve kar yağışlı, yazları serin ve güneşli geçen iklim tipini yansıtmaktadır. Bu araştırmada Türkiye’de özellikle orman ağaçlarının ekolojik özelliklerinin iklim tiplerinin belirlenmesi ve hüküm sürdüğü alanların önemi vurgulanacaktır.